XVII AMZ 84/26

Sygn. akt XVII Amz 84/26
POSTANOWIENIE
Dnia 7 sierpnia 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:
Przewodniczący – Sędzia SO Małgorzata Perdion-Kalicka
Protokolant – starszy sekretarz sądowy Jadwiga Skrzyńska
po rozpoznaniu 7 sierpnia 2026 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z zażalenia (...) z siedzibą w W.
przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w przedmiocie zażalenia na czynności przeszukania
postanawia:
I. uznać, że dowody – zabezpieczone przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podczas przeszukania (...) w W., wymienione w zażaleniu na czynności przeszukania, stanowiące komunikację e-mail radcy prawnego J. W. – nie mogą być wykorzystane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w prowadzonym postępowaniu, w którym zostały zabezpieczone, do czasu wydania przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozstrzygnięcia w trybie art. 105da ust 3 uokik, w przedmiocie oświadczenia (...) w W., że dowody wymienione w zażaleniu zawierają pisemną komunikację między (...) w W. a niezależnym od przeszukiwanego radcą prawnym J. W., wytworzoną w celu realizacji prawa przeszukiwanego (...) w W. do uzyskania ochrony prawnej w związku z przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, lub zostały sporządzone wyłącznie w celu realizacji prawa przeszukiwanego (...) w W. do uzyskania ochrony prawnej od radcy prawnego J. W., w związku z przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów;
II. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie;
III. zasądzić od Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma rzecz (...) w W. kwotę 1220 zł (tysiąc dwieście dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
SSO Małgorzata Perdion-Kalicka
Sygn. akt XVII Amz 84/26
Uzasadnienie postanowienia z 7 sierpnia 20256r
(...) z siedzibą w W. w dniu 8 lipca 2026 r. wniósł zażalenie na czynności przeszukania dokonane w siedzibie spółki przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego pod sygnaturą (...)
Zażalenie odnosiło się do zabezpieczenia przez Prezesa UOKiK komunikacji z radcą prawnym J. W. i niezastosowania wobec tej komunikacji procedury z art. 105da ust 3 uokik (tj. procedury kopertowej), pomimo pisemnego oświadczenia przeszukiwanego, że całość komunikacji zabezpieczonej przez przeszukujących podczas przeszukania danych z poczty elektronicznej r.pr J. W., jest objęta tajemnicą obrończą i radcowską.
W szczególności zażalenie odnosiło się do następującej korespondencji:
a. e-mail od C. W. do J. W. z dnia 17 czerwca 2026 r. pt.: (...)
b. e-mail od J. W. do C. W. z dnia 16 czerwca 2026 r., pt.: (...)
c. e-mail od J. W. do m.in. C. K., M. L. oraz K. B. z dnia 17 czerwca 2026 r. pt.: (...),
d. e-mail od M. L. do J. W. z dnia 17 czerwca 2026 r. pt.: (...)
e. ciąg korespondencji e-mail począwszy od e-maila od S. K. do R. L. z dnia 24 lipca 2025 r. do e-maila od J. W. do P. Z. z dnia 25 lipca 2025 r. pt.: (...)
f. e-mail od r.pr. K. U. z dnia 11 marca 2025 r. pt.: (...)
g. e-mail od J. S. do wiadomości m.in. J. W. z dnia 10 marca 2025 r. pt.: (...)
h. e-mail od r.pr. K. U. z dnia 13 lutego 2025 r. pt.: (...)
i. e-mail od r.pr. T. B. z dnia 13 września 2019 r. pt.: (...)
j. e-mail od r.pr. K. U. z dnia 4 stycznia 2021 r. wraz z załącznikiem w postaci argumentów prawnych kancelarii (...) w sprawie propozycji argumentacji w sprawach dotyczących przetwarzania przez banki i (...) danych o zapytaniach kredytowych dotyczących wniosków kredytowych, które nie zakończyły się udzieleniem kredytu.
Zdaniem przeszukiwanego powyższa korespondencja zabezpieczona przez Prezesa UOKiK jest związaną z przedmiotem przeszukania, a dotyczy doradztwa prawnego w zakresie:
a. przygotowania odpowiedzi na wezwania Prezesa UOKiK skierowane do Spółki w ramach postępowania wyjaśniającego ((...)),
b. bieżącego wsparcia Spółki w związku z przeszukaniem prowadzonym przez Prezesa UOKiK oraz
c. ochrony danych osobowych (w zakresie zapytań kredytowych).
