I ACa 768/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powodów K. Ś. i B. Ś. o zasądzenie od Skarbu Państwa-Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad odszkodowania w kwocie 384 100 zł z ustawowymi odsetkami, z tytułu obniżenia wartości ich nieruchomości w związku z realizacją inwestycji drogowej – budową drogi ekspresowej. Powodowie argumentowali, że inwestycja ta spowodowała znaczne obniżenie wartości ich nieruchomości poprzez zasłonięcie widoku, zacienienie, hałas i zanieczyszczenie powietrza, a także uszkodzenia budynku. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił powództwo, uznając je za przedwczesne (hałas i zanieczyszczenie pochodziły z budowy, a nie z użytkowania drogi) oraz że zakłócenia nie przekraczały przeciętnej miary wynikającej ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości. Sąd Apelacyjny w Katowicach pierwotnie zmienił wyrok, zasądzając od Skarbu Państwa 384 100 zł, uznając, że konstrukcja estakady zmniejszyła walory krajobrazowe nieruchomości, pogorszyła widok i spowodowała zacienienie, co skutkowało szkodą majątkową. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, wskazując na niewłaściwe zastosowanie art. 417 § 1 kc (odpowiedzialność za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej) zamiast art. 415 § 1 kc (odpowiedzialność deliktowa za czyn własny). Sąd Najwyższy podkreślił, że budowa drogi ekspresowej nie jest działaniem władczym, a ocena zakłóceń powinna uwzględniać zarówno legalność robót, jak i ich konsekwencje dla nieruchomości sąsiednich, a także możliwość ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym, nawet jeśli pozwolenie na budowę zostało wydane. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny, kierując się wytycznymi Sądu Najwyższego, dopuścił dowód z opinii biegłego J. B. (1) w celu określenia wpływu zacienienia, pogorszenia widoku i estetyki na wartość nieruchomości. Biegły ustalił, że wartość nieruchomości przed budową wynosiła 684 000 zł, a po budowie 308 000 zł, co daje spadek o 376 000 zł. Sąd Apelacyjny zasądził tę kwotę od Skarbu Państwa, uznając, że mimo legalności budowy, doszło do nadmiernego zakłócenia korzystania z nieruchomości, uzasadniającego odpowiedzialność na podstawie art. 415 kc w zw. z art. 144 kc. Oddalono powództwo w pozostałym zakresie (różnica do pierwotnie dochodzonej kwoty) oraz zasądzono koszty postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie podstawy prawnej odpowiedzialności za szkody związane z inwestycjami infrastrukturalnymi (drogi ekspresowe) oraz zasady oceny wpływu takich inwestycji na nieruchomości sąsiednie.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji obniżenia wartości nieruchomości w wyniku budowy drogi ekspresowej w formie estakady, z uwzględnieniem konkretnych czynników (widok, zacienienie, hałas). Ocena prawna i faktyczna może być odmienna w innych przypadkach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy budowa drogi ekspresowej, realizowana zgodnie z przepisami administracyjnymi, może stanowić podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 kc w zw. z art. 144 kc z tytułu obniżenia wartości nieruchomości sąsiedniej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, budowa drogi ekspresowej nie jest działaniem władczym w rozumieniu art. 417 § 1 kc. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wynikłe z nadmiernego zakłócania korzystania z nieruchomości sąsiednich powinna być oceniana na podstawie art. 415 kc w zw. z art. 144 kc.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że budowa drogi ekspresowej jest inwestycją budowlaną, a nie działaniem władczym organów władzy publicznej. Odpowiedzialność za szkody wynikłe z nadmiernych immisji powinna być rozpatrywana na gruncie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 kc), uwzględniając przy tym specyfikę procesu budowlanego i możliwość ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich.
Czy sąd cywilny jest związany pozwoleniem na budowę wydanym przez organ administracyjny przy ocenie roszczeń właściciela nieruchomości sąsiedniej o naprawienie szkody wynikłej z nadmiernych immisji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd cywilny jest związany pozwoleniem na budowę jedynie w zakresie przyznania inwestorowi uprawnienia do rozpoczęcia i wykonywania robót budowlanych. Nie jest związany ustaleniem, że wybudowanie obiektu zgodnie z pozwoleniem nie narusza uzasadnionych interesów osób trzecich, i może poczynić własne ustalenia w tym zakresie, nie kwestionując jednak samej decyzji administracyjnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że pozwolenie na budowę dotyczy samego procesu budowlanego. Sąd cywilny może ocenić, czy realizacja inwestycji zgodnie z pozwoleniem narusza uzasadnione interesy osób trzecich i czy powstała szkoda, nawet jeśli pozwolenie zostało wydane. Wyłączenie takiej ochrony w postępowaniu sądowym byłoby niedopuszczalne.
Jak ocenić szkodę majątkową w postaci obniżenia wartości nieruchomości spowodowaną przez legalnie wybudowaną drogę ekspresową, uwzględniając czynniki takie jak zacienienie, pogorszenie widoku i hałas?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Szkoda w postaci obniżenia wartości nieruchomości może być naprawiona na podstawie art. 415 kc w zw. z art. 144 kc, jeśli zakłócenia przekraczają przeciętną miarę. Określenie kwotowe szkody wymaga analizy wpływu poszczególnych czynników (zacienienie, widok, hałas) na wartość nieruchomości, przy czym biegły stwierdził, że nie jest możliwe precyzyjne wyodrębnienie procentowego udziału każdego czynnika.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, opierając się na opinii biegłego, ustalił wartość nieruchomości przed budową i po budowie, uwzględniając negatywne oddziaływania estakady. Mimo braku możliwości precyzyjnego wyliczenia procentowego wpływu poszczególnych czynników, sąd zasądził ustaloną przez biegłego różnicę wartości jako odszkodowanie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. Ś. | osoba_fizyczna | powód |
| B. Ś. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa-Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 144
Kodeks cywilny
Przepis ten stanowi podstawę oceny zakłóceń korzystania z nieruchomości ponad przeciętną miarę, wynikających ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych, w kontekście odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez legalnie prowadzone działania.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Podstawa prawna odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną bezprawnie i w sposób zawiniony, zastosowana przez Sąd Najwyższy jako właściwa do oceny roszczeń powodów.
Pomocnicze
k.c. art. 417 § § 1
Kodeks cywilny
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 417 § 1 kc dotyczy odpowiedzialności za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie organów władzy publicznej przy wykonywaniu kompetencji władczych, a nie za realizację inwestycji budowlanej.
k.p.c. art. 286
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dopuszczenia dowodu z opinii biegłego i możliwości żądania ponownej opinii.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny materiału dowodowego przez sąd drugiej instancji.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek od odszkodowania.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek ustawowych za opóźnienie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Budowa drogi ekspresowej, mimo legalności, spowodowała nadmierne zakłócenia korzystania z nieruchomości powodów (zacienienie, pogorszenie widoku, hałas), co skutkuje szkodą majątkową w postaci obniżenia jej wartości. • Sąd cywilny nie jest bezwzględnie związany pozwoleniem na budowę i może ocenić szkodę wynikającą z realizacji inwestycji. • Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę powinna być oceniana na podstawie art. 415 kc w zw. z art. 144 kc.
Odrzucone argumenty
Powództwo jest przedwczesne, ponieważ hałas i zanieczyszczenie pochodzą z budowy, a nie z użytkowania drogi. • Zakłócenia korzystania z nieruchomości nie przekraczają przeciętnej miary. • Budowa drogi ekspresowej jest realizowana zgodnie z przepisami prawa, co wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą. • Sąd Apelacyjny oparł rozstrzygnięcie na niewłaściwej podstawie prawnej (art. 417 kc zamiast art. 415 kc).
Godne uwagi sformułowania
budowa drogi ekspresowej nie stanowi działania władczego lecz jest realizacją inwestycji budowlanej • prawidłowym wzorcem, według którego należało ocenić zasadność roszczeń powodów o naprawienie szkody wynikłej z nadmiernego zakłócania powodom przez pozwanego korzystania z ich nieruchomości jest art. 415 § 1 kc • nie jest wykluczone nakazanie podjęcia innego działania, jeżeli w konkretnych okolicznościach może ono prowadzić do niezakłóconego korzystania z nieruchomości sąsiedniej • nie można zgodzić się z pozwanym, że postępowanie apelacyjne toczące się po uchyleniu wyroku Sądu Apelacyjnego przez Sąd Najwyższy (...) było nowym, innym postępowaniem apelacyjnym
Skład orzekający
Piotr Wójtowicz
przewodniczący
Lucyna Świderska-Pilis
sprawozdawca
Ewa Jastrzębska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie podstawy prawnej odpowiedzialności za szkody związane z inwestycjami infrastrukturalnymi (drogi ekspresowe) oraz zasady oceny wpływu takich inwestycji na nieruchomości sąsiednie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji obniżenia wartości nieruchomości w wyniku budowy drogi ekspresowej w formie estakady, z uwzględnieniem konkretnych czynników (widok, zacienienie, hałas). Ocena prawna i faktyczna może być odmienna w innych przypadkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak prawo cywilne może chronić właścicieli nieruchomości przed negatywnymi skutkami dużych inwestycji infrastrukturalnych, nawet jeśli są one realizowane legalnie. Pokazuje też ewolucję orzecznictwa i rolę Sądu Najwyższego w korygowaniu błędów sądów niższych instancji.
“Droga ekspresowa zniszczyła widok i obniżyła wartość domu – czy Skarb Państwa musi zapłacić odszkodowanie?”
Dane finansowe
WPS: 384 100 PLN
odszkodowanie: 376 000 PLN
koszty procesu: 7200 PLN
koszty postępowania apelacyjnego: 5400 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.