# Pozorna umowa o pracę zawarta w celu uzyskania świadczeń ZUS — kryteria

*Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: pracownicze · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/pozorna-umowa-cele-omijania-prawa*

## Krótka odpowiedź

Pozorna umowa o pracę w rozumieniu [art. 83 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-83) w zw. z [art. 300 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-300) to umowa zawarta za zgodą obu stron dla pozoru — bez zamiaru rzeczywistego świadczenia pracy, wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych. ZUS ma prawo badać ważność umowy ([art. 86 ust. 2 u.s.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-systemie-ubezpieczen-spoecznych/art-86)) i jeśli udowodni pozorność, umowa jest nieważna, a pracownik nie podlega ubezpieczeniom ([art. 6 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-systemie-ubezpieczen-spoecznych/art-6)). Sądy badają całokształt okoliczności: faktyczne wykonywanie pracy, podporządkowanie, potrzebę ekonomiczną zatrudnienia, wiarygodność dokumentacji i motywację stron.

## 1. Podstawa prawna i istota pozorności

Zgodnie z [art. 83 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-83) zastosowanym przez [art. 300 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-300), nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Sąd Apelacyjny w Gdańsku podkreślił, że „podlegać ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę" ([III AUa 1696/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-1696-15/pozorna-umowa-o-prace-i-ubezpieczenia-spoleczne-765998)). Analogicznie Sąd Okręgowy w Koninie wskazał, że „stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany" ([III U 561/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-u-561-14/pozorna-umowa-o-prace-z-us-352260)). Samo formalne sporządzenie dokumentacji pracowniczej nie przesądza o istnieniu stosunku pracy — jak wskazał Sąd Okręgowy w Łodzi, „Fikcyjne, czyli tylko pozorne zawarcie umowy o pracę, nie mogło stanowić podstawy do objęcia wnioskodawczyni obowiązkowymi ubezpieczeniami pracowniczymi" ([VIII U 4064/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/viii-u-4064-14/pozorna-umowa-o-prace-zus-swiadczenia-chorobowe-794915)).

## 2. Brak faktycznego wykonywania pracy i podporządkowania

Kluczowym kryterium jest brak cech stosunku pracy z [art. 22 § 1 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) — w szczególności podporządkowania pracowniczego. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy orzekł, że „kierownictwo pracodawcy jest jedyną cechą rzeczywiście odróżniającą stosunek pracy od umów cywilnoprawnych" ([VI U 1585/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/vi-u-1585-15/pozorna-umowa-o-prace-brak-ubezpieczen-spolecznych-734807)). W tej sprawie pracownica wykonywała pracę zaledwie jeden dzień, po czym przeszła na zwolnienie lekarskie. Sąd Okręgowy w Tarnowie (IV U 35/15) uznał z kolei, że relacja między stronami miała charakter współpracy, a nie podporządkowania — „brak było w ich wzajemnej współpracy stosunku kierownictwa, podporządkowania i stałości czynności" ([IV U 35/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-u-35-15/pozorna-umowa-o-prace-zus-ubezpieczenia-spoleczne-923268)).

## 3. Brak ekonomicznej potrzeby zatrudnienia

Sądy rutynowo badają, czy zatrudnienie było uzasadnione biznesowo. Sąd Apelacyjny w Gdańsku stwierdził wprost, że „celem prowadzenia działalności gospodarczej jest uzyskiwanie zysków, a nie dobrowolne generowanie strat" ([III AUa 1696/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-1696-15/pozorna-umowa-o-prace-i-ubezpieczenia-spoleczne-765998)) — zatrudnienie osoby z wynagrodzeniem 7 500 zł brutto przy jednoczesnych stratach firmy wskazywało na pozorność. Sąd Najwyższy w [III USKP 12/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-12-23/pozorna-umowa-o-prace-ubezpieczenia-spoleczne-257821) potwierdził, że „Powtarzający się schemat tych zatrudnień i ich realizacji wyklucza możliwość przyjęcia, że celem zawartych umów było świadczenie pracy" ([III USKP 12/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-12-23/pozorna-umowa-o-prace-ubezpieczenia-spoleczne-257821)) — pracownik zatrudniany kolejno przez członków rodziny za każdym razem po kilku dniach przechodził na długotrwałe zwolnienia lekarskie.

## 4. Powiązania rodzinne i okoliczności ciąży

Zatrudnienie w firmach prowadzonych przez członków rodziny budzi szczególną ostrożność sądów. Sąd Okręgowy w Poznaniu uznał umowę matka–córka za pozorną, wskazując, że „celem zawartej umowy o pracę było uzyskanie przez ubezpieczoną świadczenia z ubezpieczenia społecznego w związku z ciążą" ([IV U 35/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-u-35-15/pozorna-umowa-o-prace-zus-ubezpieczenia-spoleczne-923268)). Sąd Okręgowy w Łodzi (VIII U 4064/14) podkreślił, że „zgłoszenie do ubezpieczenia następuje tylko pod pozorem istnienia tytułu ubezpieczenia w postaci zatrudnienia" ([VIII U 4064/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/viii-u-4064-14/pozorna-umowa-o-prace-zus-swiadczenia-chorobowe-794915)) — ciąża ubezpieczonej od początku była zagrożona, co strony miały świadomość. Podobnie w sprawie VII U 677/16 Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że „prawdziwym motywem jej zatrudnienia nie było świadczenie pracy na rzecz pracodawcy za wynagrodzeniem, lecz wyłącznie uzyskanie świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa" ([VII U 677/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/vii-u-677-16/pozorna-umowa-o-prace-cel-ubezpieczenia-spoleczne-1089882)).

## 5. Nieadekwatne wynagrodzenie i sytuacja finansowa płatnika

Wysokie wynagrodzenie przy jednoczesnych stratach firmy lub niewielkich przychodach jest silnym wskaźnikiem pozorności. W sprawie VI U 1585/15 ubezpieczona na pół etatu miała otrzymywać wynagrodzenie identyczne z wynagrodzeniem kierownika na pełen etat. W sprawie III AUa 1696/15 wynagrodzenie 7 500 zł brutto przy stratach działalności gospodarczej płatnika stanowiło dowód, że strony zakładały krótki okres faktycznego zatrudnienia. Sąd Apelacyjny w Łodzi potwierdził, że „do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zgłoszenie to następuje pod pozorem zatrudnienia" ([III AUa 1696/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-1696-15/pozorna-umowa-o-prace-i-ubezpieczenia-spoleczne-765998)).

## 6. Ciężar dowodu i schemat zatrudnień

Ciężar udowodnienia faktycznego wykonywania pracy spoczywa na odwołującym się pracowniku ([art. 6 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-6)). Sąd Okręgowy w Koninie (III U 561/14) wskazał, że zeznania członków rodziny pracodawcy są niewystarczające bez materialnych dowodów świadczenia pracy. Sąd Najwyższy w [III USKP 12/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-12-23/pozorna-umowa-o-prace-ubezpieczenia-spoleczne-257821) dodał, że powtarzający się schemat zatrudnień u członków rodziny — krótki okres pracy, długotrwałe zwolnienia lekarskie, brak zastępstwa po ustaniu pracy — wyklucza przyjęcie rzeczywistej woli świadczenia pracy. „Umowa o pracę zawarta dla pozoru nie może stanowić tytułu do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym" ([III USKP 12/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-12-23/pozorna-umowa-o-prace-ubezpieczenia-spoleczne-257821)).

## Źródła

- III USKP 12/23 (SN, 27.06.2023)
- III AUa 1696/15 (SA Gdańsk, 28.04.2016)
- VI U 1585/15 (SO Bydgoszcz, 14.04.2016)
- IV U 35/15 (SO Tarnów, 08.09.2015)
- III U 561/14 (SO Konin, 27.01.2015)
- VII U 677/16 (SO Warszawa-Praga, 31.05.2017)
- VIII U 4064/14 (SO Łódź)
- [art. 83 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-83), [art. 22 § 1 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22), [art. 300 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-300), [art. 6 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-systemie-ubezpieczen-spoecznych/art-6), [art. 86 ust. 2 u.s.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-systemie-ubezpieczen-spoecznych/art-86)

## Źródła (orzeczenia)

- [III AUa 1696/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-1696-15/pozorna-umowa-o-prace-i-ubezpieczenia-spoleczne-765998) — Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. — wyrok z 2016-04-28
  > „ecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę. Taki sam pogląd wyraził S"
- [III U 561/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-u-561-14/pozorna-umowa-o-prace-z-us-352260) — Sąd Okręgowy w Koninie — wyrok z 2015-01-27
  > „stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany"
- [VIII U 4064/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/viii-u-4064-14/pozorna-umowa-o-prace-zus-swiadczenia-chorobowe-794915) — Sąd Okręgowy — wyrok z None
  > „Fikcyjne, czyli tylko pozorne zawarcie umowy o pracę, nie mogło stanowić podstawy do objęcia wnioskodawczyni obowiązkowymi ubezpieczeniami pracowniczymi"
- [VI U 1585/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/vi-u-1585-15/pozorna-umowa-o-prace-brak-ubezpieczen-spolecznych-734807) — Sąd Okręgowy w Bydgoszczy — wyrok z 2016-04-14
  > „kierownictwo pracodawcy jest jedyną cechą rzeczywiście odróżniającą stosunek pracy od umów cywilnoprawnych"
- [IV U 35/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-u-35-15/pozorna-umowa-o-prace-zus-ubezpieczenia-spoleczne-923268) — Sąd Okręgowy w Tarnowie — wyrok z 2015-09-08
  > „zajemnej współpracy stosunku kierownictwa, podporządkowania i stałości czynności wykonywanych na"
- [III USKP 12/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-12-23/pozorna-umowa-o-prace-ubezpieczenia-spoleczne-257821) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-06-27
  > „Powtarzający się schemat tych zatrudnień i ich realizacji wykluczała możliwość przyjęcia, że celem zawartych umów, w tym umowy będącej"
- [VII U 677/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/vii-u-677-16/pozorna-umowa-o-prace-cel-ubezpieczenia-spoleczne-1089882) — Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie — wyrok z 2017-05-31
  > „prawdziwym motywem jej zatrudnienia nie było świadczenie pracy na rzecz pracodawcy za wynagrodzeniem, lecz wyłącznie uzyskanie świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa"

## Przepisy

- [art. 83 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-83) — Kodeks cywilny
- [art. 300 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-300) — Kodeks pracy
- [art. 86 ust. 2 u.s.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-systemie-ubezpieczen-spoecznych/art-86) — Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
- [art. 6 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-systemie-ubezpieczen-spoecznych/art-6) — Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
- [art. 22 § 1 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) — Kodeks pracy
- [art. 6 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-6) — Kodeks cywilny

---

**Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research

Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt