I CSK 1943/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który uwzględnił roszczenia konsumenta M. S. dotyczące ustalenia nieważności umowy kredytu i zapłaty. Bank domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, podnosząc istotne zagadnienie prawne dotyczące momentu wymagalności i przedawnienia roszczenia restytucyjnego banku w sytuacji, gdy konsument dochodzi ustalenia nieważności umowy z powodu klauzul abuzywnych, a nie towarzyszy temu wyraźne oświadczenie o pełnej świadomości skutków. Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w części dotyczącej punktu I zaskarżonego wyroku, uznając brak pokrzywdzenia banku tym rozstrzygnięciem, zgodnie z zasadą, że dopuszczalność środka zaskarżenia wymaga istnienia obiektywnej niekorzystności dla skarżącego (gravamen). W pozostałej części Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Wskazano, że zagadnienie prawne w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c. musi być nowe i nierozwiązane, a podniesione przez bank wątpliwości dotyczące momentu wymagalności roszczenia banku były nieaktualne w świetle orzecznictwa TSUE i SN, które potwierdzają bezwarunkową i działającą ex tunc bezskuteczność abuzywnych klauzul. Ponadto, Sąd Najwyższy podkreślił, że bank nie spełnił wymogów formalnych dla przyczyny kasacyjnej z art. 398^9 § 1 pkt 2 k.p.c., nie wskazując konkretnego przepisu wymagającego wykładni ani rozbieżności w orzecznictwie. Rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących wymagalności roszczenia banku było również bezprzedmiotowe dla wyniku sprawy, która dotyczyła roszczenia konsumenta. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz konsumenta zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie skutków klauzul abuzywnych, momentu wymagalności roszczeń restytucyjnych oraz braku konieczności składania przez konsumenta dodatkowych oświadczeń potwierdzających świadomość skutków nieważności umowy.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, w której bank wnosi skargę kasacyjną od wyroku uwzględniającego roszczenia konsumenta, a Sąd Najwyższy ocenia dopuszczalność tej skargi.
Zagadnienia prawne (2)
Czy pełna świadomość konsumenta skutków unieważnienia umowy kredytu (tzw. trwała bezskuteczność), a w konsekwencji moment, od którego roszczenie restytucyjne kredytobiorcy staje się wymagalne i rozpoczyna bieg termin jego przedawnienia, może zostać przyjęta już od chwili wezwania przedsiębiorcy do zapłaty lub doręczenia pozwu, w sytuacji, gdy wystąpieniu przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym nie towarzyszy wyraźne oświadczenie konsumenta potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji dotyczącej skutków ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z uwagi na wyeliminowanie z niej postanowień niedozwolonych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, moment wymagalności roszczenia restytucyjnego banku nie jest uzależniony od takiego oświadczenia konsumenta, a bezskuteczność abuzywności powstaje z mocy prawa ex tunc.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE i własne, stwierdził, że bezwarunkowa i działająca ex tunc bezskuteczność abuzywna klauzuli w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 skutkuje tym, że ewentualne oświadczenie konsumenta może prowadzić jedynie do zrzeczenia się ochrony. Stwierdzenie przez sąd niedozwolonego charakteru postanowienia ma charakter deklaratywny, a nie konstytutywny. Prawo kredytobiorcy do domagania się odsetek następuje od momentu upływu terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty.
Czy wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu, któremu nie towarzyszy wyraźne oświadczenie konsumenta potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji dotyczącej skutków ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z uwagi na jej nieważność, może wyznaczać moment, od którego roszczenie restytucyjne pozwanego banku staje się wymagalne i rozpoczyna bieg terminu jego przedawnienia, w sytuacji kiedy to sąd orzekający w danej sprawie dokonuje oceny, czy definitywna bezskuteczność (nieważność) całej umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, a ocena taka znajduje wyraz dopiero w prawomocnym wyroku?