Przeszukiwany w związku z powyższym zarzucił pozwanemu naruszenie:
1. art. 105da ust. 3 u.o.k.k. w zw. z art. 105q pkt 1 u.o.k.k. poprzez odmowę niezwłocznego zastosowania procedury kopertowej w stosunku do komunikacji e-mail zabezpieczonej przez przeszukujących podczas przeszukania danych z poczty elektronicznej r.pr. J. W.,
2. art. 105da ust. 1 oraz ust. 3 u.o.k.k. w zw. z art. 105q pkt 1 u.o.k.k. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że komunikacja przedsiębiorcy z radcą prawnym zatrudnionym u tego przedsiębiorcy nie podlega ochronie z art. 105da u.o.k.k.;
3. art. 225 §1 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt u.o.k.k. poprzez nieuzasadnioną odmowę przekazania sądowi komunikacji przedsiębiorcy z radcą prawnym zatrudnionym u tego przedsiębiorcy.
Z uwagi na powyższe (...) wniósł o:
1. orzeczenie na podstawie art. 105m ust. 5 w zw. z art. 105p u.o.k.k., że komunikacja wskazana w punkcie I petitum zażalenia nie może być wykorzystana w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym pod sygnaturą (...) ani w innych postępowaniach prowadzonych przez Prezesa UOKiK, ani w postępowaniach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów;
2. nakazanie Prezesowi UOKiK, by w terminie 7 dni kalendarzowych od dnia uprawomocnienia się postanowienia wydanego na skutek rozpoznania zażalenia, dokonał protokolarnego i trwałego usunięcia plików elektronicznych ze sporną korespondencją e-mail wskazaną w punkcie I petitum zażalenia ze wszystkich nośników, elektronicznych lub innego rodzaju, na których utrwalił ich treść oraz zapewnił (...) i osobom przez niego upoważnionym możliwość udziału w czynnościach usunięcia;
3. ewentualnie, jeśli w ocenie Sądu na tym etapie nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku z pkt 1 i 2 o zobowiązanie Prezesa UOKiK do zastosowania, w terminie 7 dni kalendarzowych od dnia uprawomocnienia się postanowienia wydanego na skutek rozpoznania zażalenia, wobec komunikacji e-mail zabezpieczonej przez przeszukujących podczas przeszukania danych z poczty elektronicznej radcy prawnego J. W. procedury z art. 105da ust. 3 u.o.k.k.
Pozwany Prezes UOKiK wniósł o oddalenie zażalenia w całości.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z 2 czerwca 2026 r., wydanym w sprawie XVII Amo 34/26, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyraził zgodę na dokonanie przez Prezesa UOKiK przeszukania w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Prezesa UOKiK pod sygn. (...) w spółce (...) z siedzibą w W. „w celu znalezienia i uzyskania informacji z akt, ksiąg, pism, wszelkiego rodzaju dokumentów lub informatycznych nośników danych, urządzeń oraz systemów informatycznych oraz innych przedmiotów, za okres od 23 listopada 2004 r., mogących stanowić dowód w sprawie: a) podejrzenia zawarcia, przez przedsiębiorców zajmujących się oceną zdolności kredytowej lub udzielaniem kredytów, porozumienia lub porozumień ograniczających konkurencję polegających na wymianie informacji o zapytaniach kredytowych na potrzeby oceny zdolności kredytowej lub analizy ryzyka kredytowego dotyczących kredytów hipotecznych, co może naruszać art. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016r, s.1-388); b) podejrzenia nadużywania pozycji dominującej w związku z działaniami (...) polegającymi na gromadzeniu, przetwarzaniu i udostępnianiu informacji o zapytaniach kredytowych na potrzeby oceny zdolności kredytowej lub analizy ryzyka kredytowego dotyczących kredytów hipotecznych, co może naruszać art. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016r, s.1-388)”.
W oparciu o powyższe postanowienie Prezes UOKiK rozpoczął 16 czerwca 2026 r. czynności przeszukania w siedzibie (...), które zostało zakończone 3 sierpnia 2026r.
W toku przeszukania pracownicy UOKiK zabezpieczyli m.in. korespondencję ze skrzynki pocztowej radcy prawnego J. W., będącego dyrektorem Departamentu prawnego Spółki, wskazaną w zażaleniu.
