I C 163/13Zasądzenie zadoscuczynienia i odszkodowania po wypadku
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek wniesionego przez powodów S.S. (1) i A.W. przeciwko I.Z. Powodowie domagali się zasądzenia po 30 000 zł od każdego z nich, argumentując, że darowizna udziału w nieruchomości dokonana przez ich matkę (Ł.S.) na rzecz pozwanej pomniejszyła masę spadkową. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, że powodowie otrzymali od matki darowizny przekraczające należny im zachowek. Sąd ustalił, że Ł.S. darowała pozwanej I.Z. udziały w nieruchomościach o wartości 78 667 zł (z uwzględnieniem służebności). Sąd ustalił również, że powodowi S.S. (1) matka przekazała wsparcie o wartości 15 000 zł (energia elektryczna, kaloryfery, środki pieniężne ze sprzedaży konia i przyczepy), a powodowi A.W. darowano niezabudowaną działkę o wartości 6 400 zł. Ł.S. zmarła, a spadek po niej na mocy ustawy nabyło czworo jej dzieci (A.W., S.S. (1), H.S., A.N.) w udziałach po 1/4 każdy. Sąd obliczył, że substrat zachowku wyniósł 100 067 zł (suma darowizn), a należny każdemu z powodów zachowek (1/8 udziału) wynosi 12 508,37 zł. Ponieważ S.S. (1) otrzymał darowiznę (15 000 zł) przekraczającą jego zachowek, jego powództwo zostało oddalone. A.W. otrzymał darowiznę (6 400 zł) niższą niż jego zachowek, więc mógł dochodzić uzupełnienia od spadkobiercy (S.S. (1)) w kwocie 2 491,63 zł, a pozostałej brakującej kwoty (3 616,74 zł) od pozwanej I.Z. Sąd zasądził tę kwotę od pozwanej na rzecz A.W., oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Rozstrzygnięto również o kosztach postępowania, zasądzając od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 4 435,94 zł tytułem zwrotu kosztów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących zachowku, w szczególności zaliczania darowizn na poczet zachowku, kolejności dochodzenia roszczeń oraz ustalania wartości spadku i odsetek.
Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie spadkodawca dokonał wielu darowizn na rzecz spadkobierców i osób trzecich.
Zagadnienia prawne (4)
Czy darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz zstępnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami ustawowymi, podlegają zaliczeniu na poczet należnego im zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz zstępnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami ustawowymi, podlegają zaliczeniu na poczet należnego im zachowku, zgodnie z art. 996 k.c.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 996 k.c. darowizna uczyniona uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. W przypadku darowizn na rzecz spadkobierców ustawowych, które przekraczają wartość ich udziału spadkowego, należy je doliczyć do masy spadkowej przy ustalaniu substratu zachowku.
Jaka jest kolejność dochodzenia roszczenia o uzupełnienie zachowku, gdy spadkodawca dokonał darowizn na rzecz spadkobierców i osób trzecich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uprawniony do zachowku powinien w pierwszej kolejności skierować swoje roszczenie do spadkobiercy, a dopiero w razie niemożności otrzymania należnego mu zaspokojenia od spadkobiercy, może żądać uzupełnienia zachowku od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty tylko w granicach wzbogacenia.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił subsydiarny charakter odpowiedzialności obdarowanego. Uprawniony musi najpierw wykazać, że nie może otrzymać należnego mu zaspokojenia od spadkobiercy, a następnie, że obdarowany nadal jest wzbogacony. W tej sprawie jeden ze spadkobierców (S.S.) otrzymał darowiznę przekraczającą jego zachowek, co ograniczało jego odpowiedzialność. Drugi powód (A.W.) dochodził uzupełnienia od spadkobiercy (S.S.) i dopiero brakującą kwotę od pozwanej (I.Z.).
Od kiedy należy naliczać odsetki ustawowe od zasądzonej kwoty zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odsetki ustawowe od zasądzonej kwoty zachowku należy naliczać od dnia wydania wyroku, ponieważ z tą chwilą pozwana dowiedziała się o wysokości zachowku ustalonego przez sąd według cen z chwili orzekania.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na orzecznictwie, zgodnie z którym roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą określenia przez sąd jego wysokości, a dopiero z tą datą możliwe jest naliczanie odsetek za opóźnienie. Wartość spadku i zachowku jest ustalana według cen z chwili orzekania.
