# Co znaczy 'stale i w pełnym wymiarze czasu pracy' przy szczególnych warunkach? *Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: pracownicze · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/emerytura-szczegolne-warunki-stale-i-w-pelnym-wymiarze* ## Krótka odpowiedź (TL;DR) Wyrażenie „stale i w pełnym wymiarze czasu pracy" oznacza, że pracownik musi wykonywać pracę w szczególnych warunkach **codziennie, przez cały obowiązujący go wymiar czasu pracy na danym stanowisku**. Nie wystarczy, że praca w szkodliwych warunkach stanowi większość – nawet 85% – etatu. Przepisy te mają charakter ius cogens i nie podlegają wykładni rozszerzającej. Kluczowe jest, czy czynności poza narażeniem na czynniki szkodliwe są incydentalne i uboczne, czy też stanowią istotną część obowiązków. --- ## 1. Co oznacza „stale" – codziennie, nie przeważająco „Stale" w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia RM z 7.02.1983 r. oznacza wykonywanie pracy w szczególnych warunkach **codziennie**, a nie jedynie w przeważającej części czasu pracy. SN wielokrotnie podkreślał, że „Praca w warunkach szkodliwych to praca wykonywana stale (codziennie) oraz w pełnym wymiarze czasu pracy" ([II UK 655/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-655-15/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-emerytura-praca-szczegolnych-warunkach-1982820)). Nawet 85% czasu spędzone w kanałach remontowych nie spełnia tego wymogu, jeśli pozostałe czynności są istotne i nieintegralne – tak orzekł SN w „nie spełnia takiej ustawowej kwalifikacji szkodliwego zatrudnienia jego wykonywanie nawet w znacznej większości czasu pracy (80-90%)" ([I UK 386/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-uk-386-13/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-kanal-remontowy-582617)). Podobnie w [III UK 64/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uk-64-14/prawo-do-emerytury-praca-w-szczegolnych-warunkach-2202986) SN potwierdził, że praca kontrolera jakości w laboratorium, choć szkodliwa, nie była wykonywana stale na wydziale produkcyjnym, skoro 60% czasu wnioskodawczyni spędzała w laboratorium. --- ## 2. „Pełny wymiar" – to nie to samo co „pełny etat u jednego pracodawcy" „Pełny wymiar czasu pracy obowiązujący na danym stanowisku" nie jest równoznaczny z pełnym etatem u jednego pracodawcy. W przełomowym wyroku [II UK 179/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-179-16/emerytura-praca-warunki-szczegolne-sumowanie-etatow-3098052) SN dopuścił sumowanie okresów pracy w szczególnych warunkach świadczonej równocześnie u różnych pracodawców, jeśli łączny wymiar odpowiada pełnemu wymiarowi na danym stanowisku. SN wyraźnie stwierdził: „pełny wymiar czasu pracy na danym stanowisku nie jest równoznaczny z pełnym etatem" ([II UK 179/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-179-16/emerytura-praca-warunki-szczegolne-sumowanie-etatow-3098052)). Czas pracy w warunkach szczególnych został przypisany do stanowiska, a nie do konkretnego pracodawcy. --- ## 3. Niepełny etat wyklucza zaliczenie – bez wyjątków Praca w niepełnym wymiarze (½, ¾ etatu) nie może być zaliczona do stażu w szczególnych warunkach, nawet gdy dotyczy osoby niepełnosprawnej. SN w [II UK 655/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-655-15/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-emerytura-praca-szczegolnych-warunkach-1982820) odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej, podkreślając: „Przepisy te mają charakter norm ściśle bezwzględnie obowiązujących, przeto nie poddają się wykładni rozszerzającej" ([II UK 655/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-655-15/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-emerytura-praca-szczegolnych-warunkach-1982820)). SA w Gdańsku w [III AUa 17/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-17-16/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-niepelny-etat-3090689) potwierdził, że praca w wymiarze ½ etatu oraz obowiązki pracownika gospodarczego nie spełniają kryteriów pracy w szczególnych warunkach. --- ## 4. Czynności incydentalne i integralne nie niwelują „stałości" Jeśli czynności poza warunkami szczególnymi są incydentalne, krótkotrwałe i uboczne, nie odbierają pracy charakteru wykonywanej stale i w pełnym wymiarze. SN w [II UK 392/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-392-13/prawo-do-emerytury-praca-w-szczegolnych-warunkach-409946) uchylił wyrok SA, wskazując, że „czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny" ([II UK 392/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-392-13/prawo-do-emerytury-praca-w-szczegolnych-warunkach-409946)). Podobnie SA w Szczecinie w [III AUa 272/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-272-13/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-kierowca-102233) uznał, że sporadyczne czynności mechanika podczas awarii pojazdu nie wykluczają uznania pracy kierowcy za wykonywaną stale i w pełnym wymiarze. Nadzór brygadzisty nad pracami w warunkach szkodliwych również stanowi integralną część dozoru – tak orzekł SN w [II UK 392/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-392-13/prawo-do-emerytury-praca-w-szczegolnych-warunkach-409946). --- ## 5. Nauka zawodu i praca sporadyczna nie spełniają wymogu Okres nauki zawodu nie może być zaliczony do stażu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ uczeń nie wykonuje pracy stale i w pełnym wymiarze. SN w [II UK 169/10](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-169-10/wczesniejsza-emerytura-nauka-zawodu-szczegolne-warunki-866685) potwierdził, że „praca ucznia nie była wykonywana w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy, ustanowionym