I CSK 238/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód (...) Leasing sp. z o.o. w W. domagał się zasądzenia od pozwanych M. P. i J. P. kwoty 60.444,72 zł z odsetkami. Nakazem zapłaty Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo, a po wniesieniu zarzutów przez pozwaną J. P., utrzymał nakaz w mocy. Sąd ustalił, że pozwana poręczyła wekslem in blanco za umowę leasingu zawartą przez męża, prowadzącego działalność gospodarczą. Pozwana nie wykazała, aby powód wypełnił weksel niezgodnie z deklaracją, ani nie wykazała swojego statusu konsumenta w sposób uzasadniający zastosowanie przepisów o ochronie konsumentów. Sąd Rejonowy odrzucił zarzuty dotyczące błędu, naruszenia zasad współżycia społecznego oraz abuzywności klauzul. Sąd Okręgowy utrzymał nakaz zapłaty w mocy. Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na zasadność zarzutu naruszenia art. 22¹ k.c. i brak odniesienia się przez Sąd Okręgowy do statusu pozwanej jako konsumenta. Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd Okręgowy uznał zasadność tego zarzutu i zobowiązał pozwaną do wskazania klauzul abuzywnych. Po przeprowadzeniu postępowania, Sąd Okręgowy ponownie utrzymał nakaz zapłaty w mocy, uznając, że poręczenie wekslowe jest instytucją odrębną od umowy leasingu i nie podlega badaniu pod kątem klauzul abuzywnych. Pozwana wniosła skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie dyrektywy 93/13/EWG i art. 385¹ k.c. poprzez uznanie, że postanowienia weksla i deklaracji wekslowej nie stanowią niedozwolonych klauzul umownych. Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za zasadną w części dotyczącej naruszenia prawa materialnego. Podkreślił, że choć poręczenie wekslowe jest instytucją odrębną, to w przypadku konsumenta jako poręczyciela, sąd ma obowiązek zbadania stosunku podstawowego (umowy leasingu) pod kątem klauzul abuzywnych, nawet jeśli konsument nie jest stroną tej umowy. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że konsument poręczający wekslowo za przedsiębiorcę ma prawo do ochrony przed klauzulami abuzywnymi w umowie stanowiącej stosunek podstawowy, nawet jeśli nie jest stroną tej umowy. Podkreślenie obowiązku sądu do zbadania tej kwestii z urzędu.
Dotyczy sytuacji, gdy konsument jest poręczycielem wekslowym, a stosunek podstawowy (np. umowa leasingu) zawarty jest między przedsiębiorcami. Wymaga analizy konkretnych postanowień umowy i deklaracji wekslowej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy poręczenie wekslowe przez konsumenta za przedsiębiorcę, zabezpieczające umowę leasingu między przedsiębiorcami, podlega badaniu pod kątem klauzul abuzywnych, mimo że konsument nie jest stroną umowy leasingu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek zbadać umowę leasingową pod kątem klauzul abuzywnych, nawet jeśli konsument jest jedynie poręczycielem wekslowym i nie jest stroną umowy leasingu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ochrona konsumenta wymaga zbadania stosunku podstawowego (umowy leasingu) pod kątem klauzul abuzywnych, nawet jeśli konsument nie jest stroną tej umowy, a jedynie poręczycielem wekslowym. Brak takiego badania naruszałby przepisy dyrektywy 93/13/EWG i prawo do skutecznego środka prawnego.
Czy sąd w postępowaniu nakazowym, w którym pozwanym jest konsument, ma obowiązek z urzędu badać abuzywność postanowień umowy stanowiącej stosunek podstawowy dla weksla?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek zbadać z urzędu potencjalnie nieuczciwy charakter warunków umowy, nawet jeśli konsument jest pozwanym w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu.
Uzasadnienie
Trybunał Sprawiedliwości UE wymaga od sądów krajowych zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych w celu zapewnienia skutecznej ochrony konsumentów. Dotyczy to również postępowań nakazowych.
Jaki jest rozkład ciężaru dowodu w postępowaniu nakazowym, gdy pozwanym jest konsument, a roszczenie opiera się na wekslu zabezpieczającym umowę leasingową między przedsiębiorcami?