Przedstawiciele przedsiębiorcy wobec zabezpieczenia powyższej korespondencji dokonali zgłoszenia zastrzeżenia, że przedmiotowa korespondencja jest objęta tajemnicą radcowską oraz zawierają pisemną komunikację między przeszukiwanym a niezależnym od niego radcą prawnym. Dodatkowo zostało złożone pisemne oświadczenie zawierające uzasadnienie objęcia tej korespondencji ochroną z art. 105da u.o.k.k. (okoliczność bezsporna).
Przeszukujący po analizie zgłoszonego zastrzeżenia nie uwzględnili go w odniesieniu do korespondencji wskazanej w zażaleniu, a więc nie odstąpili od jej zabezpieczenia i nie zwrócili korespondencji przeszukiwanemu, stojąc na stanowisku, że korespondencja radcy prawnego zatrudnionego w (...), nie podlega ochronie z art. 105da ust 1 uokik, gdyż radca prawny zatrudniony przez (...) nie ma przymiotu prawnika niezależnego od(...) . Zdaniem Prezesa UOKiK brak niezależności radcy prawnego wykluczał też zastosowanie procedury z art. 105da ust 3 uokik. W konsekwencji organ nie zwrócił przeszukiwanemu zabezpieczonej korespondencji ani też nie przekazał jej do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów celem wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 105da ust 5 uokik co do pozostawienia korespondencji u przeszukiwanego lub przekazania jej Prezesowi UOKiK do wykorzystania w toku prowadzonego postępowania.
Powyższy stan faktyczny nie był sporny między stronami i został ustalony w oparciu o zgodne stanowiska stron wyrażone w pismach procesowych, a także oświadczenia pełnomocników złożone na rozprawie 6 sierpnia 2026 r.
Sąd zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, lecz jedynie w części, gdyż doszło w toku przeszukania do naruszenia prawa, które musi skutkować czasowym pozbawieniem Prezesa UOKiK możliwości wykorzystania jako dowody w prowadzonym postępowaniu, zabezpieczonej korespondencji email r.pr J. W..
Podstawę prawną dokonanego u powoda przeszukania stanowił przepis art. 105n ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej jako uokik), w myśl którego w sprawach praktyk ograniczających konkurencję, w toku postępowania wyjaśniającego i postępowania antymonopolowego, w celu znalezienia i uzyskania informacji z akt, ksiąg, pism, wszelkiego rodzaju dokumentów lub informatycznych nośników danych, urządzeń oraz systemów informatycznych oraz innych przedmiotów mogących stanowić dowód w sprawie, Prezes Urzędu może przeprowadzić u przedsiębiorcy przeszukanie pomieszczeń i rzeczy, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że wymienione informacje lub przedmioty tam się znajdują. Przeprowadzenie przeszukania wymaga zgody sądu ochrony konkurencji i konsumentów, udzielonej na wniosek Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu może wystąpić z wnioskiem o zgodę na przeprowadzenie przeszukania w toku postępowania wyjaśniającego wyłącznie, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie poważnego naruszenia przepisów ustawy, w szczególności, gdy mogłoby dojść do zatarcia dowodów.
Z kolei podstawę wniesionego zażalenia stanowi przepis art. 105p uokik, który przewiduje, że przeszukiwany oraz osoby, których prawa zostały naruszone w toku przeszukania, mogą wnieść zażalenie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów na czynności przeszukania wykraczające poza zakres przedmiotowy przeszukania lub inne czynności przeszukania podjęte z naruszeniem przepisów, w terminie 7 dni od dnia dokonania tych czynności.
Przy czym stosowany odpowiednio art. 105m ust. 2-5 uokik (na mocy odesłania zawartego w art. 105p uokik) wskazuje, że zażalenie wnosi się do sądu ochrony konkurencji i konsumentów za pośrednictwem Prezesa Urzędu, który przekazuje je wraz z odpowiedzią do sądu w terminie 7 dni od dnia wniesienia zażalenia. Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje przeszukania. W przypadku uwzględnienia zażalenia przez sąd ochrony konkurencji i konsumentów dowody uzyskane w wyniku zaskarżonej czynności przeszukania nie mogą być wykorzystane w prowadzonym postępowaniu, w innych postępowaniach prowadzonych przez Prezesa Urzędu oraz w postępowaniach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów.
Kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy były także przepis art. 105da uokik, który także do przeszukania stosuje się odpowiednio na mocy art. 105q uokik.
