I C 735/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka A. L. zawarła z pozwaną (...) S.A. umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Po rozwiązaniu umowy w 2012 roku, ubezpieczyciel wypłacił jej jedynie 2% wartości umowy (24,66 zł), potrącając 98% (1.208,24 zł) jako świadczenie wykupu. Powódka dochodziła zwrotu tej kwoty, argumentując, że postanowienia OWU określające wysokość świadczenia wykupu na 2% wartości umowy w pierwszych latach są klauzulami niedozwolonymi w rozumieniu art. 385¹ k.c. Sąd Rejonowy w Wyszkowie uznał powództwo za zasadne. Sąd ustalił, że powódka była konsumentem, a sporne postanowienia nie były uzgodnione indywidualnie. Stwierdził, że postanowienia dotyczące świadczenia wykupu nie stanowiły głównych świadczeń stron, a zatem podlegały kontroli abuzywności. Uznał, że klauzula rażąco naruszała interesy konsumenta, była niejednoznaczna i nie dawała się ustalić w chwili zawarcia umowy, a jej mechanizm był zbliżony do kary umownej. Sąd powołał się również na decyzję Prezesa UOKiK z 2016 r. nakazującą zwiększenie świadczenia wykupu w podobnych umowach. W konsekwencji, potrącona kwota została uznana za świadczenie nienależne podlegające zwrotowi na podstawie art. 410 k.c. Sąd oddalił zarzut przedawnienia, wskazując na 10-letni termin dla roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Zasądzono również odsetki ustawowe za opóźnienie oraz koszty postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących świadczenia wykupu w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, stosowanie 10-letniego terminu przedawnienia dla roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia, interpretacja pojęcia 'główne świadczenia stron'.
Dotyczy umów zawieranych z konsumentami, gdzie postanowienia nie były indywidualnie negocjowane. Interpretacja pojęcia 'główne świadczenia' może być różnie stosowana w zależności od specyfiki umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia (OWU) dotyczące wysokości świadczenia wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, zawartej z konsumentem, stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te stanowią niedozwolone klauzule umowne.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że powódka była konsumentem, a sporne postanowienia nie były uzgodnione indywidualnie. Stwierdził, że nie dotyczyły one głównych świadczeń stron, rażąco naruszały interesy konsumenta, były niejednoznaczne i nie dawały się ustalić w chwili zawarcia umowy. Mechanizm potrącenia był niejasny i zbliżony do kary umownej.
Czy roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia z tytułu abuzywnej klauzuli umownej podlega 10-letniemu terminowi przedawnienia na podstawie art. 118 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia podlega 10-letniemu terminowi przedawnienia, jeśli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że powódka dochodziła zwrotu nienależnego świadczenia, a nie świadczenia z umowy ubezpieczenia, które podlega krótszemu terminowi przedawnienia. Do roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, w tym nienależnego świadczenia, stosuje się ogólny 10-letni termin przedawnienia z art. 118 k.c.
Czy świadczenie wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym stanowi główne świadczenie stron w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie wykupu nie stanowi głównego świadczenia stron.
Uzasadnienie
Sąd przyjął wąską wykładnię pojęcia 'główne świadczenia stron', uznając, że świadczenie wykupu nie jest elementem koniecznym do dojścia umowy do skutku ani elementem typizującym umowę. Główne świadczenia to ochrona ubezpieczeniowa w przypadku zdarzenia (śmierć, dożycie) oraz zarządzanie funduszem kapitałowym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. L. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) S.A. | spółka | pozwana |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Pomocnicze
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania tej korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat 10.
k.c. art. 98 § § 1
Kodeks cywilny
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
u.dz.ubezp. art. 13
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej
Nakazuje ubezpieczycielowi określenie w umowie zasad ustalania wartości świadczeń oraz wartości wykupu ubezpieczenia, w tym również zasad umarzania jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego i terminów ich zamiany na środki pieniężne i wypłaty świadczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postanowienia OWU dotyczące świadczenia wykupu stanowią klauzule niedozwolone (abuzywne). • Świadczenie wykupu nie jest głównym świadczeniem stron. • Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia nie jest przedawnione (termin 10-letni). • Brak indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych.
Odrzucone argumenty
Świadczenie wykupu jest głównym świadczeniem stron i nie podlega kontroli abuzywności. • Postanowienia umowne zostały uzgodnione indywidualnie. • Roszczenie uległo przedawnieniu (termin 3-letni). • Koszty poniesione przez ubezpieczyciela uzasadniają potrącenie. • Powódka otrzymała i zapoznała się z OWU.
Godne uwagi sformułowania
Treść OWU i załączników nie była przedmiotem indywidualnych uzgodnień Towarzystwa (...) z powódką. • Świadczenie Wykupu brutto zostało określone przez Towarzystwo (...) w wysokości 2% wartości umowy. • Powyższe postanowienia umowne stanowią niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c. • Wartość świadczenia wykupu powiązana z koniecznością odpisania Jednostek Funduszy z Części Bazowej Rachunku (...) nie stanowi świadczenia głównego w ramach zawartej między stronami umowy. • Obciążanie tymi kosztami drugiej strony jest dopuszczalne w sytuacji, gdyby postanowienia umowy były sformułowane w taki sposób, aby ich treść nie budziła wątpliwości. • Pozwana zaniedbała aspekt informacyjny względnym powódki, ograniczając się do stwierdzenie, że rozwiązanie umowy w pierwszym czy drugim roku polisowym będzie skutkować wypłatą jedynie 2 % Wartości Umowy.
Skład orzekający
Paweł Kurbiel
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących świadczenia wykupu w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, stosowanie 10-letniego terminu przedawnienia dla roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia, interpretacja pojęcia 'główne świadczenia stron'."
Ograniczenia: Dotyczy umów zawieranych z konsumentami, gdzie postanowienia nie były indywidualnie negocjowane. Interpretacja pojęcia 'główne świadczenia' może być różnie stosowana w zależności od specyfiki umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego produktu finansowego (ubezpieczenie z funduszem kapitałowym) i pokazuje, jak konsumenci mogą odzyskać znaczną część utraconych środków dzięki skutecznemu kwestionowaniu nieuczciwych klauzul umownych. Ma duży potencjał edukacyjny.
“Ubezpieczyciel chciał zatrzymać 98% Twoich pieniędzy? Sąd stanął po stronie konsumenta!”
Dane finansowe
WPS: 1208,24 PLN
kwota główna: 1208,24 PLN
zwrot kosztów postępowania: 438 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.