I C 151/20Zachowek darowizna przedawnienie roszczenia
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowodowie M. N., A. N. i D. N. wystąpili przeciwko pozwanemu P. H. z powództwem o zasądzenie kwot po 53.333,33 zł tytułem zachowku po zmarłej I. N. Pozwany otrzymał od spadkodawczyni darowiznę udziału we współwłasności nieruchomości, która stanowiła główny składnik spadku. Pozwany kwestionował wartość nieruchomości, podnosił zarzut przedawnienia roszczeń oraz argumentował, że powodowie nadużyli prawa, dochodząc zachowku, ze względu na ich rzekomo naganne zachowanie wobec spadkodawczyni i ojca powodów. Sąd analizując zarzut nadużycia prawa (art. 5 kc) podkreślił jego wyjątkowy charakter w sprawach o zachowek, wskazując, że instytucja ta ma na celu ochronę najbliższych i nie może być udaremniana przez ogólne odwołanie do zasad współżycia społecznego. Sąd uznał, że powodowie, będąc dziećmi w momencie wyjazdu z kraju, nie mogli być obciążani odpowiedzialnością za zerwanie kontaktów rodzinnych, a ich późniejsze dorosłe życie nie musiało automatycznie prowadzić do odbudowania relacji. Sąd oddalił zarzut nadużycia prawa. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, sąd stwierdził, że roszczenie o zachowek przedawnia się w ciągu pięciu lat od otwarcia spadku. Sąd uznał, że wniosek powodów o zawezwanie do próby ugodowej z 2014 roku skutecznie przerwał bieg przedawnienia, ale tylko w granicach pierwotnie dochodzonej kwoty 53.000 zł. Rozszerzenie powództwa w późniejszym terminie zostało uznane za przedawnione. Sąd oparł się na opinii biegłego co do wartości nieruchomości, zasądzając na rzecz każdego z powodów M. N. i A. N. kwotę 53.000 zł, a na rzecz D. N. kwotę odpowiadającą jego częściowemu uwzględnieniu roszczenia. Sąd rozstrzygnął również o kosztach procesu, uwzględniając stopień wygrania sprawy przez poszczególne strony.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zachowku, stosowania art. 5 kc w sprawach o zachowek, przerwania biegu przedawnienia przez zawezwanie do próby ugodowej oraz granic przedawnienia w przypadku rozszerzenia powództwa.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności relacji rodzinnych i stanu zdrowia spadkodawczyni oraz powodów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy dochodzenie zachowku przez powodów, którzy przez lata nie utrzymywali kontaktu ze spadkodawczynią, stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 kc?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dochodzenie zachowku przez powodów nie stanowi nadużycia prawa. Sąd uznał, że powodowie byli dziećmi w momencie wyjazdu z kraju, a późniejsze zerwanie kontaktów nie było wyłącznie ich winą. Stosowanie art. 5 kc w sprawach o zachowek ma charakter wyjątkowy i wymaga skrajnie nagannych zachowań.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że instytucja zachowku ma na celu ochronę najbliższych i nie może być udaremniana przez ogólne odwołanie do zasad współżycia społecznego. Możliwość zastosowania art. 5 kc jest ograniczona do przypadków skrajnych, a ocena musi uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, w tym wiek powodów w momencie zerwania kontaktów i ewentualną winę spadkodawcy.
Czy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia roszczenia o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z 2014 roku skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia, ale tylko w granicach pierwotnie dochodzonej kwoty.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wniosek o zawezwanie do próby ugodowej jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia, pod warunkiem, że jego celem było zawarcie ugody, a nie tylko przerwanie biegu terminu. Sąd przyjął, że wniosek mógł doprowadzić do ugody i że późniejsza zmiana linii orzeczniczej nie wpływa na ocenę skutków prawnych zdarzeń z przeszłości. Jednakże przerwanie biegu przedawnienia następuje tylko w granicach żądania zgłoszonego we wniosku.
Jaka jest właściwa podstawa prawna i okres przedawnienia dla roszczenia o zachowek przeciwko obdarowanemu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej darowizny przedawnia się w ciągu pięciu lat od otwarcia spadku, zgodnie z art. 1007 § 2 kc.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 1007 § 2 kc, który stanowi o pięcioletnim terminie przedawnienia roszczenia o zachowek przeciwko obdarowanemu. Sąd zaznaczył, że przepis ten, mimo że nie reguluje wprost sytuacji dochodzenia zachowku przez spadkobiercę ustawowego przeciwko innemu spadkobiercy, ma zastosowanie w drodze analogii. Sąd uwzględnił również nowelizację przepisu, która wprowadziła pięcioletni termin.