W myśl powołanej regulacji, jeżeli w toku kontroli kontrolowany lub osoba przez niego upoważniona oświadczy, że ujawnione w toku kontroli pisma lub dokumenty, w tym zawarte na informatycznych nośnikach danych, w urządzeniach lub w systemach informatycznych, o których mowa w art. 105b ust. 1 pkt 2:
1) zawierają pisemną komunikację między kontrolowanym a niezależnym od kontrolowanego adwokatem, radcą prawnym , prawnikiem z Unii Europejskiej w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2020 r. poz. 823) lub osobą, o której mowa w art. 2a tej ustawy, wytworzoną w celu realizacji prawa kontrolowanego do uzyskania ochrony prawnej w związku z przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu, w toku którego jest przeprowadzana kontrola, lub
2) zostały sporządzone wyłącznie w celu realizacji prawa kontrolowanego do uzyskania ochrony prawnej od osób, o których mowa w pkt 1, w związku z przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu, w toku którego jest przeprowadzana kontrola
- kontrolujący pozostawia te pisma lub dokumenty w miejscu kontroli.
W przypadku złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, kontrolujący może zapoznać się pobieżnie z pismem lub dokumentem, w sposób pozwalający na ustalenie autora, adresata, tytułu oraz przedmiotu pisma lub dokumentu oraz daty jego sporządzenia. Kontrolujący jest uprawniony do żądania od kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej dodatkowych ustnych wyjaśnień w przedmiocie złożonego oświadczenia oraz przygotowania wersji pisma lub dokumentu niezawierającej informacji objętych ochroną zgodnie z ust. 1, jeżeli jest to możliwe (art. 105da ust 2 uokik).
Jeżeli oświadczenie kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej, o którym mowa w ust. 1, budzi wątpliwości, kontrolujący niezwłocznie, nie później niż po zakończeniu kontroli, przekazuje pismo lub dokument, którego wątpliwość dotyczy, sądowi ochrony konkurencji i konsumentów, w sposób zapewniający należyte zabezpieczenie przed ujawnieniem jego treści (art. 105da ust 3 uokik).
Na kontrolowanym spoczywa ciężar dowodu, że pisma lub dokumenty, o których mowa w ust. 1, spełniają przesłanki określone w tym przepisie.
Sąd ochrony konkurencji i konsumentów po zapoznaniu się z pismami lub dokumentami, o których mowa w ust. 3, wydaje w terminie miesiąca od dnia ich przekazania postanowienie o ich zwrocie kontrolowanemu w całości albo w części, jeżeli zawierają one pisemną komunikację, o której mowa w ust. 1, i spełniają przesłanki określone w tym przepisie albo wydaje postanowienie o ich zwrocie w całości albo w części Prezesowi Urzędu na potrzeby prowadzonego postępowania. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji. Postanowienie podlega wykonaniu z chwilą uprawomocnienia (art. 105da ust 5 uokik).
Odnosząc treść powołanych przepisów prawa do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie organu odmawiające powodowi zastosowania art. 105da ust 3 uokik wobec korespondencji e-mail r.pr J. W., co do której złożył oświadczenie, że stanowi korespondencję między przeszukiwanym a niezależnym od przeszukiwanego radcą prawnym wytworzoną w celu realizacji prawa przeszukiwanego do uzyskania ochrony prawnej w związku z przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK – nie było zgodne z przedmiotową regulacją.
Powołany przepis art. 105da uokik ma charakter gwarancyjny dla praw przeszukiwanych przedsiębiorców, dlatego jego wykładni należy dokonywać z uwzględnieniem tego celu, zwłaszcza, że przeszukanie jest jednym z najbardziej restrykcyjnych środków operacyjnych jakimi dysponuje Prezes UOKiK, szczególnie mocno ingerującym w prawa podmiotowe, w tym prawo do prywatności i poufności komunikacji.
W pierwszej jednak kolejności należy stwierdzić, że wykładnia językowa art. 105da ust 2 uokik, w ocenie Sądu jednoznacznie wskazuje sposób postępowania organu w razie oświadczenia przeszukiwanego, że dowody stanowią tajemnicę, o jakiej mowa w przepisie.
