I CSK 3396/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, który oddalił apelację banku od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu. Bank domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, wskazując na istotne zagadnienia prawne dotyczące m.in. wykładni przepisów o klauzulach abuzywnych (art. 385¹ k.c.) w kontekście umów kredytów indeksowanych do waluty obcej, stosowania przepisów dyspozytywnych w miejsce klauzul abuzywnych, oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu abuzywnego postanowienia, a także kwestii odsetek za opóźnienie w walutach obcych. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, stwierdzając, że podniesione przez skarżącego zagadnienia prawne nie mają waloru nowości i zostały już dostatecznie wyjaśnione w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Podkreślono, że instytucja przedsądu ma na celu selekcję skarg pod kątem rozwoju prawa i jednolitości orzecznictwa, a nie ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy. Sąd wskazał, że kwestie dotyczące abuzywności klauzul waloryzacyjnych, skutków ich usunięcia, stosowania teorii dwóch kondykcji oraz naliczania odsetek za opóźnienie w walutach obcych są ugruntowane w orzecznictwie. Odniesiono się do uchwały całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) jako zasady prawnej wiążącej Sąd Najwyższy, a także do orzecznictwa TSUE, które nie stoi na przeszkodzie stosowaniu teorii dwóch kondykcji w sprawach konsumenckich. W związku z brakiem spełnienia przesłanek z art. 398⁹ § 1 k.p.c., skarga kasacyjna nie została przyjęta do rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego w kwestii odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, gdy podniesione zagadnienia prawne nie są nowe i zostały już wyjaśnione w orzecznictwie, a także w zakresie interpretacji przepisów dotyczących klauzul abuzywnych w umowach kredytowych.
Dotyczy specyficznej procedury przedsądu w postępowaniu kasacyjnym oraz interpretacji przepisów w kontekście umów konsumenckich z klauzulami waloryzacyjnymi.
Zagadnienia prawne (5)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego dopuszczalne jest ustalenie treści umowy na podstawie przepisów, z których na zasadzie analogii wynika, że obowiązuje generalna norma ustalania wartości waluty obcej według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest to możliwe. Nie można dokonać wykładni umowy w celu złagodzenia jej nieuczciwego charakteru ani wypełnić luk po usunięciu abuzywnej klauzuli przez odwołanie się do przepisów prawa lub zwyczajów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na orzecznictwo TSUE (wyrok z 18 listopada 2021 r., C-212/20), zgodnie z którym nie można dokonywać wykładni nieuczciwego warunku umowy, ani wypełniać luk po jego usunięciu przepisami prawa lub zwyczajami. Wskazuje również na uchwałę całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), która stanowi zasadę prawną.
Czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do CHF po usunięciu postanowienia abuzywnego, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, z dnia powstania sporu czy z dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r. (III CZP 29/17), zgodnie z którą ocenę niedozwolonego charakteru postanowienia umownego dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Czy w przypadku zasądzenia należności w walucie obcej zasadne jest zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c., gdy stopa odsetek jest ustalana w oparciu o wskaźnik odnoszący się do waluty krajowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zasadne jest zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdza, że art. 481 § 1 k.c. odwołuje się do ogólnego terminu „świadczenie pieniężne” i nie ma podstaw do zawężającej wykładni, która wyłączałaby stosowanie tych przepisów do świadczeń w walucie obcej. Taka wykładnia byłaby niespójna z dopuszczalnością zastrzegania zobowiązań w walucie obcej.
Czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, bank pozostaje w opóźnieniu wobec kredytobiorcy co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy przed złożeniem przez kredytobiorcę oświadczenia o woli utrzymania umowy w mocy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odsetki za opóźnienie należą się konsumentowi na zasadach ogólnych od chwili wezwania do zapłaty, a samo wezwanie do zwrotu rat spełnia wymagania wezwania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołuje się do orzecznictwa TSUE (wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21 i postanowienie z 3 maja 2024 r., C-348/23), które nie stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą konsument może żądać rekompensaty wykraczającej poza zwrot rat i zapłatę odsetek od dnia wezwania. Stwierdza, że teoria dwóch kondykcji jest właściwsza i wywiera pożądany skutek prewencyjny.
