VIII U 660/21

Decyzją z dnia 26 lipca 2017 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA ponownie ustalił wysokość emerytury policyjnej A. D., obniżając ją do kwoty 2.069,02 zł, co stanowiło ograniczenie do przeciętnej emerytury ZUS. Podstawą wymiaru świadczenia była kwota 7890,22 zł, a emerytura wynosiła 67,38% tej podstawy. Jako podstawę prawną wskazano art. 15c w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (Dz. U. z 2016 r. poz. 708, z późn. zm.). Wnioskodawca odwołał się od tej decyzji, podnosząc naruszenie m.in. art. 2, 10, 67, 30, 32, 45 Konstytucji RP oraz przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wniósł o przywrócenie świadczenia w dotychczasowej wysokości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, wskazując, że decyzja została wydana na podstawie art. 15c ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 16 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 2270). Postanowieniem z dnia 2 lutego 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi. Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił, że A. D. pełnił służbę w organach bezpieczeństwa PRL w latach 1979-1990. Nie stwierdzono, aby podjął on współpracę z organizacjami działającymi na rzecz niepodległości Polski. Decyzją z 26.07.2012 r. uzyskał emeryturę policyjną. Informacja z IPN z 12.05.2017 r. wskazała, że pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, uznając, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Sąd podkreślił, że nie będzie odnosił się do kwestii konstytucyjności przepisów, gdyż Sąd Okręgowy w Warszawie wystąpił w tej sprawie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, który nie zajął jeszcze stanowiska. Sąd miał jednak obowiązek samodzielnie ocenić zgodność przepisów z prawem międzynarodowym. Sąd zważył, że ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. wprowadziła art. 13b, ustalający katalog instytucji, w których służba od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. jest uznawana za służbę na rzecz totalitarnego państwa. Wprowadzono zasady ustalania wysokości emerytury, zgodnie z którymi za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa emerytura wynosi 0% podstawy wymiaru, a za każdy rok służby lub okresów równorzędnych - 2,6%. Wysokość emerytury nie mogła być wyższa niż przeciętna emerytura ZUS. Sąd uznał, że ustawa ta wprowadza odpowiedzialność zbiorową, co budzi wątpliwości w kontekście praw podstawowych Unii Europejskiej i Konstytucji RP. Podkreślono, że prawa podstawowe UE mają charakter bezpośrednio stosowalny, a sędziowie krajowi mają obowiązek pomijać przepisy sprzeczne z tymi prawami. Sąd analizował zgodność ustawy z zasadami UE: godności ludzkiej (naruszonej przez zbiorowe piętnowanie bez indywidualnej winy), rządów prawa (naruszonej przez ustawodawczy wymiar sprawiedliwości i winę zbiorową), równości (naruszonej przez nierówne traktowanie w porównaniu do skazanych przestępców), proporcjonalności (ingerencja w prawa była nieproporcjonalna, zwłaszcza po 27 latach od transformacji ustrojowej) oraz prawa własności (emerytura jako prawo majątkowe chronione przez art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC). Sąd stwierdził, że ustawa z 2016 r. narusza te zasady, wprowadzając odpowiedzialność zbiorową i stygmatyzację bez indywidualnego badania winy. Wnioskodawcy nie udowodniono przestępczej działalności. Sąd uznał, że obniżenie świadczenia emerytalnego na podstawie tej ustawy jest niedopuszczalne. Na podstawie art. 477 ze zn. 14 § 2 kpc, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i nakazał pominięcie art. 15c ust. 1, 2 i 3 ustawy z 2016 r., co oznacza konieczność przeliczenia emerytury policyjnej wnioskodawcy według zasad obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy, od dnia 1 października 2017 r. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 kpc.

Zagadnienia prawne (1)