I ACA 1526/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny we Wrocławiu rozpoznał sprawę z powództwa A. B. i R. B. przeciwko G. B. o zapłatę zachowku po zmarłym M. B. Sąd Okręgowy w Legnicy pierwotnie zasądził od pozwanej na rzecz powodów po 80 000 zł. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji obu stron, dokonał reformatoryjnej zmiany wyroku. Kluczową kwestią było ustalenie substratu zachowku. Sąd Apelacyjny uznał, że darowizna 400 000 zł dokonana przez spadkodawcę na rzecz syna N. B. nie powinna być wliczana do substratu zachowku, ponieważ kwota ta wróciła do majątku spadkodawcy w wyniku późniejszej darowizny od N. B. na rzecz ojca. Wartość mieszkania przy ul. (...) w L., sprzedanego pozwanej przez spadkodawcę, została uznana za darowiznę, a nie sprzedaż, co skutkowało wliczeniem jej wartości do substratu. Ostatecznie, Sąd Apelacyjny ustalił substrat zachowku na kwotę 250 682 zł, co oznacza, że każdemu z powodów przysługuje po 1/8 tej kwoty, czyli 31 335 zł. Apelacja powodów dotycząca odsetek została oddalona, a apelacja pozwanej została uwzględniona w części dotyczącej darowizny 400 000 zł. Rozstrzygnięto również o kosztach postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zachowku, w szczególności w kontekście darowizn (w tym zwrotnych) oraz pozornych umów sprzedaży między małżonkami, a także ustalania daty wymagalności odsetek od roszczenia o zachowek.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z przepływami finansowymi między członkami rodziny i transakcjami majątkowymi.
Zagadnienia prawne (4)
Czy darowizna dokonana przez spadkodawcę na rzecz syna, która następnie wróciła do majątku spadkodawcy w drodze kolejnej darowizny, powinna być wliczana do substratu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli darowizna wróciła do majątku spadkodawcy i została przez niego rozdysponowana, nie powinna być wliczana do substratu zachowku jako darowizna na rzecz pierwotnego obdarowanego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że darowizna 400 000 zł od ojca na rzecz syna N. B., która następnie została zwrócona ojcu przez N. B. w formie darowizny 410 000 zł (w tym 400 000 zł), wróciła do majątku spadkodawcy i została przez niego rozdysponowana. W związku z tym, nie mogła wejść do substratu zachowku jako darowizna na rzecz N. B.
Czy umowa sprzedaży nieruchomości między małżonkami, która w rzeczywistości była ukrytą darowizną, jest ważna i czy wartość tej darowizny powinna być wliczana do substratu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ukryta darowizna pod pozorem umowy sprzedaży jest ważna, jeśli spełnia wymogi formalne darowizny i powinna być wliczana do substratu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał umowę sprzedaży mieszkania między M. B. a G. B. za pozorną, ukrywającą darowiznę. Strony złożyły oświadczenie woli dla pozoru, ukrywając rzeczywistą czynność prawną (darowiznę). Sąd ocenił ważność ukrytej czynności prawnej (darowizny) według jej właściwości, uznając ją za ważną, ponieważ spełniała wymogi art. 888 § 1 k.c. Wartość tej darowizny została wliczona do substratu zachowku.
Czy oświadczenie spadkodawcy o wyłączeniu synów od udziału w zapisie testamentowym stanowi wydziedziczenie i pozbawia ich prawa do zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo wyłączenie od zapisu testamentowego nie jest równoznaczne z wydziedziczeniem i nie pozbawia prawa do zachowku, jeśli nie spełnia przesłanek z art. 1008 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny potwierdził stanowisko Sądu Okręgowego, że dokument z 17.02.2007 r. jedynie wyłączał powodów z zapisu na rzecz syna N. B., ale nie stanowił wydziedziczenia w rozumieniu art. 1008 k.c. Przyczyny wskazane przez spadkodawcę nie mieściły się w katalogu przyczyn wydziedziczenia, a materiał dowodowy przeczył całkowitemu zerwaniu więzi rodzinnych od 1995 r.
Od kiedy należą się odsetki ustawowe od roszczenia o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odsetki ustawowe od roszczenia o zachowek należą się od daty, kiedy zobowiązany popadł w stan opóźnienia, co należy ustalić indywidualnie, uwzględniając okoliczności sprawy, a niekoniecznie od daty wyrokowania.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, uznał, że ustalenie wysokości zachowku według cen z chwili wyrokowania nie przesądza o tym, że odsetki należą się od tej daty. Stan opóźnienia należy ustalić indywidualnie. W tej sprawie, ze względu na złożoność sprawy i obronę pozwanej opartą na przekonaniu o bezpodstawności żądania, stan opóźnienia nastąpił w dacie poprzedzającej chwilę wyrokowania, a nie od daty wyroku Sądu Okręgowego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. B. | osoba_fizyczna | powód |
| R. B. | osoba_fizyczna | powód |
| G. B. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Legnicy | organ_państwowy | inny |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa prawo do zachowku dla zstępnych, dziadków i małżonka spadkodawcy.
Pomocnicze
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
Katalog przyczyn wydziedziczenia.
k.c. art. 898
Kodeks cywilny
Odwołanie darowizny.
k.c. art. 879
Kodeks cywilny
k.c. art. 890 § § 1
Kodeks cywilny
Forma darowizny.
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Pozorność czynności prawnej.
k.c. art. 888 § § 1
Kodeks cywilny
Darowizna.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Obliczanie substratu zachowku.
k.c. art. 995
Kodeks cywilny
Obliczanie zachowku.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 247
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizna 400 000 zł na rzecz syna N. B. wróciła do majątku spadkodawcy i nie powinna być wliczana do substratu zachowku. • Umowa sprzedaży mieszkania między małżonkami była pozorną czynnością prawną ukrywającą darowiznę, która powinna być wliczona do substratu zachowku. • Wyłączenie powodów z zapisu testamentowego nie stanowi wydziedziczenia i nie pozbawia ich prawa do zachowku. • Odsetki od zachowku należą się od daty popadnięcia w stan opóźnienia, ustalonej indywidualnie, a niekoniecznie od daty wyrokowania.
Odrzucone argumenty
Apelacja powodów w zakresie odsetek ustawowych od dnia 25.01.2011 r. • Apelacja pozwanej w zakresie nieuwzględnienia kwot wypłaconych przez M. B. z rachunku pozwanej. • Apelacja pozwanej w zakresie uznania umowy sprzedaży mieszkania za darowiznę (w części dotyczącej jej nieważności).
Godne uwagi sformułowania
Nie można zgodzić się z poglądem tego Sądu, że dopiero skuteczne odwołanie darowizny (art. 898 k.c.) lub zaistnienie przesłanek z art. 879 k.c. decyduje o wyjęciu darowizny z majątku obdarowanego. • N. B. dokonał darowizny (można ją nazwać zwrotną) na rzecz ojca w dniu 3.07.2008 r. kwota 410.000 zł niewątpliwie została w tym dniu przelana z rachunku wcześniej obdarowanego, a teraz darczyńcy na rzecz wcześniej darczyńcy a teraz obdarowanego. • Oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru jest nieważne (art. 83 § 1 zd. pierwsze k.c.). Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności (art. 83 § 1 zd. drugie k.c.). • Roszczenie o zachowek jest od początku długiem pieniężnym. • Stan opóźnienia można mówić wówczas, gdy zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności, pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadność i wysokość zgłoszonego roszczenia z tytułu zachowku.
Skład orzekający
Anna Guzińska
przewodniczący
Małgorzata Bohun
sędzia
Tadeusz Nowakowski
sędzia (sprawozdawca)
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zachowku, w szczególności w kontekście darowizn (w tym zwrotnych) oraz pozornych umów sprzedaży między małżonkami, a także ustalania daty wymagalności odsetek od roszczenia o zachowek."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z przepływami finansowymi między członkami rodziny i transakcjami majątkowymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza złożone kwestie dziedziczenia i zachowku, w tym analizę pozornych umów i zwrotnych darowizn, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie spadkowym. Dodatkowo, kwestia odsetek od zachowku jest praktycznie istotna.
“Pozorna sprzedaż mieszkania jako darowizna? Sąd Apelacyjny wyjaśnia zasady dziedziczenia i zachowku.”
Dane finansowe
zachowek: 31 335 PLN
zachowek: 31 335 PLN
zwrot kosztów postępowania: 2599 PLN
zwrot kosztów postępowania: 1158 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.