I Ca 364/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zniesienia służebności drogowej obciążającej nieruchomość powodów J. G. i D. G. Sąd Rejonowy w Pułtusku wyrokiem z dnia 25 lipca 2017 r. (sygn. akt I C 41/17) zniósł służebność przejścia i przechodu na rzecz wszystkich właścicieli nieruchomości władnących, jednakże w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd I instancji ustalił, że służebność została ustanowiona w celu zapewnienia dojazdu do działek pozwanych, jednak po wybudowaniu w 1999 r. ulicy (...) zapewniono do nich odpowiedni dostęp. Sąd Rejonowy uznał, że służebność utraciła znaczenie gospodarcze dla jednej nieruchomości (K. S. (1)), a dla pozostałych wygasła na podstawie art. 293 § 1 KC z powodu niewykonywania jej przez ponad 10 lat. Powodowie zaskarżyli ten wyrok w całości, zarzucając m.in. sprzeczność ustaleń z materiałem dowodowym oraz pominięcie przez Sąd Rejonowy domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Sąd Okręgowy w Ostrołęce, rozpoznając apelację, uznał główne zarzuty powodów za słuszne. Sąd Okręgowy podkreślił, że Sąd Rejonowy pominął całkowicie przepis art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, który wprowadza domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest zgodne ze stanem prawnym. Służebność była ujawniona w księgach wieczystych, a żadna ze stron nie dążyła do obalenia tego domniemania. W związku z tym Sąd I instancji nie był uprawniony do ustalenia, że służebność wygasła z powodu jej niewykonywania przez 10 lat, zwłaszcza że strony opierały swoje argumenty na założeniu istnienia służebności. Sąd Okręgowy uznał, że przyczyna ustanowienia służebności – zapewnienie dostępu do drogi publicznej – odpadła, ponieważ nieruchomości władnące uzyskały bezpośredni dostęp do ulicy (...). W związku z tym, na podstawie art. 295 KC, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok, znosząc służebność drogową obciążającą nieruchomość powodów na rzecz wszystkich nieruchomości władnących. Zmieniono również samo określenie służebności z „przejścia i przechodu” na „służebność drogową”, która obejmuje również przejazd.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWażność domniemania prawnego z ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz jego wpływ na rozstrzyganie spraw dotyczących praw rzeczowych, a także kryteria zniesienia służebności gruntowej z powodu utraty znaczenia.
Dotyczy spraw, w których służebność jest ujawniona w księdze wieczystej i strony nie dążą do obalenia domniemania jej istnienia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy służebność gruntowa, ujawniona w księdze wieczystej, może zostać zniesiona na podstawie art. 293 § 1 KC (niewykonywanie przez 10 lat) z pominięciem domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd jest związany domniemaniem prawnym z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, które stanowi, że prawo jawne z księgi wieczystej jest zgodne ze stanem prawnym. Obalenie tego domniemania wymaga wykazania okoliczności przeciwnych, a strony postępowania nie dążyły do jego obalenia, a wręcz przeciwnie – opierały swoje stanowiska na założeniu istnienia służebności.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał, że Sąd Rejonowy pominął przepis art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, który wprowadza domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd był związany tym domniemaniem, a żadna ze stron nie podjęła działań zmierzających do jego obalenia. W związku z tym, ustalenie o wygaśnięciu służebności na podstawie art. 293 § 1 KC było nieuprawnione.
Czy służebność gruntowa ustanowiona w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej traci swoje znaczenie, jeśli właściciele nieruchomości władnących uzyskali alternatywny, bezpośredni dostęp do drogi publicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służebność taka traci wszelkie znaczenie gospodarcze i może zostać zniesiona na podstawie art. 295 KC, jeśli odpadły przesłanki warunkujące jej ustanowienie, a zatem ustaje potrzeba korzystania z niej w celu, dla którego została ustanowiona.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że służebność ustanowiona w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej traci znaczenie, gdy taki dostęp zostaje zapewniony w inny sposób, a właściciele nieruchomości władnących korzystają z alternatywnego dostępu. W takim przypadku przyczyna ustanowienia służebności odpada, a sama służebność staje się zbędna.
Czy określenie służebności jako „przejście i przechód” w wyroku Sądu Rejonowego jest wystarczające, jeśli w akcie ustanowienia określono ją jako „służebność drogową”?
Odpowiedź sądu
Nie, określenie „służebność drogowa” obejmuje również przejazd, co zostało pominięte przez Sąd Rejonowy. W związku z tym konieczna jest zmiana wyroku w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy zauważył, że Sąd Rejonowy zniósł służebność przejścia i przechodu, podczas gdy w pozwie powodowie domagali się zniesienia „służebności drogowej”, która obejmuje także przejazd. Zmieniono wyrok, aby odzwierciedlić pełne żądanie pozwu i rzeczywistą treść służebności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. G. | osoba_fizyczna | powód |
| D. G. | osoba_fizyczna | powód |
| K. S. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
| K. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| S. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Z. Z. | osoba_fizyczna | pozwany |
| B. S. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
| B. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. Z. | osoba_fizyczna | pozwany |
| B. S. (2) | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (5)
Główne
u.k.w.h. art. 3 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wprowadza domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd jest związany tym domniemaniem, dopóki nie zostanie ono obalone.
k.c. art. 295
Kodeks cywilny
Sąd może znieść służebność gruntową, jeżeli wskutek zmiany stosunków stała się ona dla nieruchomości władnącej szczególnie uciążliwa, a nie jest niezbędna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej.
Pomocnicze
k.p.c. art. 234
Kodeks postępowania cywilnego
Stanowi, że domniemania ustanowione przez prawo wiążą sąd, ale mogą być obalone.
k.c. art. 293 § 1
Kodeks cywilny
Służebność gruntowa wygasa wskutek jej niewykonywania przez 10 lat. Sąd Okręgowy uznał, że przepis ten nie mógł być zastosowany z powodu naruszenia domniemania z ustawy o księgach wieczystych.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Rejonowy pominął domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym wpis w księdze wieczystej jest zgodny ze stanem prawnym. • Żadna ze stron nie dążyła do obalenia domniemania istnienia służebności. • Sąd Rejonowy błędnie zastosował art. 293 § 1 KC, uznając służebność za wygasłą z powodu niewykonywania jej przez 10 lat, podczas gdy strony opierały swoje stanowiska na założeniu jej istnienia. • Służebność drogowa obejmuje również przejazd, co zostało pominięte przez Sąd Rejonowy.
Godne uwagi sformułowania
rozstrzygnięcie Sądu I instancji o żądaniu pozwu nastąpiło z zupełnym pominięciem przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece • przepis ten wprowadza zaś domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym • Sąd I instancji, będąc związany ustawowym domniemaniem, nie mógł dokonać ustaleń faktycznych sprzecznych z tym domniemaniem, dopóki któraś ze stron nie obaliłaby go przy pomocy przedstawionych dowodów • na gruncie niniejszej sprawy, żadna ze stron nie tylko nie zmierzała do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ale w kontekście twierdzeń podnoszonych dla uzasadnienia swoich stanowisk, strony nie miały nawet żadnego interesu prawnego w obaleniu tegoż domniemania • przyczyna, dla której ustanowiono przedmiotową służebność, odpadła zupełnie
Skład orzekający
Monika Strzyżewska
przewodniczący
Rafał Chrzczonowski
sprawozdawca
Marta Truszkowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność domniemania prawnego z ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz jego wpływ na rozstrzyganie spraw dotyczących praw rzeczowych, a także kryteria zniesienia służebności gruntowej z powodu utraty znaczenia."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których służebność jest ujawniona w księdze wieczystej i strony nie dążą do obalenia domniemania jej istnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym domniemań prawnych, a także jak ważna jest precyzja w określeniu rodzaju służebności. Jest to przykład, jak błąd sądu pierwszej instancji może zostać naprawiony przez sąd drugiej instancji.
“Sąd Okręgowy naprawia błąd Sądu Rejonowego: Kluczowa rola domniemania z księgi wieczystej w sprawach o zniesienie służebności.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.