I C 503/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek po K.W., który testamentem powołał do spadku swojego syna A.W.(1), a przed śmiercią darował mu nieruchomość. Powódki, córki spadkodawcy, D.Ł. i E.P.(1), domagały się zapłaty zachowku, argumentując, że w przypadku dziedziczenia ustawowego nabyłyby ¼ spadku, a zatem ich zachowek wynosiłby połowę tej wartości (lub 2/3 w przypadku D.Ł. z uwagi na trwałą niezdolność do pracy). Pozwany A.W.(1) wniósł o oddalenie powództwa w zakresie przekraczającym 4.075 zł, podnosząc, że wartość spadku jest ujemna z uwagi na długi spadkowe (koszt pomnika) oraz że wartość darowizny została zawyżona, a nieruchomość obciążona była służebnością osobistą i wymagała nakładów. Sąd, po analizie opinii biegłego i zeznań świadków, ustalił wartość darowizny, uwzględniając służebność i nakłady pozwanego. Obliczył należny zachowek, jednakże, powołując się na art. 5 k.c. (zasady współżycia społecznego), obniżył zasądzoną kwotę ze względu na wieloletni brak kontaktu powódek ze spadkodawcą, ich brak zainteresowania jego losem oraz fakt, że pozwany był jedynym spadkobiercą i darowizna stanowiła centrum jego życia. Ostatecznie zasądzono od pozwanego na rzecz D.Ł. 13.000 zł i na rzecz E.P.(1) 10.000 zł, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Rozstrzygnięto również o kosztach procesu i kosztach sądowych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZastosowanie art. 5 k.c. do obniżenia zachowku w przypadku braku kontaktu z spadkodawcą i innych okoliczności sprzecznych z zasadami współżycia społecznego.
Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny okoliczności faktycznych i relacji między stronami.
Zagadnienia prawne (3)
Czy roszczenie o zachowek może zostać obniżone na podstawie art. 5 k.c. ze względu na brak kontaktu uprawnionego ze spadkodawcą i zasady współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zachowek może zostać obniżone na podstawie art. 5 k.c. ze względu na zasady współżycia społecznego, w tym brak kontaktu uprawnionego ze spadkodawcą, jego brak zainteresowania jego losem, a także sytuację majątkową i osobistą zobowiązanego.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczające zastosowanie art. 5 k.c. do obniżenia zachowku, nawet jeśli przepisy szczególne (art. 928, 1008 k.c.) nie przewidują takiej możliwości w danych okolicznościach. Podkreślono, że art. 5 k.c. ma zastosowanie ogólne, a brak kontaktu powódek ze spadkodawcą przez wiele lat, brak zainteresowania jego losem oraz fakt, że darowana nieruchomość stanowi centrum życiowe pozwanego, uzasadniają obniżenie należnego zachowku.
Jak obliczyć wartość zachowku, gdy spadkodawca przed śmiercią darował cały swój majątek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wartość zachowku oblicza się na podstawie wartości spadku, do którego dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Należy uwzględnić również długi spadkowe, nakłady na nieruchomość oraz obciążenia rzeczowe.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na przepisach k.c. dotyczących zachowku (art. 991-1000 k.c.) oraz na opinii biegłego. Wartość darowizny ustalono według stanu z daty darowizny i cen z daty wyceny, uwzględniając wartość służebności osobistej i nakłady pozwanego. Od wartości wzbogacenia odliczono również koszt pomnika.
Od kiedy należą się odsetki od zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenie o zachowek jest bezterminowe i staje się wymagalne z chwilą doręczenia pozwu w sprawie, a nie dopiero z chwilą wydania wyroku.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, uznając, że pozwany otrzymał nakazy zapłaty wraz z odpisem pozwu w dniu 15 września 2015 roku, co oznacza, że roszczenie stało się wymagalne od tej daty.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. Ł. | osoba_fizyczna | powódka |
| E. P. (1) | osoba_fizyczna | powódka |
| A. W. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia przysługuje również spadkobiercy ustawowemu, który nie otrzymał w całości należnego mu zachowku w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny.
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli spadkobierca nie jest obowiązany do zapłaty zachowku, ponosi odpowiedzialność ponadto tylko do wysokości wzbogacenia uzyskana z tytułu darowizny lub zapisu.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Pomocnicze
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę.
k.c. art. 995 § § 1
Kodeks cywilny
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.
k.p.c. art. 219
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1 i 2 pkt 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powódki są uprawnione do zachowku jako zstępne spadkodawcy. • Wartość darowizny powinna być uwzględniona przy obliczaniu substratu zachowku. • Roszczenie o zachowek może być obniżone na podstawie art. 5 k.c. ze względu na zasady współżycia społecznego.
Odrzucone argumenty
Pozwany argumentował, że wartość spadku jest ujemna z uwagi na długi spadkowe (koszt pomnika). • Pozwany argumentował, że wartość darowizny została zawyżona i była obciążona służebnością oraz wymagała nakładów. • Powódki domagały się pełnej kwoty zachowku bez uwzględnienia art. 5 k.c.
Godne uwagi sformułowania
nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego • realizacja przez powódki roszczenia o zachowek stanowiła nadużycie przysługującego im prawa podmiotowego i przyznanie im tego roszczenia w całości godziłoby w zasady współżycia społecznego • brak kontaktu i zainteresowania ojcem K. W. ze strony powódek przez kilkanaście lat
Skład orzekający
Sylwia Piasecka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zastosowanie art. 5 k.c. do obniżenia zachowku w przypadku braku kontaktu z spadkodawcą i innych okoliczności sprzecznych z zasadami współżycia społecznego."
Ograniczenia: Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny okoliczności faktycznych i relacji między stronami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak zasady współżycia społecznego mogą wpłynąć na wysokość roszczeń prawnych, nawet w tak fundamentalnej kwestii jak dziedziczenie. Brak kontaktu z rodziną po śmierci spadkodawcy okazał się kluczowy.
“Czy brak kontaktu z rodzicem przez lata może pozbawić Cię należnego zachowku?”
Dane finansowe
WPS: 50 000 PLN
zachowek: 13 000 PLN
zachowek: 10 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.