Odpowiedź sądu
Nie, podniesione zagadnienie nie spełnia wymogów dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na brak wskazania konkretnego przepisu wymagającego wykładni oraz bezprzedmiotowość dla wyniku sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie spełnił wymogów formalnych dla przyczyny kasacyjnej z art. 398^9 § 1 pkt 2 k.p.c., nie wskazując przepisu prawa wymagającego wykładni ani rozbieżności w orzecznictwie. Ponadto, rozstrzygnięcie wątpliwości objętych tą przyczyną kasacyjną było bezprzedmiotowe dla wyniku niniejszej sprawy, bowiem skarżący dążył do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących terminu wymagalności roszczenia restytucyjnego banku, w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania kasacyjnego było roszczenie restytucyjne kredytobiorcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. S. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanka dopuszczalności skargi kasacyjnej w postaci wystąpienia istotnego zagadnienia prawnego. Zagadnienie prawne to zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.
k.p.c. art. 398^9 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanka dopuszczalności skargi kasacyjnej w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
k.c. art. 385^1 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych). Sąd Najwyższy odwołuje się do wykładni TSUE, zgodnie z którą bezskuteczność abuzywności powstaje z mocy prawa ex tunc i jest bezwarunkowa.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za koszty procesu.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres odpowiedzialności za koszty procesu.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzyganie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak pokrzywdzenia banku rozstrzygnięciem sądu drugiej instancji w części dotyczącej ustalenia nieistnienia umowy. • Niespełnienie przez bank wymogów formalnych dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa (art. 398^9 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz bezprzedmiotowość podnoszonych zagadnień dla wyniku sprawy.
Odrzucone argumenty
Argumentacja banku dotycząca istotnego zagadnienia prawnego (art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c.) w zakresie momentu wymagalności i przedawnienia roszczenia restytucyjnego banku.
Godne uwagi sformułowania
pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) • zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie • bezskuteczność zawieszonej abuzywności – przyjętej w uchwale Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 i przypisaniu oświadczeniu konsumenta skutku konstytutywnego • wykładnia Trybunału art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, sformalizowane i złożone przed sądem oświadczenie konsumenta nie może być odczytywane jako pozytywna przesłanka ochrony wynikającej z dyrektywy, gdyż wyrażona w niej sankcja bezskuteczności abuzywności powstaje z mocy prawa i ex tunc • Bezwarunkowa i działająca ex tunc bezskuteczność abuzywna niedozwolonej klauzuli w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 skutkuje tym, że ewentualne oświadczenie konsumenta może prowadzić jedynie do zrzeczenia się ochrony na jej podstawie • stwierdzenie przez sąd meriti w umowie niedozwolonych postanowień, także z urzędu, nie ma charakteru rozstrzygnięcia konstytutywnego, lecz deklaratywny • Niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385^1 § 1 k.c. jest ex lege pozbawione mocy wiążącej od samego początku • Prawo kredytobiorcy (konsumenta) do domagania się od banku odsetek za opóźnienie, następuje zatem od momentu upływu terminu wskazanego w skierowanym do banku wezwaniu do zapłaty
Skład orzekający
Mariusz Łodko
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie skutków klauzul abuzywnych, momentu wymagalności roszczeń restytucyjnych oraz braku konieczności składania przez konsumenta dodatkowych oświadczeń potwierdzających świadomość skutków nieważności umowy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, w której bank wnosi skargę kasacyjną od wyroku uwzględniającego roszczenia konsumenta, a Sąd Najwyższy ocenia dopuszczalność tej skargi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN dotyczące klauzul abuzywnych i momentu wymagalności roszczeń w sprawach kredytowych jest bardzo istotne dla sektora bankowego i konsumentów, a jego interpretacja przez SN, oparta na wytycznych TSUE, ma duże znaczenie praktyczne.
“Sąd Najwyższy: Bank nie może czekać w nieskończoność z zapłatą po unieważnieniu umowy kredytowej!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.