I C 1092/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa T. G. przeciwko S. J. o ustalenie nieważności umowy dożywocia zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 13 października 2008 roku. Powód twierdził, że jego ojciec, E. G. (1), który był jednym ze współwłaścicieli nieruchomości przekazanej w zamian za dożywocie, w dacie zawarcia umowy był niezdolny do świadomego podjęcia decyzji z powodu podeszłego wieku, stanu zdrowia i zażywania leków, w tym morfiny. Pozwana, wnuczka E. G. (1), wniosła o oddalenie powództwa, zaprzeczając tym twierdzeniom i wskazując, że dziadek był świadomy swojej decyzji, a umowa była wyrazem jego woli zapewnienia sobie opieki. Sąd Okręgowy w Gdańsku, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dokumentacji medycznej i opinii biegłego psychiatry, ustalił, że E. G. (1) w dacie zawarcia umowy dożywocia cierpiał na zaawansowane zaburzenia psychoorganiczne pod postacią zaburzeń zachowania i osobowości na podłożu organicznym oraz otępienie umiarkowanie nasilone. Biegły jednoznacznie stwierdził, że stan ten wyłączał jego zdolność do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Sąd uznał, że mimo możliwości nawiązania podstawowego kontaktu słownego, E. G. (1) nie posiadał zdolności intelektualnej pozwalającej na złożenie świadomego oświadczenia woli w tak skomplikowanej czynności prawnej jak umowa dożywocia. W związku z tym, sąd na mocy art. 82 Kodeksu cywilnego ustalił nieważność oświadczenia woli E. G. (1) złożonego w umowie dożywocia. Powództwo w pozostałym zakresie, dotyczące ustalenia nieważności całej umowy dożywocia, zostało oddalone z uwagi na brak legitymacji procesowej G. G. (2) (żony E. G. (1) i współwłaścicielki nieruchomości) jako strony postępowania. Sąd zasądził koszty pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu i odstąpił od obciążania stron kosztami procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie nieważności oświadczenia woli z powodu stanu psychicznego spadkodawcy, interesu prawnego spadkobiercy w ustaleniu nieważności umowy, ograniczenia w orzekaniu o nieważności umowy z udziałem wielu stron.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i medycznego E. G. (1). Oddalenie powództwa w zakresie nieważności całej umowy ze względu na brak udziału G. G. (2) jako strony postępowania.
Zagadnienia prawne (3)
Czy oświadczenie woli złożone przez osobę cierpiącą na zaawansowane zaburzenia psychoorganiczne i otępienie, w tym w trakcie leczenia morfinią, jest nieważne na podstawie art. 82 k.c. z powodu braku świadomości lub swobody powzięcia decyzji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, oświadczenie woli złożone przez osobę znajdującą się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest nieważne.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na opinii biegłego psychiatry, który stwierdził, że E. G. (1) w dacie zawarcia umowy dożywocia cierpiał na zaawansowane zaburzenia psychoorganiczne i otępienie, co wyłączało jego zdolność do świadomego wyrażenia woli w tak skomplikowanej czynności prawnej jak umowa dożywocia, mimo możliwości nawiązania podstawowego kontaktu słownego.
Czy spadkobierca ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy dożywocia zawartej przez zmarłego spadkodawcę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, spadkobierca ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy dożywocia zawartej przez zmarłego spadkodawcę, jeśli ustalenie to wpłynie na masę spadkową.
Uzasadnienie
Powód jako spadkobierca E. G. (1) ma interes w ustaleniu masy spadkowej, do której w przypadku stwierdzenia nieważności umowy dożywocia wszedłby udział w prawie własności lokalu mieszkalnego.
Czy sąd może orzec o nieważności umowy dożywocia, gdy stroną umowy jest również inna osoba (np. małżonek), która nie jest stroną postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może orzec o nieważności całej umowy, jeśli nie wszystkie strony umowy są stronami postępowania, zwłaszcza gdy dotyczy to czynności prawnej z udziałem małżonków.
Uzasadnienie
Sąd oddalił powództwo w zakresie ustalenia nieważności całej umowy dożywocia, ponieważ G. G. (2), żona E. G. (1) i współwłaścicielka nieruchomości, nie była stroną postępowania, a jej udział w czynności prawnej wymagałby jej obecności w sprawie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. G. | osoba_fizyczna | powód |
| S. J. | osoba_fizyczna | pozwana |
| E. G. (1) | osoba_fizyczna | współwłaściciel nieruchomości (zmarły) |
| G. G. (2) | osoba_fizyczna | współwłaściciel nieruchomości (żona E. G. (1)) |
| Skarb Państwa - Sąd Okręgowy w Gdańsku | organ_państwowy | odpowiedzialny za koszty zastępstwa procesowego z urzędu |
| Kancelaria Adwokacka adw. S. R. | inne | pełnomocnik z urzędu |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 82
Kodeks cywilny
Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Pomocnicze
k.c. art. 908 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa prawna umowy dożywocia.
k.r.o. art. 35
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy wspólności majątkowej małżeńskiej.
Dz. U. z 2010 r. Nr 90 poz. 594 ze zm. art. 113 § ust. 4
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Podstawa do odstąpienia od obciążania stron kosztami sądowymi.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do wzajemnego zniesienia lub zasądzenia kosztów postępowania.
Dz. U. z 2013 r. poz. 461 § § 6 ust. 7 w zw. z § 19, § 20 oraz § 2 ust. 1 i 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
Podstawa do zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Dz. U. Nr 22 poz. 91 ze zm., obecnie t. jedn. Dz. U. z 2014 poz. 164
Prawo o notariacie
Obowiązki notariusza przy sporządzaniu aktów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
E. G. (1) w dacie zawarcia umowy dożywocia znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli z powodu zaawansowanych zaburzeń psychoorganicznych i otępienia. • Powód jako spadkobierca E. G. (1) ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy dożywocia.
Odrzucone argumenty
Pozwana twierdziła, że E. G. (1) był świadomy swojej decyzji i nie był pod wpływem leków. • Pozwana kwestionowała interes prawny powoda. • Pozwana twierdziła, że umowa nie mogła być nieważna w całości, gdyż nie obejmowała oświadczenia woli G. G. (2).
Godne uwagi sformułowania
stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli • zaawansowane zaburzenia psychoorganiczne pod postacią zaburzeń zachowania i osobowości na podłożu organicznym oraz otępienie umiarkowanie nasilone • niezdolny do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli • brak rozeznania oraz niemożność rozumienia zachowań w momencie zawierania umowy • interes prawny w ustaleniu masy spadkowej
Skład orzekający
Mariusz Bartnik
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie nieważności oświadczenia woli z powodu stanu psychicznego spadkodawcy, interesu prawnego spadkobiercy w ustaleniu nieważności umowy, ograniczenia w orzekaniu o nieważności umowy z udziałem wielu stron."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i medycznego E. G. (1). Oddalenie powództwa w zakresie nieważności całej umowy ze względu na brak udziału G. G. (2) jako strony postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza ważny temat zdolności do czynności prawnych w kontekście chorób psychicznych i ich wpływu na ważność umów, co jest istotne dla praktyki prawniczej i może zainteresować szerszą publiczność ze względu na ludzki wymiar sprawy.
“Czy choroba psychiczna unieważnia umowę? Sąd rozstrzyga o losach nieruchomości i woli zmarłego.”
Dane finansowe
koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu: 7200 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.