Czy oświadczenie woli zawarte w akcie notarialnym dotyczące przedmiotu zbycia (np. nieruchomości niezabudowanej) może być podważane w drodze dowodu z przesłuchania świadków lub stron, jeśli ustawa uzależnia ważność czynności od formy aktu notarialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, oświadczenie woli zawarte w akcie notarialnym, jako element składowy czynności prawnej, której ważność ustawa uzależnia od zachowania formy aktu notarialnego, nie może być podważane w drodze dowodu z przesłuchania świadków lub stron, gdyż prowadziłoby to do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności (art. 247 k.p.c.).
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 247 k.p.c., który ogranicza możliwość dowodzenia faktów przeciwko osnowie lub po osnowie dokumentu obejmującego czynność prawną, gdy forma dokumentu jest zastrzeżona pod rygorem nieważności. W tym przypadku umowa sprzedaży nieruchomości niezabudowanej zawarta w formie aktu notarialnego nie mogła być kwestionowana zeznaniami stron lub świadków.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. S. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| A. W. | osoba_fizyczna | powód |
| I. Z. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Zstępnym, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się połowa wartości udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, a jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
k.c. art. 1000
Kodeks cywilny
W sytuacji, gdy uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku, jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.
k.c. art. 996
Kodeks cywilny
Darowizna dokonana przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek.
k.c. art. 999
Kodeks cywilny
Jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.
Pomocnicze
k.c. art. 481 § § 1 i § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, a jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.
k.p.c. art. 247
Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną pod rygorem nieważności, dowód jej dokonania może być przeprowadzony, między innymi, tylko za pomocą dokumentu, chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w ustawie.
k.c. art. 892
Kodeks cywilny
Darczyńca jest odpowiedzialny względem obdarowanego za naprawienie szkody, którą wyrządził obdarowanemu przez to, że wiedząc o wadach przedmiotu darowizny nie zawiadomił go o nich w czasie właściwym. Przepisu tego nie stosuje się, gdy obdarowany mógł z łatwością wadę zauważyć.
k.c. art. 222
Kodeks cywilny
Właściciel może żądać od osoby, która włada jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela prawo do władania rzeczą.
k.c. art. 231
Kodeks cywilny
Właściciel gruntu może żądać od właściciela sąsiedniego gruntu, przywrócenia stanu poprzedniego, jeżeli wskutek naruszenia granicy został zmuszony do usunięcia budowli lub innego urządzenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz zstępnych podlegają zaliczeniu na poczet zachowku. • Odpowiedzialność obdarowanego za uzupełnienie zachowku jest subsydiarna. • Wartość spadku i zachowku ustala się według cen z chwili orzekania. • Oświadczenia woli zawarte w aktach notarialnych nie mogą być podważane zeznaniami świadków lub stron.
Odrzucone argumenty
Roszczenie o zachowek od pozwanej I.Z. w pełnej wysokości. • Twierdzenie, że darowana A.W. działka była zabudowana, co uniemożliwiło jej zabudowę i spowodowało niską cenę sprzedaży.
Godne uwagi sformułowania
Powodowie wygrali jedynie w 6%, zaś przegrali w 94%, a pozwana uległa w 6%, zaś wygrała w 94%. • Roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą określenia przez sąd jego wysokości i dopiero z tą datą staje się możliwe naliczanie odsetek za opóźnienie.
Skład orzekający
Wioletta Rachubińska-Wilk
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zachowku, w szczególności zaliczania darowizn na poczet zachowku, kolejności dochodzenia roszczeń oraz ustalania wartości spadku i odsetek."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie spadkodawca dokonał wielu darowizn na rzecz spadkobierców i osób trzecich.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy kwestii zachowku i darowizn, co jest częstym problemem w prawie spadkowym. Wyjaśnia zasady zaliczania darowizn i kolejność dochodzenia roszczeń, co jest praktycznie istotne dla prawników i osób zainteresowanych prawem spadkowym.
“Jak darowizny wpływają na wysokość zachowku? Sąd wyjaśnia zasady.”
Dane finansowe
WPS: 60 000 PLN
zachowek: 3616,74 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.