Czy wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, odrzucający teorię dwóch kondykcji na rzecz teorii salda w sprawach o zwrot nienależnego świadczenia przez bank, wpływa na związanie uchwałą całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok TSUE nie wpływa na związanie uchwałą SN.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnia, że dyrektywy UE nie stanowią bezpośrednio źródła prawa krajowego ani regulacji stosunku prawnego stron, a jedynie wiążą państwa członkowskie co do rezultatu. Wykładnia dyrektywy przez TSUE nie może mieć pierwszeństwa przed normami prawa polskiego, w tym uchwałą SN stanowiącą zasadę prawną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.M. | osoba_fizyczna | powód |
| A.M. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, narusza równorzędność stron i jest niedozwolone.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, są niedozwolone i nie wiążą konsumenta.
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
Konsekwencją uznania postanowienia umowy za bezskuteczne jest sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie.
k.c. art. 410 § 1
Kodeks cywilny
W przypadku stwierdzenia nieuczciwego charakteru umowy, sąd powinien podjąć niezbędne środki dla ochrony konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami. Zastosowanie teorii dwóch kondykcji jest właściwsze.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
W przypadku stwierdzenia nieuczciwego charakteru umowy, sąd powinien podjąć niezbędne środki dla ochrony konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami. Zastosowanie teorii dwóch kondykcji jest właściwsze.
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Odsetki ustawowe za opóźnienie należą się od świadczenia pieniężnego, w tym wyrażonego w walucie obcej.
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Instytucja przedsądu służy selekcji skarg kasacyjnych pod kątem realizacji celu ochrony interesu publicznego, rozwoju prawa i jednolitości orzecznictwa.
k.p.c. art. 398 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do przesłanek z art. 398⁹ § 1 k.p.c.
u.SN art. 87 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Uchwały składu całej Izby SN mają moc zasady prawnej i wiążą Sąd Najwyższy.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Nie jest możliwe dokonanie wykładni umowy stron w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalania kursu CHF, w szczególności uznanie, iż wolą stron było stosowanie innego kursu niż kurs wynikający z tabel jednostronnie określanych przez bank.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Nie jest możliwe wypełnienie powstałych w umowie luk po usunięciu z niej abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej przez odwołanie się do art. 56 k.c.
u.k.s.c. art. 79 § 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Określa zasady zwrotu części opłaty od skargi kasacyjnej w przypadku jej nieprzyjęcia do rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione przez skarżącego zagadnienia prawne nie mają waloru nowości i zostały już wyjaśnione w orzecznictwie. • Skarga kasacyjna nie spełnia przesłanek z art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnych zagadnień prawnych wymagających wykładni przepisów. • Potrzeba wyjaśnienia rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. • Problematyka podana przez skarżącego nie ma waloru nowości i była już przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. • W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów oznaczania kursu waluty jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu. • Nie można bowiem z jednej strony dokonać eliminacji niedozwolonej klauzuli umownej, a z drugiej – dokonywać jej wykładni. • W razie zaś niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. […]
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
Prezes SN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego w kwestii odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej, gdy podniesione zagadnienia prawne nie są nowe i zostały już wyjaśnione w orzecznictwie, a także w zakresie interpretacji przepisów dotyczących klauzul abuzywnych w umowach kredytowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury przedsądu w postępowaniu kasacyjnym oraz interpretacji przepisów w kontekście umów konsumenckich z klauzulami waloryzacyjnymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN dotyczące odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej banku w sprawie klauzul abuzywnych jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie bankowym i konsumenckim, ponieważ potwierdza ugruntowane stanowisko SN i TSUE w tej materii.
“Sąd Najwyższy nie daje bankom drugiej szansy: skarga kasacyjna odrzucona w sprawie klauzul abuzywnych.”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.