I CSK 1852/24Zmiana kosztów pomocy prawnej z urzędu 2

Pismem z 3 czerwca 2024 r. adwokat J.M., pełnomocnik z urzędu powódki N.K. w postępowaniu kasacyjnym zakończonym postanowieniem Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. (sygn. akt I CSK 896/22), wniósł o zmianę zawartego w tym postanowieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania poprzez przyznanie na jego rzecz dodatkowej kwoty 1 350 zł, powiększonej o podatek VAT, tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu wskazał, że podstawę wniosku stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, w którym stwierdzono niezgodność § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z Konstytucją w zakresie, w jakim przepisy te określały opłaty za pomoc prawną udzieloną z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne przewidziane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wywodził, że wobec treści powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego zasadne jest wyrównanie przyznanego mu wynagrodzenia do wysokości wynikającej ze stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wskazał ponadto, że w trybie art. 4161 k.p.c. dopuszczalna jest zmiana prawomocnego postanowienia, a wniosek został wniesiony w terminie. Należne mu wynagrodzenie powinno odpowiadać 75% stawki minimalnej przewidzianej dla pełnomocnika, który nie reprezentował strony w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, co przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia oznacza kwotę 4 050 zł. Sąd Najwyższy zważył, że zgodnie z art. 4161 k.p.c., w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. Przepis ten znajduje zastosowanie także do postanowień dotyczących kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Nie jest przeszkodą okoliczność, że postępowanie kasacyjne nie zostało zakończone wyrokiem, lecz postanowieniem o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W orzecznictwie przyjmuje się również dopuszczalność zmiany takiego postanowienia. Wniosek pełnomocnika powódki został wniesiony z zachowaniem terminu. Mając na względzie, że zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu zostało wydane pod rządem regulacji, której niezgodność z Konstytucją została następnie stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny, wniosek należało uznać za zasadny. O wysokości wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi należało orzec na podstawie przepisów obowiązującego w dacie orzekania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. Stosownie do § 24 tego rozporządzenia, jego przepisy mają zastosowanie także do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego aktu. Ponieważ pełnomocnik nie reprezentował powódki w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, należna opłata wynosi 75% stawki określonej w § 8 pkt 6 (§ 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia), tj. 4 050 zł, podwyższonej o należny podatek od towarów i usług. Z tych względów postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. w punkcie drugim podlegało zmianie.

Zagadnienia prawne (2)

Skład orzekający