Orzeczenie · 2017-08-10

I CSK 10/17

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2017-08-10
SNCywilneochrona konsumentówWysokanajwyższy
kara umownawzorzec umowyumowa deweloperskakonsumentsąd najwyższyochrona praw nabywcytransparentnośćdobre obyczaje

Powództwo W. K. i S. K. o uznanie za niedozwolone postanowienia wzorca umowy deweloperskiej o treści „Strony postanawiają nie nakładać wzajemnie kar umownych dla stron udokumentowanej tym aktem umowy deweloperskiej” zostało uwzględnione przez Sąd Okręgowy, a następnie utrzymane w mocy przez Sąd Apelacyjny. Sąd pierwszej instancji uznał, że postanowienie to narusza interes konsumenta, uniemożliwiając mu uzyskanie rekompensaty za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego przez dewelopera. Dodatkowo, sąd wskazał na potencjalną dezorientację konsumenta wynikającą z zestawienia § 16 (odwołującego się do ustawy deweloperskiej) i § 17 (wyłączającego kary umowne), co narusza zasadę transparentności. Sąd Apelacyjny podzielił te ustalenia, podkreślając, że przedsiębiorca powinien być zobligowany do zapłaty kar umownych w przypadku opóźnienia, a możliwość dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych jest znacznie bardziej uciążliwa. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, zważył, że choć po stronie nabywcy istnieją pewne obowiązki niepieniężne (np. stawiennictwo do odbioru lokalu), to ich znaczenie jest drugorzędne w porównaniu do głównego obowiązku dewelopera (przeniesienie własności). Wyłączenie kar umownych w odniesieniu do tego głównego obowiązku jest nieporównywalne z ewentualnymi korzyściami dla dewelopera z wyłączenia kar za niewykonanie obowiązków nabywcy. W konsekwencji, postanowienie to zostało uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumenta, a także za nietransparentne ze względu na niespójność z innymi postanowieniami wzorca. Skarga kasacyjna pozwanej została oddalona.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Potwierdzenie niedozwolonego charakteru klauzul wyłączających kary umowne w umowach deweloperskich, ochrona praw konsumentów w obrocie z przedsiębiorcami, zasada transparentności wzorców umownych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyfiki umów deweloperskich i klauzul wyłączających kary umowne. Ocena zależy od konkretnych okoliczności sprawy i treści wzorca.

Zagadnienia prawne (3)

Czy postanowienie wzorca umowy deweloperskiej o treści „Strony postanawiają nie nakładać wzajemnie kar umownych dla stron udokumentowanej tym aktem umowy deweloperskiej” stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienie to stanowi niedozwolone postanowienie umowne.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że wyłączenie możliwości wzajemnego nakładania kar umownych w umowie deweloperskiej, mimo istnienia po stronie nabywcy obowiązków niepieniężnych, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta. Znaczenie głównego obowiązku dewelopera (przeniesienie własności) jest nieporównywalnie większe niż obowiązków nabywcy, a wyłączenie kar umownych w tym zakresie pozbawia konsumenta ułatwionej formy rekompensaty.

Czy postanowienie wzorca umowy deweloperskiej wyłączające kary umowne narusza zasadę transparentności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, narusza zasadę transparentności.

Uzasadnienie

Niespójność między postanowieniem § 17 (wyłączającym kary umowne) a § 16 (odwołującym się do ustawy deweloperskiej, która przewiduje kary umowne) tworzy niejasność i może wprowadzać konsumenta w błąd co do przysługujących mu praw, co stanowi naruszenie zasady transparentności wzorca.

Czy kara umowna może zabezpieczać jedynie świadczenie niepieniężne?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z art. 483 k.c., kara umowna może zabezpieczać jedynie niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego.

Uzasadnienie

Sądy obu instancji prawidłowo zinterpretowały art. 483 k.c., zgodnie z którym kara umowna może być zastrzeżona tylko na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Pozwana próbowała argumentować, że również po stronie nabywcy istnieją takie zobowiązania, jednak Sąd Najwyższy uznał, że ich znaczenie jest drugorzędne.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
powodowie (W. K. i S. K.)

