Krótka odpowiedź (TL;DR)
„Oczywista zasadność" skargi kasacyjnej z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. to przesłanka o najwyższym standardzie dowodowym: skarżący musi wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa widoczną prima facie — bez głębszej analizy, na pierwszy rzut oka — która przesądza o wadliwości orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi. Samo stwierdzenie naruszenia przepisu, nawet oczywistego, nie wystarczy; naruszenie musi prowadzić do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.
1. Czym jest „oczywista zasadność" — definicja z orzecznictwa
SN konsekwentnie definiuje tę przesłankę jako sytuację, w której „dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie". „oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma miejsce jedynie wówczas, gdy bez dokonania głębszej analizy dla przeciętnego prawnika jest oczywiste, że podstawy skargi zasługują na uwzględnienie" → IV CSK 474/18. Uchybienia muszą mieć „kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka" — „Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań" → II CSK 219/19. Podobnie „oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie" → I CSK 2274/23.
2. Oczywiste naruszenie przepisu ≠ oczywista zasadność skargi
Kluczowa różnica: SN wielokrotnie podkreśla, że przesłanką przyjęcia skargi nie jest samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. „przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia" → IV CSK 474/18. Potwierdza to „przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia" → II CSK 783/15 oraz „samo bowiem stwierdzenie, że zaskarżony wyrok oczywiście narusza prawo, nie jest równoznaczne ze wskazaniem przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi do rozpoznania" → IV CSK 772/15.
3. Klauzule generalne i swobodna ocena sądu — kiedy przesłanka nie zajdzie
Gdy zaskarżone orzeczenie opiera się na klauzuli generalnej (np. art. 5 k.c.), której zastosowanie wymaga swobodnej oceny sędziowskiej, wykazanie oczywistej zasadności jest praktycznie niemożliwe — o ile rozumowanie sądu nie nosi znamion sprzeczności logicznej. „przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej spełniona jest wówczas, gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni" → IV CSK 700/14. Analogicznie „skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa" → I CSK 49/18.
4. Wymogi formalne uzasadnienia — czego SN oczekuje od skarżącego
Skarżący musi zawrzeć odrębny wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się „oczywistość". Ogólnikowe stwierdzenia lub powtórzenie stanu faktycznego nie wystarczą. „powołanie się przez podmiot wnoszący skargę kasacyjną na przesłankę zawartą w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie" → II CSK 254/18. Podobnie „Wymagań tych nie spełnia twierdzenie skarżącej, poprzestające na ogólnikowym zarzucie, że 'nie została zrealizowana funkcja rozpoznawcza, jak i kontrolna Sądu drugiej instancji'" → III CSK 145/15. SN wymaga profesjonalnego wywodu prawnego — „konieczne jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art. 398⁹ § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu" → IV CSK 772/15.
5. Czego NIE robić — typowe błędy skarżących
Po pierwsze: nie kwestionować ustaleń faktycznych — „kwestionowanie ustalonych w sprawie faktów i oceny dowodów jest, z uwagi na regulację art. 398³ § 3 k.p.c., niedopuszczalne w skardze kasacyjnej" → II CSK 783/15. Po drugie: nie łączyć sprzecznych przesłanek — „W skardze występuje sprzeczność argumentacyjna, z jednej bowiem strony skarżący twierdzi, że skarga jest oczywiście uzasadniona, co oznacza jej zasadność prima facie, bez przeprowadzania jakichkolwiek głębszych dociekań i analiz, z drugiej strony natomiast podnosi, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne" → III CSK 89/18. Po trzecie: nie ograniczać się do ogólnikowych zarzutów bez wykazania wpływu na wynik sprawy — „oczywista zasadność skargi, rozumiana jako niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka (prima facie) bez konieczności pogłębionej analizy zaskarżonego orzeczenia oraz studiowania akt sprawy, sprzeczność przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania określonych przez skarżącego przepisów prawa" → II CSK 473/16.
6. Skarga kasacyjna nie jest trzecią instancją
SN konsekwentnie przypomina, że skarga kasacyjna służy ochronie interesu publicznego, a nie korygowaniu błędów w każdej indywidualnej sprawie. „skarga kasacyjna została ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni" → II CSK 219/19. „Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia" → IV CSK 700/14. To fundamentalne zastrzeżenie determinuje restrykcyjną wykładnię przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.
Źródła: IV CSK 474/18, II CSK 219/19, I CSK 2274/23, IV CSK 700/14, I CSK 49/18, II CSK 254/18, III CSK 145/15, IV CSK 772/15, II CSK 783/15, III CSK 89/18, II CSK 473/16; art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., art. 398⁴ § 2 k.p.c., art. 5 k.c.