Odpowiedź sądu
Chociaż generalnie ciężar dowodu w postępowaniu nakazowym spoczywa na pozwanym, w przypadku konsumenta jako poręczyciela wekslowego, sąd powinien zbadać stosunek podstawowy, a powód powinien przedstawić dowody dotyczące sumy wekslowej i umowy leasingowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że choć prawo wekslowe generalnie przerzuca ciężar dowodu na pozwanego, to w sytuacji konsumenta jako poręczyciela, ochrona konsumenta wymaga od sądu zbadania stosunku podstawowego i ewentualnej abuzywności jego postanowień, co może wpłynąć na rozkład ciężaru dowodu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Leasing sp. z o.o. w W. | spółka | powód |
| J. P. | osoba_fizyczna | pozwana |
| M. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta, który może być osobą fizyczną poręczającą weksel, jeśli poręczenie nie jest bezpośrednio związane z jej działalnością gospodarczą.
k.c. art. 384 § § 1
Kodeks cywilny
Wiązanie stron wzorcem umowy, jeśli został doręczony przed zawarciem umowy i konsument miał realną możliwość zapoznania się z nim.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Definicja niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych) wiążących konsumenta.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
pr. weksl. art. 30
Ustawa - Prawo wekslowe
Poręczenie wekslowe (awal).
pr. weksl. art. 32
Ustawa - Prawo wekslowe
Zakres odpowiedzialności poręczyciela wekslowego.
Pomocnicze
k.c. art. 385³
Kodeks cywilny
Przykładowy katalog niedozwolonych postanowień umownych.
k.p.c. art. 217 § § 1, 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie dowodowe, wniosek dowodowy.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Dopuszczalność dowodu.
k.p.c. art. 391
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie apelacyjne.
pr. weksl. art. 31 § zd. 2
Ustawa - Prawo wekslowe
Odpowiedzialność awalisty.
pr. weksl. art. 10
Ustawa - Prawo wekslowe
Zarzuty, które może podnosić poręczyciel wekslowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Okręgowy przepisów o ochronie konsumentów (art. 22¹ k.c. i dyrektywa 93/13/EWG) poprzez brak zbadania abuzywności postanowień umowy leasingowej, która stanowiła stosunek podstawowy dla poręczenia wekslowego przez konsumenta. • Sąd Okręgowy nie odniósł się do kwestii statusu pozwanej jako konsumenta w pierwszej instancji, a w kolejnym postępowaniu błędnie uznał, że umowa leasingowa nie podlega badaniu pod kątem klauzul abuzywnych.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczący niewłaściwości sądu miejscowego. • Zarzut naruszenia art. 384 § 1 k.c. dotyczący doręczenia weksla i deklaracji wekslowej. • Poręczenie wekslowe jest instytucją abstrakcyjną i nieodwołalną, niezależną od umowy leasingu.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna była zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty miały oparcie w przepisach prawa. • Ochrona konsumenta musi być zgodna z instytucją poręczenia wekslowego i przepisami ją regulującymi. • Sąd ma obowiązek zbadać stosunek podstawowy, który stanowił podstawę wystawienia weksla, czy to na etapie przed wydaniem nakazu zapłaty, czy już po jego wydaniu, w razie wniesienia zarzutów przez pozwanego. • Sąd powinien zbadać stosunek, w wyniku którego doszło do zaciągnięcia zobowiązania przez konsumenta jako poręczyciela wekslowego także pod kątem abuzywności klauzul umownych. To badanie następuje z urzędu.
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący
Tomasz Szanciło
sprawozdawca
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że konsument poręczający wekslowo za przedsiębiorcę ma prawo do ochrony przed klauzulami abuzywnymi w umowie stanowiącej stosunek podstawowy, nawet jeśli nie jest stroną tej umowy. Podkreślenie obowiązku sądu do zbadania tej kwestii z urzędu."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy konsument jest poręczycielem wekslowym, a stosunek podstawowy (np. umowa leasingu) zawarty jest między przedsiębiorcami. Wymaga analizy konkretnych postanowień umowy i deklaracji wekslowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony konsumentów w kontekście skomplikowanych instrumentów finansowych, takich jak weksle, i pokazuje, jak prawo unijne wpływa na polskie orzecznictwo w sprawach konsumenckich.
“Konsument poręczył weksel za firmę męża. Czy sąd musiał badać umowę leasingu pod kątem klauzul abuzywnych?”
Dane finansowe
WPS: 60 444,72 PLN
zapłata z weksla: 60 444,72 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.