Czy rozszerzenie powództwa o zapłatę zachowku po upływie terminu przedawnienia jest dopuszczalne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozszerzenie powództwa o zapłatę zachowku w części przekraczającej pierwotnie dochodzoną kwotę, jeśli nastąpiło po upływie terminu przedawnienia, nie jest dopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że przerwanie biegu przedawnienia następuje tylko w granicach żądania zgłoszonego we wniosku lub pozwie. Rozszerzenie powództwa może przerwać bieg przedawnienia jedynie w stosunku do rozszerzonej części roszczenia, ale dopiero od chwili jego wniesienia. W tym przypadku, rozszerzone powództwo zostało uznane za przedawnione.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. N. | osoba_fizyczna | powód |
| A. N. | osoba_fizyczna | powód |
| D. N. | osoba_fizyczna | powód |
| P. H. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (23)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa uprawnionych do zachowku i jego wysokość (połowa wartości udziału spadkowego lub dwie trzecie, jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni).
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Przysługuje roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku lub jego uzupełnienia, jeśli uprawniony nie otrzymał go w inny sposób.
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Obdarowany jest obowiązany do zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.
k.c. art. 1007 § § 2
Kodeks cywilny
Roszczenie przeciwko obdarowanemu przedawnia się w ciągu pięciu lat od otwarcia spadku.
k.c. art. 123 § § 1 pkt 1
Kodeks cywilny
Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem podjętą w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
k.c. art. 124 § § 1
Kodeks cywilny
Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.
k.c. art. 124 § § 2
Kodeks cywilny
W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 481 § § 2
Kodeks cywilny
Określa wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, jeżeli termin nie jest oznaczony.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
Określa przesłanki wydziedziczenia (uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, popełnienie umyślnego przestępstwa, uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych).
k.c. art. 1009
Kodeks cywilny
Przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z treści testamentu.
k.c. art. 1010 § § 1
Kodeks cywilny
Spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego, jeżeli mu przebaczył.
Dz.U. Nr 85 poz. 458 art. 7
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw
Do roszczeń powstałych przed wejściem w życie nowelizacji art. 1007 kc i jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy w nowym brzmieniu (pięcioletni termin przedawnienia).
k.r.o. art. 87
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa kolejność obowiązku alimentacyjnego (zstępni przed wstępnymi, wstępni przed rodzeństwem).
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności powstaje, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie go spełnić.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach procesu w zależności od wyniku sprawy.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu.
k.p.c. art. 109
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady zwrotu kosztów procesu.
Dz.U. z 2022r. poz. 1125 art. 113 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Obciążenie przeciwnika kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić.
Dz.U. z 2022r. poz. 1125 art. 83 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Orzekanie o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Dz.U. z 2022r. poz. 1125 art. 13 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Określa wysokość opłaty sądowej od pozwu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo do zachowku przysługuje powodom jako spadkobiercom ustawowym. • Darowizna dokonana przez spadkodawczynię na rzecz pozwanego podlega zaliczeniu na spadek. • Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej skutecznie przerwał bieg przedawnienia w granicach pierwotnego żądania. • Dochodzenie zachowku nie stanowi nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 kc.
Odrzucone argumenty
Roszczenie powodów uległo przedawnieniu. • Powodowie nadużyli prawa dochodząc zachowku z uwagi na naganne zachowanie wobec spadkodawczyni i jej syna. • Rozszerzone powództwo o zapłatę zachowku jest przedawnione.
Godne uwagi sformułowania
Instytucja zachowku ma na celu uczynienie zadość zasadom współżycia społecznego, poprzez ochronę osób najbliższych spadkodawcy przed krzywdzącymi dla nich rozporządzeniami majątkiem przez spadkodawcę. • Możliwość zastosowania art. 5 kc w sprawie o zachowek ma charakter wyjątkowy i podlega dalszemu ograniczeniu. • Samo dochodzenie zachowku przez powodów wobec pozwanego P. H. nie może być uznawane za nadużycie prawa. • Przerwanie biegu przedawnienia następuje tylko w granicach żądania będącego przedmiotem procesu.
Skład orzekający
Mariusz Grobelny
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zachowku, stosowania art. 5 kc w sprawach o zachowek, przerwania biegu przedawnienia przez zawezwanie do próby ugodowej oraz granic przedawnienia w przypadku rozszerzenia powództwa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności relacji rodzinnych i stanu zdrowia spadkodawczyni oraz powodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza kwestie rodzinnych konfliktów o spadek i zachowek, a także złożone zagadnienia prawne dotyczące przedawnienia i nadużycia prawa, co czyni ją interesującą dla prawników specjalizujących się w prawie spadkowym.
“Konflikt o spadek: Czy zaniedbanie kontaktów rodzinnych pozbawia prawa do zachowku?”
Dane finansowe
WPS: 159 000 PLN
zachowek: 53 000 PLN
zachowek: 53 000 PLN
zachowek: 39 755,38 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.