Strony

NazwaTypRola
W. K.osoba_fizycznapowód
S. K.osoba_fizycznapowód
M. sp. z o.o.spółkapozwany

Przepisy (6)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Postanowienie wzorca umowy jest niedozwolone, jeśli jego postanowienia, nieuzgodnione indywidualnie, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

k.c. art. 483

Kodeks cywilny

Kara umowna może być zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.

Pomocnicze

k.c. art. 385 § § 2

Kodeks cywilny

Ocena, czy postanowienia wzorca umownego są niedozwolone, następuje według stanu z chwili zawarcia umowy.

ustawa deweloperska art. 29 § ust. 3

Ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego

Wskazuje na możliwość zachowania przez nabywcę roszczenia z tytułu kary umownej za okres opóźnienia, nawet gdy odstępuje od umowy z powodu niewykonania jej w terminie przez dewelopera.

ustawa deweloperska art. 22 § ust. 1 pkt 13

Ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego

Określa konieczne elementy umowy deweloperskiej, w tym kary umowne.

ustawa deweloperska art. 25

Ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego

Dotyczy ograniczenia odsetek zastrzeżonych dla dewelopera do wysokości kar umownych przysługujących nabywcy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postanowienie wzorca umowy deweloperskiej wyłączające wzajemne kary umowne narusza interes konsumenta, ponieważ główny obowiązek dewelopera (przeniesienie własności) jest nieporównywalnie ważniejszy od obowiązków nabywcy. • Wyłączenie kar umownych pozbawia konsumenta ułatwionej formy rekompensaty za niewykonanie lub nienależyte wykonanie kluczowego zobowiązania przez dewelopera. • Niespójność między postanowieniami wzorca dotyczącymi kar umownych narusza zasadę transparentności i może wprowadzać konsumenta w błąd. • Możliwość dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych jest dla konsumenta znacznie bardziej uciążliwa niż skorzystanie z kary umownej.

Odrzucone argumenty

Postanowienie o wzajemnej rezygnacji z kar umownych jest neutralne dla konsumenta, ponieważ zakłada wzajemne ustępstwa. • Po stronie nabywcy istnieją obowiązki niepieniężne, których niewykonanie mogłoby zostać obwarowane karą umowną, co czyni postanowienie o wzajemności dopuszczalnym. • Wzorzec umowny jest transparentny, a jego interpretacja przez pozwaną jest jedną z możliwych.

Godne uwagi sformułowania

nieporównywalność przesądza o ukształtowaniu w § 17 wzorca praw konsumenta – nabywcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami przez pozbawienie go możliwości wykorzystania umownego postanowienia o karach umownych za najczęściej występujące w budownictwie przypadki nieterminowego i wadliwego wykonania przedmiotu umowy • świadczy też o rażącym naruszeniu jego interesów przez pozostawienie uciążliwszej dowodowo i zwykle bardziej długotrwałej drogi dochodzenia w takim wypadku odszkodowania na ogólnych zasadach • zastosowane we wzorcu przekopiowanie treści art. 29 do § 16 umowy spowodowało oczywistą niespójność pomiędzy ust. 3 in fine tego postanowienia, potwierdzającym zachowanie przez nabywców roszczenia z tytułu kary umownej za okres opóźnienia z kwestionowanym § 17 wzorca, stwierdzającym, że strony postanawiają nie nakładać wzajemnie kar umownych.

Skład orzekający

Dariusz Dończyk

przewodniczący

Wojciech Katner

członek

Katarzyna Tyczka-Rote

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie niedozwolonego charakteru klauzul wyłączających kary umowne w umowach deweloperskich, ochrona praw konsumentów w obrocie z przedsiębiorcami, zasada transparentności wzorców umownych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki umów deweloperskich i klauzul wyłączających kary umowne. Ocena zależy od konkretnych okoliczności sprawy i treści wzorca.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu umów deweloperskich i ochrony konsumentów przed niekorzystnymi klauzulami, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie.

Deweloperzy nie mogą zakazać kar umownych! Sąd Najwyższy chroni konsumentów.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst