I CSK 429/18Bank nie może wyegzekwowac dlugu z hipoteki bez podziału
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka [...] Bank [...] S.A. wniosła o zasądzenie od H.D. i B.D. kwoty 583.080 zł, ograniczając odpowiedzialność pozwanych do nieruchomości obciążonej hipoteką. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając roszczenie banku za niezasadne. Sąd ustalił, że bank udzielił spółce kredytu inwestorskiego, zabezpieczonego hipotekami na nieruchomości. Umowa kredytowa zawierała zobowiązanie do podjęcia czynności niezbędnych do podziału hipoteki w razie wyodrębnienia lokali. Jednakże, do chwili wyodrębnienia pierwszego lokalu, umowa o podział hipoteki nie została zawarta. Sąd Okręgowy uznał, że w tej sytuacji wpisy hipotek łącznych na nieruchomościach lokalowych nie miały podstawy prawnej. Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku, akceptując ustalenia i ocenę prawną Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną banku, rozważył kwestię konstytutywnego charakteru wpisu hipoteki do księgi wieczystej oraz możliwość obalenia domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd Najwyższy potwierdził, że wpis hipoteki nie jest samodzielną podstawą jej powstania, a jej istnienie zależy od istnienia zabezpieczonej wierzytelności i prawidłowej podstawy materialnoprawnej. W przypadku hipoteki łącznej, zgodnie z art. 76 ust. 4 u.k.w.h. w brzmieniu obowiązującym w dacie wyodrębnienia lokalu, konieczne było zawarcie umowy o podziale hipoteki, czego zabrakło. Sąd Najwyższy podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone w postępowaniu o zapłatę, a nie tylko w osobnym postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku jako bezzasadną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie zasady, że wpis hipoteki do księgi wieczystej nie przesądza o jej istnieniu, a domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone w postępowaniu o zapłatę. Wyjaśnienie zasad podziału hipoteki przy kredytach na budowę domów mieszkalnych.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie wyodrębnienia lokalu oraz specyfiki hipoteki łącznej przy kredytach budowlanych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wpis hipoteki do księgi wieczystej, mimo jego konstytutywnego charakteru, przesądza o jej istnieniu, czy też domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone w postępowaniu o zapłatę przeciwko dłużnikowi rzeczowemu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Domniemanie zgodności wpisu hipoteki z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone w postępowaniu o zapłatę, a wpis hipoteki nie przesądza o jej istnieniu, jeśli brak było materialnoprawnej podstawy jej ustanowienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wpis hipoteki do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny, ale nie jest samodzielną podstawą jej powstania. Brak materialnoprawnej podstawy, takiej jak umowa o podział hipoteki, skutkuje tym, że hipoteka nie powstaje, mimo wpisu. Domniemanie z art. 3 u.k.w.h. jest wzruszalne i może być obalone w każdym postępowaniu, w którym istnienie hipoteki ma znaczenie dla wyniku sprawy, w tym w postępowaniu o zapłatę.
Czy hipoteka zabezpieczająca kredyt udzielony na budowę domów mieszkalnych, w przypadku podziału nieruchomości, ulega podziałowi zgodnie z postanowieniami umowy, nawet jeśli umowa ta nie została zawarta przed wyodrębnieniem lokalu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 76 ust. 4 u.k.w.h. w brzmieniu obowiązującym w dacie wyodrębnienia lokalu, do podziału hipoteki zabezpieczającej kredyt na budowę domów mieszkalnych konieczne było zawarcie umowy o podziale hipoteki. Brak takiej umowy przed wyodrębnieniem lokalu uniemożliwia wpisanie hipoteki łącznej na nieruchomościach lokalowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do brzmienia art. 76 ust. 4 u.k.w.h. obowiązującego w dacie wyodrębnienia lokalu, który wyłączał zastosowanie art. 76 ust. 1 u.k.w.h. do hipoteki zabezpieczającej kredyt na budowę domów mieszkalnych i przewidywał podział hipoteki stosownie do postanowień umowy o podziale. Ponieważ taka umowa nie została zawarta, hipoteka łączna nie mogła zostać skutecznie wpisana na nieruchomościach lokalowych.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| [...] Bank [...] S.A. | spółka | powódka |
| H.D. | osoba_fizyczna | pozwana |
| B.D. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (7)
Główne
u.k.w.h. art. 76 § ust. 1 i 4
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
W przypadku podziału nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą kredyt na budowę domów mieszkalnych, hipoteka ulega podziałowi zgodnie z postanowieniami umowy. Brak takiej umowy przed wyodrębnieniem lokalu uniemożliwia wpisanie hipoteki łącznej na nieruchomościach lokalowych.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
u.k.w.h. art. 3 § ust. 1 i 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu o zapłatę.
k.p.c. art. 626 § 8 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego, który ogranicza się do badania wniosku, dokumentów i treści księgi, nie przesądzając o stanie prawnym nieruchomości.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu, która nie ma zastosowania do oceny istnienia hipoteki w postępowaniu o zapłatę, jeśli nie dotyczy to uzgodnienia treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym erga omnes.
k.c. art. 94
Kodeks cywilny
Hipoteka wygasa wraz z wygaśnięciem zabezpieczonej wierzytelności.
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które nie jest jedyną drogą do obalenia domniemań z art. 3 u.k.w.h.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak materialnoprawnej podstawy ustanowienia hipoteki łącznej z uwagi na niezawarcie umowy o podział hipoteki przed wyodrębnieniem lokalu. • Domniemanie zgodności wpisu hipoteki z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone w postępowaniu o zapłatę.
Odrzucone argumenty
Wpis hipoteki do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny i nie może być kwestionowany w postępowaniu o zapłatę. • Sądy były związane wpisem hipoteki w księdze wieczystej i nie mogły ustalić jej nieistnienia bez wykreślenia wpisu.
Godne uwagi sformułowania
Wpis nie sanuje wadliwości materialnoprawna czynności lub orzeczenia będących źródłem powstania hipoteki. • Do obalenia domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym wpisu prawa ujawnionego w księdze wieczystej może dojść także w innym postępowaniu sądowym, jeżeli zgodność z rzeczywistym stanem prawnym wpisu prawa ujawnionego w księdze wieczystej ma znaczenie dla wyniku tego postępowania. • Specyfika wpisu konstytutywnego wyczerpuje się w tym, że normy prawa materialnego traktują dokonanie wpisu w księdze wieczystej jako jeden z elementów złożonego zdarzenia prawnego prowadzącego do powstania prawa podmiotowego, jednak to, czy prawo to w rzeczywistości powstało, a tym bardziej - czy istnieje w dalszym ciągu - nie leży w płaszczyźnie procesowych skutków orzeczenia sądu o wpisie do księgi wieczystej.
Skład orzekający
Monika Koba
przewodniczący
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Marta Romańska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że wpis hipoteki do księgi wieczystej nie przesądza o jej istnieniu, a domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone w postępowaniu o zapłatę. Wyjaśnienie zasad podziału hipoteki przy kredytach na budowę domów mieszkalnych."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie wyodrębnienia lokalu oraz specyfiki hipoteki łącznej przy kredytach budowlanych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii praktycznej dla banków i nabywców nieruchomości: czy wpis hipoteki w księdze wieczystej gwarantuje jej istnienie. Wyjaśnia, że nie zawsze tak jest, co ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu.
“Czy wpis hipoteki w księdze wieczystej to pewniak? Sąd Najwyższy rozwiewa wątpliwości.”
Dane finansowe
WPS: 583 080 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.