I ACa 397/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o ustalenie nieważności umowy zbycia nieruchomości z 1968 r., zawartej na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Powodowie, jako spadkobiercy sprzedających, domagali się stwierdzenia nieważności części umowy dotyczącej działki o powierzchni 880 m², która obecnie stanowi drogę publiczną. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że pozwana spółka nie posiadała legitymacji biernej, ponieważ nieruchomość, zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie umowy (zasada jednolitego funduszu własności państwowej, art. 128 KC) oraz późniejszymi ustaleniami (wyrok SR Poznań-Grunwald i Jeżyce), stała się własnością Skarbu Państwa, a nie przedsiębiorstwa państwowego. Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko, oddalając apelację powodów. Podkreślono, że przedsiębiorstwo państwowe działało w imieniu Państwa, nabywając nieruchomość na jego rzecz. Sąd Apelacyjny wskazał, że powodowie powinni kierować swoje roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa i mogli doprowadzić do zmiany podmiotowej po stronie pozwanej na podstawie art. 194 kpc, czego nie uczynili. W związku z tym, zarzuty naruszenia przepisów procesowych dotyczących współuczestnictwa i materialnych dotyczących legitymacji biernej nie zasługiwały na uwzględnienie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących własności nieruchomości nabytych przez przedsiębiorstwa państwowe w czasach PRL na podstawie ustawy o wywłaszczaniu oraz kwestia legitymacji procesowej w takich sprawach.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 60. XX wieku i jego bezpośrednie zastosowanie może być ograniczone do podobnych historycznych transakcji. Zmiany w prawie własności państwowej i funkcjonowaniu przedsiębiorstw państwowych mogą wpływać na analogiczne przypadki.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przedsiębiorstwo państwowe, które zawarło umowę sprzedaży nieruchomości na podstawie ustawy o wywłaszczaniu z 1958 r., posiada legitymację bierną w sprawie o ustalenie nieważności tej umowy, czy też legitymację taką posiada Skarb Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Legitymację bierną w sprawie o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. posiada Skarb Państwa, a nie przedsiębiorstwo państwowe, które było stroną umowy.
Uzasadnienie
W dacie zawarcia umowy (1968 r.) obowiązywała zasada jednolitego funduszu własności państwowej (art. 128 KC), zgodnie z którą wywłaszczone nieruchomości wchodziły w skład mienia ogólnonarodowego i stanowiły własność Państwa (Skarbu Państwa), a przedsiębiorstwo państwowe jedynie zarządzało nimi. Nabycie nieruchomości następowało na rzecz Państwa. Późniejsze orzeczenie Sądu Rejonowego potwierdziło własność Skarbu Państwa.
Czy powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości, skoro mogą dochodzić dalej idącego roszczenia o odszkodowanie od Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Powodowie nie mają interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy w stosunku do pozwanej spółki, ponieważ ewentualne roszczenie o odszkodowanie przysługuje im od Skarbu Państwa, a nie od pozwanej spółki.
Uzasadnienie
Orzeczenie ustalające nieważność umowy nie wywołałoby skutku prejudykatu dla roszczenia o odszkodowanie, ponieważ pozwana spółka nie jest podmiotem odpowiedzialnym za ewentualne odszkodowanie, którym jest Skarb Państwa. Powodowie mają możliwość dochodzenia roszczenia o świadczenie bezpośrednio od Skarbu Państwa.
Czy w sprawie o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w trybie wywłaszczenia, w której stroną umowy było przedsiębiorstwo państwowe, a właścicielem Skarb Państwa, zachodzi współuczestnictwo konieczne między przedsiębiorstwem państwowym a Skarbem Państwa?
Odpowiedź sądu
Obecnie, z uwagi na zmianę stanu prawnego i uzyskanie przez przedsiębiorstwa państwowe samodzielnej podmiotowości prawnej, nie ma podstaw do twierdzenia, że przedsiębiorstwo państwowe i Skarb Państwa powinni występować jako współuczestnicy konieczni w sprawie o roszczenia związane z wywłaszczeniem nieruchomości.
Uzasadnienie
W przeszłości, w okresie obowiązywania zasady jednolitego funduszu własności państwowej, związki przedsiębiorstwa państwowego z mieniem były inne. Obecnie, z uwagi na zmianę stanu prawnego, nie ma podstaw do podtrzymywania tezy o koniecznym współuczestnictwie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. W. | osoba_fizyczna | powód |
| E. K. | osoba_fizyczna | powód |
| T. K. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| T. K. (2) | osoba_fizyczna | powód |
| (...) S.A. w likwidacji z siedzibą w P. | spółka | pozwana |
Przepisy (8)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny rozumiany jako potrzeba uzyskania ochrony prawnej stanowi merytoryczną przesłankę powództwa.
u.z.z.w.n. art. 6 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości.
k.c. art. 128
Kodeks cywilny
Wyrażał zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, zgodnie z którą wyłącznie Państwo mogło być właścicielem mienia państwowego.
Pomocnicze
u.z.z.w.n. art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Wywłaszczenie mogło nastąpić jedynie na rzecz Państwa.
k.c. art. 194
Kodeks cywilny
Dotyczy zmiany podmiotowej po stronie pozwanej w przypadku, gdy po wniesieniu pozwu nastąpiła zmiana właściciela nieruchomości.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za koszty procesu.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozwana spółka nie posiada legitymacji biernej, ponieważ własność nieruchomości nabytej na podstawie ustawy o wywłaszczaniu z 1958 r. przeszła na Skarb Państwa, a nie na przedsiębiorstwo państwowe. • Powodowie powinni kierować swoje roszczenia przeciwko Skarb Państwa, a nie przeciwko pozwanej spółce. • Powodowie mogli doprowadzić do zmiany podmiotowej po stronie pozwanej na podstawie art. 194 kpc, czego nie uczynili.
Odrzucone argumenty
Nieważność umowy sprzedaży nieruchomości z 1968 r. w części dotyczącej działki o pow. 880 m². • Naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 195 § 1 kpc w zw. z art. 72 § 2 kpc) poprzez nieuwzględnienie konieczności współuczestnictwa materialnego Skarbu Państwa. • Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 189 kpc w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z 12.03.1958 r., art. 128 § 2 kc i art. 34 kc) poprzez wadliwe uznanie braku legitymacji biernej pozwanej i wadliwe przyjęcie, że powodom przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę tylko wobec Skarbu Państwa.
Godne uwagi sformułowania
Przedsiębiorstwo państwowe nie mogło nabyć we własnym imieniu i na swoją rzecz ani własności nieruchomości, ani prawa użytkowania wieczystego, a to z uwagi na obowiązujący w ówczesnym czasie art. 128 kodeksu cywilnego, który wyrażał zasadę jednolitego funduszu własności państwowej. • Właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Skarb Państwa - Prezydent Miasta P. • Powodowie swe roszczenia związane z wywłaszczeniem nieruchomości winni kierować przeciwko Skarbowi Państwa.
Skład orzekający
Jerzy Geisler
przewodniczący-sprawozdawca
Piotr Górecki
członek
Małgorzata Kaźmierczak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących własności nieruchomości nabytych przez przedsiębiorstwa państwowe w czasach PRL na podstawie ustawy o wywłaszczaniu oraz kwestia legitymacji procesowej w takich sprawach."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 60. XX wieku i jego bezpośrednie zastosowanie może być ograniczone do podobnych historycznych transakcji. Zmiany w prawie własności państwowej i funkcjonowaniu przedsiębiorstw państwowych mogą wpływać na analogiczne przypadki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych transakcji nieruchomościowych i ich konsekwencji prawnych wynikających z przepisów PRL, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa.
“Czy umowa z 1968 roku nadal wiąże? Sąd rozstrzyga o własności nieruchomości z czasów PRL.”
Dane finansowe
WPS: 88 000 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.