C-471/24
Podsumowanie
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Okręgowy w Częstochowie dotyczył wykładni dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, w kontekście polskiej umowy kredytu hipotecznego opartego na zmiennej stopie oprocentowania, której wysokość była ustalana na podstawie wskaźnika referencyjnego WIBOR 6M i stałej marży. Sąd odsyłający pytał, czy art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 wyłącza badanie takiego warunku, czy warunek ten stanowi główny przedmiot umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy i czy spełniony został wymóg przejrzystości. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że wyłączenie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 nie ma zastosowania, gdy przepisy krajowe jedynie ogólnie ramują ustalanie stopy oprocentowania, pozostawiając przedsiębiorcy swobodę wyboru wskaźnika referencyjnego i marży. W odniesieniu do wymogu przejrzystości, Trybunał stwierdził, że nie nakłada on na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych w zakresie metodologii wskaźnika referencyjnego, wykraczających poza te wynikające z dyrektywy 2014/17. Ponadto, Trybunał uznał, że sam brak poinformowania konsumenta o pewnych cechach metodologii WIBOR (np. wykorzystanie danych niekoniecznie odpowiadających rzeczywistym transakcjom, fakt, że bank jest jednym z dostawców danych) ani te cechy same w sobie, nie nadają warunkowi nieuczciwego charakteru, o ile wskaźnik ten był zgodny z rozporządzeniem 2016/1011 w chwili zawarcia umowy. W konsekwencji, sąd odsyłający powinien ocenić, czy warunek ten powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, biorąc pod uwagę całość obowiązujących przepisów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja dyrektywy 93/13 w kontekście wskaźników referencyjnych (WIBOR) w umowach kredytowych, zakres wyłączenia z kontroli nieuczciwości, wymóg przejrzystości i obowiązki informacyjne banków.
Dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytowych z wykorzystaniem wskaźników referencyjnych objętych rozporządzeniem 2016/1011 i dyrektywą 2014/17.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 wyłącza z zakresu stosowania dyrektywy warunki umowne dotyczące zmiennej stopy oprocentowania oparte na wskaźniku referencyjnym (np. WIBOR) i stałej marży, jeśli przepisy krajowe jedynie ogólnie ramują ustalanie stopy oprocentowania, pozostawiając wybór wskaźnika i marży przedsiębiorcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyłączenie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 nie ma zastosowania w takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Przepis krajowy ustanawiający jedynie ogólne ramy dla ustalania stopy oprocentowania, pozostawiając przedsiębiorcy swobodę wyboru wskaźnika referencyjnego i marży, nie może stanowić przeszkody dla stosowania dyrektywy 93/13. Rozporządzenie 2016/1011, mimo że ustanawia ramy dla wskaźników referencyjnych, nie ma na celu ustalenia równowagi między prawami i obowiązkami stron umów finansowych, a jego przepisy nie są traktowane jako przepisy ustawowe lub wykonawcze w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 w kontekście wyłączenia.
Czy w przypadku umowy kredytu hipotecznego o zmiennym oprocentowaniu opartym na wskaźniku referencyjnym (np. WIBOR), wymóg przejrzystości z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 nakłada na kredytodawcę szczególne obowiązki informacyjne dotyczące metodologii tego wskaźnika, wykraczające poza obowiązki wynikające z dyrektywy 2014/17?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych w odniesieniu do metodologii wskaźnika referencyjnego, wykraczających poza obowiązki wynikające z dyrektywy 2014/17. Spełnienie obowiązków z dyrektywy 2014/17 może świadczyć o spełnieniu wymogu przejrzystości.
Uzasadnienie
Wymóg przejrzystości oznacza, że konsument musi być w stanie zrozumieć konkretne działanie sposobu obliczania stopy i oszacować skutki ekonomiczne. Obowiązki informacyjne kredytodawcy wynikają z dyrektywy 2014/17 (ESIS, informacje ogólne), a rozporządzenie 2016/1011 nakłada obowiązki na administratorów wskaźników. Połączenie tych przepisów oznacza, że kredytodawca musi dostarczyć informacji pozwalających ocenić konsekwencje zmienności stopy i zapoznać się z informacjami publikowanymi przez administratora. Spełnienie obowiązków z dyrektywy 2014/17 jest kluczowe.
Czy brak poinformowania konsumenta o pewnych cechach metodologii wskaźnika referencyjnego (np. wykorzystanie danych niekoniecznie odpowiadających rzeczywistym transakcjom, fakt, że kredytodawca jest jednym z dostawców danych) lub same te cechy mogą nadać warunkowi umowy kredytu hipotecznego nieuczciwy charakter w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sam brak poinformowania o tych cechach ani te cechy same w sobie nie nadają warunkowi nieuczciwego charakteru, o ile wskaźnik referencyjny był zgodny z rozporządzeniem 2016/1011 w chwili zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Uchybienie wymogowi przejrzystości nie stanowi samo w sobie podstawy do uznania warunku za nieuczciwy. Ocena nieuczciwości wymaga zbadania, czy warunek, wbrew wymogom dobrej wiary, powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Stosowanie wskaźnika zgodnego z rozporządzeniem 2016/1011, nawet jeśli kredytodawca jest jednym z dostawców danych, nie może co do zasady powodować takiej nierównowagi.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.J. | osoba_fizyczna | skarżący |
| PKO BP S.A. | spolka | pozwany |
| rząd polski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| rząd czeski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| rząd portugalski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (20)
Główne
Dyrektywa 93/13 art. 1 § 2
Dyrektywa Rady 93/13/EWG
Wyłączenie z zakresu stosowania dyrektywy nie obejmuje warunków umowy kredytu hipotecznego przewidujących zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym i stałej marży, jeżeli przepisy krajowe jedynie ogólnie ramują ustalanie stopy oprocentowania, pozostawiając przedsiębiorcy swobodę wyboru wskaźnika referencyjnego lub stałej marży.
Dyrektywa 93/13 art. 3 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG
Warunek umowy nieuzgodniony indywidualnie jest nieuczciwy, jeśli wbrew wymogom dobrej wiary powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Brak przejrzystości metodologii wskaźnika referencyjnego ani fakt, że kredytodawca jest jednym z jego dostawców, nie nadają warunkowi nieuczciwego charakteru, o ile wskaźnik był zgodny z rozporządzeniem 2016/1011.
Dyrektywa 93/13 art. 4 § 2
Dyrektywa Rady 93/13/EWG
Ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy głównego przedmiotu umowy ani relacji ceny do usług, o ile zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych dotyczących metodologii wskaźnika referencyjnego, wykraczających poza obowiązki wynikające z dyrektywy 2014/17.
Dyrektywa 93/13 art. 6 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG
Rozporządzenie 2016/1011 art. 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Ustanawia wspólne ramy dla zapewnienia dokładności i rzetelności wskaźników referencyjnych, przyczyniając się do funkcjonowania rynku wewnętrznego i ochrony konsumentów.
Pomocnicze
Dyrektywa 2014/17 art. 13 § 1
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/17/UE
Kredytodawca jest zobowiązany do podania ogólnych informacji o wskaźnikach referencyjnych, ich administratorach oraz potencjalnych konsekwencjach dla konsumenta.
Dyrektywa 2014/17 art. 14 § 2
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/17/UE
Zindywidualizowane informacje przedumowne przekazuje się za pomocą arkusza ESIS.
Dyrektywa 2014/17 art. 17 § 6
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/17/UE
W przypadku kredytu o zmiennej stopie oprocentowania należy poinformować konsumenta o możliwych skutkach zmian stopy oprocentowania dla należnych kwot i RRSO, przedstawiając dodatkową RRSO ilustrującą ryzyko wzrostu stopy.
Rozporządzenie 2016/1011 art. 3 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Definicje wskaźnika referencyjnego stóp procentowych, podmiotu nadzorowanego przekazującego dane, podmiotu nadzorowanego.
Rozporządzenie 2016/1011 art. 11 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Wymogi dotyczące danych wejściowych dla wskaźników referencyjnych (reprezentatywność, integralność, dokładność, weryfikowalność).
Rozporządzenie 2016/1011 art. 12 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Wymogi dotyczące metody wyznaczania wskaźnika referencyjnego (rzetelność, wiarygodność, jasne zasady, stabilność, walidacja danych).
Rozporządzenie 2016/1011 art. 13 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Obowiązek publikowania kluczowych elementów metody wyznaczania wskaźnika referencyjnego.
Rozporządzenie 2016/1011 art. 14 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Obowiązek administratora ustanowienia systemów kontroli w celu identyfikacji i zgłaszania manipulacji wskaźnikiem referencyjnym.
Rozporządzenie 2016/1011 art. 15 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Obowiązek opracowania kodeksu postępowania dla podmiotów przekazujących dane.
Rozporządzenie 2016/1011 art. 16 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Wymogi w zakresie zarządzania i kontroli dla podmiotów nadzorowanych przekazujących dane (brak konfliktu interesów, niezależność, uczciwość).
Rozporządzenie 2016/1011 art. 27 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011
Obowiązek publikowania przez administratora oświadczenia dotyczącego wskaźnika referencyjnego, definiującego rynek, metodologię i okoliczności utraty wiarygodności.
k.c. art. 385 § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
Definicja niedozwolonych postanowień umownych w umowach z konsumentami.
ustawa o kredycie hipotecznym art. 10 § 1
Ustawa z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami
Obowiązek udostępniania konsumentowi informacji ogólnych dotyczących umowy o kredyt hipoteczny, w tym o wskaźnikach referencyjnych.
ustawa o kredycie hipotecznym art. 11 § 1
Ustawa z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami
Obowiązek przekazania konsumentowi zindywidualizowanych informacji niezbędnych do porównania kredytów i podjęcia świadomej decyzji.
ustawa o kredycie hipotecznym art. 29 § 2
Ustawa z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami
Sposób ustalania stopy procentowej w umowie o kredyt hipoteczny, gdy nie uzgodniono stałej stopy oprocentowania (wskaźnik referencyjny i marża).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyłączenie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 nie ma zastosowania, gdy przepisy krajowe jedynie ogólnie ramują ustalanie stopy oprocentowania, pozostawiając wybór wskaźnika i marży bankowi. • Wymóg przejrzystości z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 nie nakłada na bank dodatkowych obowiązków informacyjnych poza tymi wynikającymi z dyrektywy 2014/17. • Sam brak przejrzystości metodologii WIBOR ani fakt, że bank jest jednym z jego dostawców, nie czynią warunku nieuczciwym, o ile wskaźnik był zgodny z rozporządzeniem 2016/1011.
Godne uwagi sformułowania
przepisy te pochodzą od podmiotu prywatnego, a mianowicie administratora wspomnianego wskaźnika, a zatem nie mają charakteru ustawowego lub regulacyjnego w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 • wymóg przejrzystości należy rozumieć jako stanowiący nie tylko to, że odnośny warunek będzie zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale że konsument będzie też w stanie ocenić, na podstawie dokładnych i zrozumiałych kryteriów, skutki ekonomiczne, jakie wynikają dla niego z tego warunku • nie można uznać, że jeden spośród banków przekazujących dane jest w stanie sam wywierać decydujący wpływ na wartość wskaźnika referencyjnego stóp procentowych
Skład orzekający
C. Lycourgos
prezes izby
O. Spineanu-Matei
sprawozdawczyni
S. Rodin
sędzia
N. Piçarra
sędzia
N. Fenger
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja dyrektywy 93/13 w kontekście wskaźników referencyjnych (WIBOR) w umowach kredytowych, zakres wyłączenia z kontroli nieuczciwości, wymóg przejrzystości i obowiązki informacyjne banków."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytowych z wykorzystaniem wskaźników referencyjnych objętych rozporządzeniem 2016/1011 i dyrektywą 2014/17.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu nieuczciwych warunków w umowach kredytowych, w szczególności związanych ze wskaźnikami referencyjnymi takimi jak WIBOR, co ma duże znaczenie praktyczne dla konsumentów i banków w Polsce. Wyjaśnia granice stosowania dyrektywy o nieuczciwych warunkach.
“Czy WIBOR w umowie kredytowej jest nieuczciwy? TSUE wyjaśnia granice kontroli bankowych warunków.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.