Mianowicie organ po pobieżnym zapoznaniu się z dokumentem, ewentualnie po dalszych wyjaśnieniach przeszukiwanego, może według przepisów ustawy podjąć dwa alternatywne działania: 1) pozostawić pismo u przeszukiwanego uznając, że istotnie stanowi ono chronioną tajemnicę, o jakiej mowa w art. 105da uokik lub 2) jeśli nie ma pewności, że pismo należy pozostawić u przeszukiwanego (a więc ma co do tego wątpliwości), przekazać rozstrzygniecie tej kwestii Sądowi, który orzeknie jak należy postąpić z dowodem, tj. czy zwrócić go przeszukiwanemu lub przekazać jednak organowi jako dopuszczalny dowód w sprawie.
Zdaniem Sądu powyższa regulacja nie pozostawia organowi możliwości dokonywania samodzielnego rozstrzygnięcia w przedmiocie oświadczenia przeszukiwanego, innego niż pozostawienie pisma lub dokumentu w miejscu kontroli.
Powołane przepisy nie przewidują bowiem, aby organ mógł samodzielnie dokonywać ostatecznej oceny, że przedmiotowe dowody, których dotyczy oświadczenie przeszukiwanego, nie stanowią tajemnicy, o jakiej mowa w powołanym przepisie, czy to z powodu ich treści czy to z powodu wytworzenia ich przez podmiot, który w świetle regulacji art. 105da uokik nie jest tym, którego korespondencja jest chroniona.
W ocenie Sądu ustawodawca w przypadku złożenia przez przedsiębiorcę oświadczenia o jakim mowa w art. 105da ust 1 uokik przewidział tylko dwie ścieżki postępowania organu, tj. albo organ nie ma wątpliwości co do tego, że dowody stanowią tajemnicę obrończą i wówczas uwzględnia oświadczenie i pozostawia te pisma lub dokumenty w miejscu kontroli, albo oświadczenia nie uwzględnia i wówczas wątpliwości organu rozstrzyga Sąd w procedurze kopertowej, o jakiej mowa w art. 105da ust 5 uokik. Brak jest w analizowanej regulacji podstawy prawnej dla podjęcia przez organ władczej decyzji, że nie kwalifikuje korespondencji jako chronionej w rozumieniu przepisu art. 105da ust 1 uokik i zabezpiecza ją na potrzeby postępowania i to mimo przeciwnego stanowiska przeszukiwanego.
Pomocniczo jedynie na potrzeby podjęcia jednaj z dwóch możliwych decyzji dotyczących korespondencji, której dotyczy oświadczenie, przepis art. 105da ust 2 przewiduje podjęcie przez organ czynności dodatkowy tj:
– pobieżnego zapoznania się z pismem lub dokumentem, w sposób pozwalający na ustalenie autora, adresata, tytułu oraz przedmiotu pisma lub dokumentu oraz daty jego sporządzenia.
– ewentualnie zażądania od kontrolowanego dodatkowych ustnych wyjaśnień w przedmiocie złożonego oświadczenia oraz przygotowania wersji pisma lub dokumentu niezawierającej informacji objętych ochroną zgodnie z ust. 1, jeżeli jest to możliwe.
Kluczowe dla ustalenia zakresu uprawnienia organu wobec oświadczenia przedsiębiorcy, jest rozumienie pojęcia „wątpliwości organu”, jakim posługuje się przepis art. 105da ust 2 uokik, jako przeciwieństwa pewności organu, które należy odnosić jedynie do przekonania (pewności) po stronie organu, że pisma i dokumenty stanowią tajemnicę obrończą, która musi być zwrócona przeszukiwanemu. W przypadku zatem braku pewności po stronie organu (braku przekonania), co do pozostawienia dowodów w miejscu kontroli, organem uprawnionym do rozstrzygnięcia tej wątpliwości jest niezawisły Sąd, do czego służy przewidziana w art. 105da ust 3 i 5 procedura kopertowa.
Zatem wszelkie wątpliwe dla organu kwestie (rozumiane jako brak przekonania o pozostawieniu korespondencji przeszukiwanemu), czy to np. dotyczące samej treści korespondencji, czy osoby, która ją wytworzyła, czy wreszcie pozostawania treści korespondencji w związku z przedmiotem postępowania, mogą być rozstrzygane tylko przez Sąd.
Powyższy wynik wykładni językowej znajduje wzmocnienie w wykładni systemowej i celowościowej.
Przedmiotowa regulacja ma na celu ochronę niektórych dowodów przed przeszukującym, ze względu na charakter tych dowodów. Chodzi mianowicie o dowody, które zostały wykreowane na potrzeby ochrony prawnej przedsiębiorcy, tj. według ustawodawcy są to dokumenty wytworzone „w celu realizacji prawa kontrolowanego do uzyskania ochrony prawnej w związku z przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu, w toku którego jest przeprowadzana kontrola”.
Nie budzi także wątpliwości, że wyraźnym celem ustawodawcy było ograniczenie prawa przeszukującego organu co do pozyskania takich właśnie dowodów, skoro wprost nakazał, aby kontrolujący pozostawił te pisma lub dokumenty w miejscu kontroli.
Kwestia ochrony takich treści przed ujawnieniem nawet organom uprawnionym do przeszukania jest wyrazem realizacji wyrażonego w art. 7 KPP EU (Karty Praw Podstawowych) prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się, które odpowiada treści art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej (...)) (wyrok (...)., pkt 25). Ochrona korespondencji dotyczącej porady prawnej jest właśnie pochodną prawa podstawowego do poszanowania komunikowania się. Jakkolwiek prawo do prywatności komunikowania się nie ma waloru absolutnego i może podlegać ograniczeniom na zasadzie art. 52 ust. 1 KPP EU, który dopuszcza ograniczenia wykonywania praw, o ile ograniczenia te są przewidziane ustawą, zachowują istotę omawianych praw oraz, z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię Europejską lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., U. D. of V. I. i in., C-623/22, EU:C:2024:639, pkt 134 i przytoczone tam orzecznictwo), to jednak kluczowa funkcja społeczna tego prawa nie pozwala w ocenie Sądu, aby o zakresie w jakim prawo to podlega ograniczeniu na gruncie konkretnego przepisu prawa krajowego, nie orzekał niezawisły Sąd. Zatem o ile przeszukanie stanowi wyłom w zasadzie poufności komunikowania się, ze względu na ważki interes publiczny jakim jest ochrona konkurencji, to jednak krajowe regulacje zawierają wyjątki, ograniczające możliwość wglądu w komunikację dotyczącą ochrony prawnej przeszukiwanego.
Przy czym zakres zastosowania Karty w odniesieniu do działań państw członkowskich został określony w jej art. 51 ust. 1, zgodnie z którym postanowienia Karty mają zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Ponieważ przeszukanie związane było mi.in z podejrzeniem naruszenia art. 102 TFUE, a zatem dotyczyły sytuacji stosowania prawa Unii, to postanowienia Karty dotyczące kwestii poszanowania praw podstawowych podczas przeszukania przez krajowy organ ochrony konkurencji mają zastosowanie.
Krajowa regulacja zawarta w przepisie art. 105da ust 1 uokik oraz przepisy ustaw o radcach prawnych lub prawa o adwokaturze niewątpliwie opierając się na zagwarantowanej w art. 7 KPP ochronie poufności komunikacji, przewidują także na gruncie prawa polskiego prawo do poufność komunikacji między adwokatem a jego klientem.
Nie rozstrzygając na tym etapie jaki jest zakres ochrony korespondencji między adwokatami a ich klientami, w ocenie Sądu nie może budzić wątpliwości, że na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca powierzył decyzję o prawie ingerencji w zagwarantowane w art. 105da ust 1 uokik prawo do poszanowania komunikacji między adwokatem a jego klientem Sądowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów, przewidując do tego specjalnie dedykowaną procedurę tzw. kopertową (nota bene nieznaną innym regulacjom krajowym).
Zatem to w tej procedurze, ukształtowanej w treści art. 105da ust 3 i 5 uokik powinno dojść do rozstrzygnięcia przez Sąd o ewentualnym ograniczeniu w korzystaniu przez przedsiębiorcę z praw zagwarantowanych w art. 105da ust 1 uokik, które stanowią pochodną prawa z art. 7 KPP, w tym zbadania czy sporna korespondencja stanowi tajemnicę obrończą w światle krajowych regulacji i czy wobec tego podlega ujawnieniu Prezesowi UOKiK czy też nie.
Dodatkowo podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości w Rzeczpospolitej Polskiej sprawują: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy wojskowe. Nie ulega wątpliwości, że ocena czy dokument zawiera tajemnicę zawodową, w tym adwokacką lub radcowską należy do zakresu sprawowania wymiaru sprawiedliwości, gdyż ustawodawca wskazał na Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jako ten który w sposób władczy i ostateczny rozstrzyganie o sytuacji prawnej przeszukiwanego, tj. czy zabezpieczone dowody zostaną mu zwrócone czy też jednak zostaną przekazane Prezesowi UOKiK.
Zatem także konstytucyjna zasada sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez Sądy nie pozwala na przyjęcie, że to Prezes UOKiK może dokonać samodzielnie i władczo, bez przeprowadzenia procedury wskazanej w art. 105da ust. 3 uokik, rozstrzygnięcia co do oświadczenia przeszukiwanego. Przyjęcie takiej narracji organu zbliżałoby postępowanie Prezesa UOKiK w tym zakresie do procesu inkwizycyjnego, skoro decyzje co do zachowania poufności korespondencji nie byłyby poddawany ocenie Sądu, a strona byłaby pozbawiona de facto obrony przed takim jednostronnym rozstrzygnięciem organu.
Przyjęte w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów rozwiązanie, że to Sąd rozstrzyga w tzw. procedurze kopertowej czy dany dowód stanowi tajemnice obrończą, stanowi zabezpieczenie przed nadużyciami i arbitralnością ze strony organu i zapewnia właściwą równowagę pomiędzy uzasadnionymi interesami związanymi z potrzebami dochodzenia prowadzonego przez Prezesa UOKiK, a z drugiej strony prawami podstawowymi do poszanowania tajemnicy korespondencji z obrońcą, do której uzyskuje się wgląd.
Fakt, że to Sąd a nie organ dochodzeniowy decyduje ostatecznie czy komunikacja z prawnikiem powinna być chroniona przed wglądem organu, jest też wyrazem zachowania równowagi między interesami obu stron, którą zagwarantować może tylko niezależny Sąd, równowagi pomiędzy celem interesu ogólnego z jednej strony, jakim jest zapewnienie poszanowania reguł konkurencji, do czego dąży organ a prawem do zachowania tajemnicy obrończej, z którego chce skorzystać podmiot podejrzewany o naruszenie reguł konkurencji.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że to SOKiK a nie Prezes UOKiK jest w świetle art. 105da uokik władny do oceny czy wskazane przez przeszukiwanego dokumenty stanowią tajemnice, wskazane w tym artykule czy też nie.
Konkludując, należało uznać, że Prezes UOKiK nie przekazując Sądowi korespondencji, której dotyczyło oświadczenie przeszukiwanego, że stanowi ona tajemnice obrończą, dopuścił się naruszenia przepisu art. 105da ust. 3 uokik.
W konsekwencji zastosowanie znalazł przepis art. 105m ust 5 uokik, w myśl którego w przypadku uwzględnienia zażalenia na czynności przeszukania przez sąd ochrony konkurencji i konsumentów dowody uzyskane w wyniku zaskarżonej czynności przeszukania nie mogą być wykorzystane w prowadzonym postępowaniu, w innych postępowaniach prowadzonych przez Prezesa Urzędu oraz w postępowaniach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów.
Niemniej jednak, z uwagi na to, że zdaniem Sądu Prezes UOKiK ma jeszcze możliwość zrealizowania obowiązku z art. 105da ust. 3 uokik, to Sąd orzekł jedynie o czasowej niemożliwości wykorzystania rzeczonej korespondencji. O ile bowiem Prezes UOKiK przekaże korespondencję do SOKiK, to Sąd po zapoznaniu się z korespondencją może orzec w postanowieniu o ich zwrocie Prezesowi UOKiK na potrzeby prowadzonego postępowania, jak o tym stanowi przepis art. 105da ust 5 uokik. O ile jednak organ korespondencji tej nie przekaże to wówczas sankcją będzie trwała niemożność wykorzystania zabezpieczonych dowodów w prowadzonym postępowaniu.
Wobec tego, że w obowiązującym stanie prawnym żądanie powoda dotyczące zobowiązania organu do zastosowania wobec zabezpieczonej komunikacji email procedury z art. 105da ust 3 uokik, nie znajduje podstaw prawnych, to żądanie to nie mogło być uwzględnione.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że wobec uwzględnienia w zasadniczej części zażalenia (...) na czynności przeszukania, należy się wnoszącemu zażalenia zwrot poniesionych kosztów postępowania, jak stronie wygrywającej spór. Na koszty te złożyła się opłata od zażalenia w kwocie 500 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 720 zł przewidziane dla postępowań przed SOKiK.
SSO Małgorzata PerdionKalicka