dla danego stanowiska pracy" ([II UK 169/10](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-169-10/wczesniejsza-emerytura-nauka-zawodu-szczegolne-warunki-866685)). Analogicznie w [III USKP 50/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-50-21/emerytura-pomostowa-praca-w-szczegolnych-warunkach-dwa-dni-1818195) SN uchylił wyrok przyznający emeryturę pomostową, stwierdzając, że dwa dni pracy w warunkach szczególnych nie spełniają wymogu stałości: „incydentalne, jak również sporadyczne i krótkotrwałe, wykonywanie czynności w narażeniu na czynniki ryzyka nie stanowi wykonywania pracy w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze" ([III USKP 50/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-50-21/emerytura-pomostowa-praca-w-szczegolnych-warunkach-dwa-dni-1818195)). --- ## 6. Faktyczny charakter pracy decyduje, nie nazwa stanowiska Decydujące jest to, co pracownik faktycznie robi, a nie nazwa stanowiska w świadectwie pracy. SN w [III UK 77/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uk-77-14/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-laborant-860853) potwierdził, że praca laborantki, która większość czasu spędzała w laboratorium, nie była pracą w szczególnych warunkach mimo narażenia na czynniki szkodliwe przy pobieraniu próbek. SA w Szczecinie w [III AUa 272/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-272-13/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-kierowca-102233) wyraźnie stwierdził, że sama nazwa stanowiska nie ma decydującego znaczenia – istotny jest rzeczywisty zakres obowiązków. --- ## Źródła - II UK 655/15 (SN, 13.10.2016) - I UK 386/13 (SN, 10.04.2014) - II UK 392/13 (SN, 18.03.2014) - II UK 179/16 (SN, 23.11.2016) - III UK 64/14 (SN, 3.12.2014) - III UK 77/14 (SN, 22.01.2015) - II UK 169/10 (SN, 20.01.2011) - III USKP 50/21 (SN, 28.04.2021) - III AUa 272/13 (SA Szczecin, 8.10.2013) - III AUa 17/16 (SA Gdańsk, 6.05.2016) - Rozporządzenie RM z 7.02.1983 r. § 2 ust. 1 - [art. 32 ust. 2 u.e.r.f.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-emeryturach-i-rentach-z-funduszu-ubezpieczen-spoecznych/art-32) - [art. 184 ust. 1 u.e.r.f.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-emeryturach-i-rentach-z-funduszu-ubezpieczen-spoecznych/art-184) ## Źródła (orzeczenia) - [II UK 655/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-655-15/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-emerytura-praca-szczegolnych-warunkach-1982820) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2016-10-13 > „praca w warunkach szkodliwych to praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Argumentował, że pomimo wykonywania przez wnioskodawcę pracy w warunkach, o których mowa we wskazanym rozporządzeniu, wykonywał on te pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy" - [I UK 386/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-uk-386-13/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-kanal-remontowy-582617) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-04-10 > „Nie spełnia takiej ustawowej kwalifikacji szkodliwego zatrudnienia jego wykonywanie nawet w „znacznej większości czasu pracy (80-90%)" - [III UK 64/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uk-64-14/prawo-do-emerytury-praca-w-szczegolnych-warunkach-2202986) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-12-03 - [II UK 179/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-179-16/emerytura-praca-warunki-szczegolne-sumowanie-etatow-3098052) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2016-11-23 > „pełny wymiar czasu pracy na danym stanowisku", nie stwarza możliwości kreowania do" - [III AUa 17/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-17-16/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-niepelny-etat-3090689) — Sąd Apelacyjny w Gdańsku — wyrok z 2016-05-06 - [II UK 392/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-392-13/prawo-do-emerytury-praca-w-szczegolnych-warunkach-409946) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-03-18 > „czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny" - [III AUa 272/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-aua-272-13/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-kierowca-102233) — Sąd Apelacyjny w Szczecinie — wyrok z 2013-10-08 - [II UK 169/10](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-169-10/wczesniejsza-emerytura-nauka-zawodu-szczegolne-warunki-866685) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2011-01-20 > „praca ucznia nie była wykonywana w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy, ustanowionym dla danego stanowiska pracy" - [III USKP 50/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-50-21/emerytura-pomostowa-praca-w-szczegolnych-warunkach-dwa-dni-1818195) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-04-28 > „incydentalne, jak również sporadyczne i krótkotrwałe, wykonywanie czynności w narażeniu na czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, nie stanowi wykonywania pracy w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze" - [III UK 77/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uk-77-14/emerytura-praca-w-szczegolnych-warunkach-laborant-860853) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2015-01-22 ## Przepisy - [art. 32 ust. 2 u.e.r.f.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-emeryturach-i-rentach-z-funduszu-ubezpieczen-spoecznych/art-32) — Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - [art. 184 ust. 1 u.e.r.f.u.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-emeryturach-i-rentach-z-funduszu-ubezpieczen-spoecznych/art-184) — Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt