VIII SA/Wa 616/21

VIII SA/Wa 616/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-07-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /przewodniczący/
Justyna Mazur
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1318/22 - Wyrok NSA z 2024-02-08
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 16, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 9, ust. 3
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1.uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w części zobowiązującej K. C. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; 2. umarza postępowanie administracyjne w przedmiocie zobowiązania K. C. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, nr [...] z 5 maja 2021 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej "kpa") w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 9 oraz ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r.
o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej: "upp"), po rozpatrzeniu odwołania K. C.(dalej: "skarżąca" lub "strona") utrzymał w mocy decyzję Wojewody M. (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z 2 lutego 2021 r. nr [...], w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Wojewoda M. ostateczną decyzją z 23 września 2020 r. nr [...] odmówił Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: P. C. i K.C. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz na dziecko: B. C. na okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r.
W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda wskazał, że; z uwagi na zatrudnienie męża strony, T. C. na terytorium Królestwa Niderlandów, w okresie od 10 października 2017 r. do 19 grudnia 2017 r. oraz; zatrudnienie na terytorium Republiki Federalnej Niemiec (dalej: Niemcy) w okresie od 1 marca 2018 r. do 31 września 2018 r., a także brak aktywności zawodowej strony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Polska) w ww. okresach, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia.
Decyzją z 2 lutego 2021 r. Wojewoda ustalił, że świadczenie wychowawcze wypłacone Skarżącej na dziecko: P. C. w okresach od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r., oraz od 01.03.2018 r. do 31.07.2018 r., na dziecko: K. C.w okresach od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r. do 01.03.2018 r. do 30.09.2018 r. oraz na dziecko: B. C. w okresie od 01.03.2018 r. do 30.09.2018 r, w kwocie
11 500,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie 1890,38 zł, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, to jest od 1 grudnia 2017 r. do dnia spłaty. Zaznaczono, że kwota 1000,00 zł została zwrócona do GOPS w dniu 23.08.2018 r.
W uzasadnieniu podał, że z uwagi na aktywność zawodową T. C. (męża Skarżącej) na terytorium Holandii, a następnie na terytorium Niemiec
w przedmiotowej sprawie występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, obejmująca także dział świadczeń rodzinnych w ramach UE, EOG
i Szwajcarii. Z pisma instytucji holenderskiej, właściwej do wypłaty świadczeń rodzinnych, wynika, że świadczenia na dzieci: P.C. i K.C. zostały przyznane w pełnej wysokości, tj. na dziecko: P. C. w kwocie 162,30 EUR/miesięcznie w okresie od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r., natomiast na dziecko: K. C. w kwocie 144,97 EUR/miesięcznie w okresie od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r..
Z kolei z pisma instytucji niemieckiej, właściwej do wypłaty świadczeń rodzinnych, świadczenia na dzieci: P. C., K.C.c i B. C. zostały przyznane w pełnej wysokości, tj. na; dzieci: P. C.i K.C. w kwocie 194,00 EUR miesięcznie/dziecko w okresie od 01,03.2018 r. do 30-09.2018 r., natomiast na dziecko: B. C. w kwocie 200,00 EUR/miesięcznie w okresie od 01.03.2018 r. do 30.09.2018 r.
Zaznaczył również, że strona dokonała wpłaty w GOPS w Z.kwoty 1000,00 zł
w związku ze świadczeniem wychowawczym pobranym na syna P.. Pozostała kwota podlega zwrotowi wraz z odsetkami.
Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie podnosząc, iż nie zgadza się na zapłatę odsetek (1890,38 zł) naliczonych od nienależnie pobranych świadczeń.
Wskazała, że dopełniła obowiązku i niezwłocznie poinformowała organ wypłacający świadczenia o podjęciu przez męża zatrudnienia w Holandii.
Rozpoznając odwołanie, Minister Rodziny i Polityki Społecznej wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej decyzją z dnia 5 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazał na ramy prawne sprawy przywołując art. 1 ust. 1 i 3, art. 16 ust. 2 i ust. 6, art. 16 ust. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 3 i ust. 9 ustawy
o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W ich świetle podkreślił, że zgodnie z art. 16 ust. 10 upp wojewoda ustala
i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego sprawach,
w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Ponadto zgodnie
z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 upp osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze wypłacone
w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 tej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.
Minister wyjaśnił, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego" zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty,
Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie wychowawcze zostało stronie przyznane decyzją Wójta Gminy Z. w związku z wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2017 r. i załączonych do wniosku dokumentów oraz oświadczenia, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu, zatem organ nie ma możliwości nienaliczania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Reasumując w ocenie Ministra, organ I instancji prawidłowo wskazał, że
podlegają zwrotowi nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze objęte decyzją Wojewody wraz z odsetkami. Nie jest możliwe umorzenie tylko odsetek od nienależnie pobranych świadczeń. Końcowo dodał, iż zastosowanie ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie, zaskarżonych zostało łącznie 6 decyzji Ministra dotyczącej Skarżącej. Skarżąca zaskarżyła powyższe decyzje w zakresie obowiązku zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia zapłaty zarzucając im:
1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik spraw, tj.
- art. 7 i art. 77 § 1 kpa polegające na zaniechaniu dokonania czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego oraz zaniechaniu zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w szczególności poprzez:
a) pominięcie przez organ, iż Skarżąca każdorazowo informowana GOPS,
a później również inne organy o podjęciu przez męża pracy za granicą, wyraziła chęć zwrotu pobranych świadczeń i wielokrotnie podejmowała próby uzyskania decyzji
o nienależnie pobranych świadczeniach;
b) pominięcie przez organ, iż pomimo każdorazowego składania przez Skarżącą
wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych po powrocie męża do kraju, organ przyznawał świadczenie z datą sprzed wniesienia wniosku, tym samym wypłacając świadczenie nienależne za okres, kiedy małżonek Skarżącej przebywał jeszcze za granicą;
c) pominięcie przez organ, iż pomimo usilnych starań Skarżącej organ zwlekał
z wydaniem decyzji o ustaleniu pobranych przez Skarżącą świadczeń za okresy sporne, zatem Skarżąca nie ponosi winy za przewlekłość organu i wypłacanie jej nienależnych świadczeń i nie powinna zostać zobowiązana do uiszczania odsetek za ten okres;
d) pominięcie przez organ, iż pomimo tego, że Wójt Gminy Z. każdorazowo uchylał świadczenia w okresach zatrudnienia męża Skarżącej poza granicami Polski, zaś właściwy organ wydał decyzję ustalającą nienależne pobrane świadczenia dopiero po upływie kilku lat od ich uchylenia;
co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji z pominięciem istotnych
okoliczności faktycznych;
- art. 12 w zw. z art. 35 § 1-3 kpa, polegające na zaniechaniu niezwłocznego wydania decyzji stwierdzającej nienależność wypłacanych Skarżącej świadczeń, zaniechaniu podjęcia czynności zmierzających do zatrzymania wypłacania świadczeń
w sytuacji gdy Skarżąca wielokrotnie informowała organy o zaistnieniu okoliczności mających wpływ na przysługiwanie świadczenia;
- art. 138 § 1 pkt i kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu instancji.
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie decyzji zaskarżonej decyzji j.:
- art. 25 ust. 2 pkt 6 upp poprzez błędne uznanie, iż świadczenia wychowawcze za okresy sporne zostały przez Skarżącą nienależnie pobrane w sytuacji gdy organ znajdował się w posiadaniu informacji, iż Skarżąca nie ma uprawnienia do pobierania tych świadczeń z uwagi na pobieranie ich z innego państwa i pomimo tego wypłacał nienależne świadczenia uzasadniając to faktem nieotrzymania decyzji uchylającej te świadczenia;
- art. 25 ust. 3 upp poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż organ nie ma możliwości nienaliczania odsetek od nienależnych świadczeń rodzinnych, w sytuacji gdy Skarżąca dopełniła obowiązku poinformowania organu o wyjeździć męża za granice, zaś to organ dopuścił się zwłoki w wydaniu decyzji o uchyleniu lub wstrzymaniu świadczenia wychowawczego, za co Skarżąca nie ponosi odpowiedzialności, zatem nie powinna zostać zobowiązana do zapłaty odsetek za opóźnienie.
Wobec tak sformułowanych zarzutów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła o:
uchylenie decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 5 maja 2021 roku nr [...]oraz utrzymanej nią mocy decyzji Wojewody M. nr [...]z dnia 2 lutego 2021 r. w sprawie ustalenia
i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dzieci P. i K.za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. i od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz na B. za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. w zakresie obowiązku zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu Skarżąca rozwinęła postawione zarzuty.
Odpowiadając na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ppsa, sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).
W sprawie poddanej kontroli Sądu zarówno przedmiotem odwołania, jak
i zarzutów skargi było niesłuszne, zdaniem skarżącej, zobowiązanie jej do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, gdyż skarżąca bez zbędnej zwłoki poinformowała właściwy organ
o wystąpieniu okoliczności powodujących konieczność wstrzymania jej wypłaty świadczeń. Organ natomiast przez lata zwlekał z wydaniem zaskarżonej decyzji narażając ją za bezpodstawny obowiązek zwrotu odsetek. Skarżąca do odwołania dołączyła kserokopię pisma z GOPS z 6 czerwca 2018 r., skierowanego do organu (M. Urząd Wojewódzki), z którego wynika, iż w dniu 4 czerwca 2018 r. złożyła ona oświadczenie, iż jej mąż przebywa za granicą i mają zastosowanie przepisy
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W ocenie Wojewody natomiast, wbrew stanowisku skarżącej, brak jest podstaw do odstąpienia od ciążącego na skarżącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia także w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie. Wskazał, iż w myśl art. 25 ust. 9 upp, kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.
Odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone od 01.12.2017 r. do dnia wydania niniejszej decyzji, tj. 02.02.2021 r., wynoszą 1890,38 zł.
Z kolei Minister zauważył, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 6 upp, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego.
Jak podał organ odwoławczy z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy - we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 10 sierpnia 2017 r. Skarżąca oświadczyła, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podkreślił również, iż zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego oraz w ww. wniosku strona została pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego
w szczególności, wyjazdu członka poza granice Polski oraz uzyskania dochodu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, iż niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach,
o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Miała zatem świadomość pobierania nienależnego świadczenia. Organ odwoławczy nie dopatrzył się jednocześnie okoliczności związanych z błędnym działaniem organu przyznającego świadczenie.
Zaskarżeniem w sprawie została zatem objęta decyzja w zakresie żądania od skarżącej uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. i od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. Odsetki za sporny okres wyniosły 1890,38 zł.
Odnosząc się do tak zakreślonego przedmiotu sporu wskazać należy, iż w myśl art. 25 ust. 9 upp kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.
Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 3 upp od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego.
W przypadku zatem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego organ orzekając o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie nalicza odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia.
Analizując pojęcie "błędu" zawarte w art. 25 ust. 3 upp skład orzekający
w niniejszej sprawie podziela wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Poznaniu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 marca 2021 r. w sprawie sygn. akt II SA/Po 527/20 (LEX Nr 3168137), zgodnie z którymi jest to pojęcie niedookreślone. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie definiuje bowiem pojęcia "błędu organu", a co za tym idzie należy przyjąć jego szerokie rozumienie. Uprawnionym zatem jest w ocenie Sądu jest stwierdzenie, iż za błąd organu w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 3 upp uznać należy każdą znaczącą nieprawidłowość.
W tej sytuacji przypomnieć wypada, iż świadczenie wychowawcze na dzieci zostało skarżącej przyznane m.in. w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 10 sierpnia 2017 r. Jak wynika z niekompletnych akt administracyjnych przekazanych Sądowi –
z pisma M. Urzędu Wojewódzkiego w W. z dnia 31 lipca 2019 r., skierowanego do GOPS w Z., organ wojewódzki poinformował GOPS
w Z., ze w przypadku skarżącej znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do okresów: od 01.01.2014 r. do 30.04.2014 r., od 01.11.2014 r. do 31.12.2014 r., od 01.02.2015 r. do 30.04.2015 r., od 01.11.2015 r. do 31.05.2016 r., od 01.11.2016 r. do 31.12.2016 r., od 1.02.2017 r. do 31.05.2017 r., od 01.11.2017 r. do 31.12.2017 r. oraz od 01.03.2018 r. do nadal. Treść ww. pisma wyraźnie wskazuje, że członek rodziny skarżącej - jej mąż był zatrudniony poza Polską
i mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na marginesie dalsza treść pisma wskazuje, że Wójt Gminy Z. wadliwie uchylał decyzje o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dzieci Skarżącej.
Dodatkowo zwrócić uwagę należy, że w 2019 r. organy prowadziły korespondencję wymienną w zakresie świadczeń wychowawczych pobranych przez stronę na dzieci. Pomimo, ze skarżąca składała do GOPS oświadczenia o zatrudnieniu jej męża poza Polską, to nadal otrzymywała świadczenia wychowawcze na dzieci. Wskazują na to poszczególne oświadczenia, pisma między organami.
W szczególności z pisma M. Urzędu Wojewódzkiego w W.z dnia 31 lipca 2019 r., skierowanego do GOPS w Z. wynikało, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to zaznaczenia wymaga, że M. Urząd Wojewódzki w W. dopiero
w dniu 8 stycznia 2021 r. wydał zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres objęty decyzją. Decyzja Wojewody została wydana w dniu 2 lutego 2021 r.
Skarżąca nie kwestionowała faktu, że pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, które co istotne na dzień dzisiejszy zwróciła w całości (naliczone we wszystkich sprawach), dołączyła do odwołania kopię przelewu na kwotę 19 048,02 zł. Podnosiła, że pisała e-maile do organu, dzwoniła celem szybszego załatwienia sprawy.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że strona nienależnie pobierała świadczenie wychowawcze, a w konsekwencji nałożony na nią obowiązek jego zwrotu jest jak najbardziej zasadny i to zarówno ze względu na istniejące podstawy prawne (art. 25 upp) jak i z perspektywy art. 2 Konstytucji RP, w którym Państwo jest podmiotem zobligowanym do urzeczywistniania zasad sprawiedliwości społecznej. Owa sprawiedliwość społeczna, w tym konkretnym przypadku, przejawia się w obowiązku zwrotu tych środków publicznych, które zostały nienależnie pobrane. Natomiast odmiennie kształtuje się sytuacja w odniesieniu do ustawowo przewidzianego obowiązku zwrotu odsetek od tych świadczeń. Na gruncie tej konkretnej sprawy zastosowanie art. 25 ust. 9 upp, a więc naliczenie odsetek od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty, stałoby
w opozycji do zasady praworządności. Biorąc bowiem pod uwagę czas trwania postępowania, które ciągnęło się przez kilka lat i to nie z winy strony, trudno uznać, że domaganie się odsetek w takim przypadku czyniłoby zadość wymogowi sprawiedliwości społecznej. Strona winna bowiem zwrócić to co pobrała nienależnie wraz z odsetkami, ale idąc tokiem rozumowania organów w niniejszej sprawie, obok zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zobligowana zostałaby do spłaty dodatkowego obciążenia, którego rozmiar jest następstwem takiej, a nie innej organizacji pracy organów administracji publicznej. Jest rzeczą oczywistą, że wysokość odsetek stanowi wypadkową pomiędzy kwotą podlegającą zwrotowi a okresem, który upłynął od miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia aż do dnia spłaty. Nieefektywne działanie organów spowodowało znaczące wydłużenie się postępowania, w następstwie czego odsetki również urosły znacząco. Organy nie dostosowały się bowiem do wymogu, jaki w kwestii terminu załatwienia sprawy kreuje art. 35 § 1 i 3 kpa, a wobec tego trudno tym samym, aby to strona ponosiła konsekwencje takiego stanu rzeczy. Stąd też Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, iż szczególne okoliczności towarzyszące wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uzasadniają w tym przypadku odstąpienie do zastosowania art. 25 ust. 3 i 9 upp w zakresie, w jakim przewidują one naliczenie i obowiązek zapłaty ustawowych odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 25 ust. 3 upp w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r., od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego,
o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Pomimo, iż druga część tego przepisu została dodana na mocy art. 1 pkt 23 lit. c ustawy nowelizującej, znajduje on zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy upp w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej należy interpretować w ten sposób, że dotyczy on kwestii przyznawania prawa do świadczenia wychowawczego za okres do 30 czerwca 2019 r., natomiast a contrario nie dotyczy kwestii nienależnie pobranego świadczenia. Odmienna interpretacja prowadziłaby bowiem do nierównego traktowania stron, gdyż kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobranego byłaby zróżnicowana wyłącznie ze względu na okres, na jaki przyznano świadczenia, a nie z uwagi na podstawę uznania świadczenia za nienależnie pobrane (por. wyrok WSA w Olsztynie
z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 1012/19; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1406/19).
W tych okolicznościach w ocenie Sądu doszło do znacznego nieprawidłowego działania organu, polegającego na zbyt długim procedowaniu. Tym samym doszło do szeroko rozumianego błędu organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 upp skutkującego tym, że w niniejszej sprawie nie powinny zostać naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Tym samym naliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia wychowawczego
i zobowiązanie skarżącej do ich uiszczenia nastąpiło z naruszeniem art. 25 ust. 3 upp. Sąd podziela przy tym wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku w sprawie sygn. akt. II SA/Po 527/20, iż opieszałość organu w procedowaniu w sprawie nie może obciążać skarżącej. Organ nie powinien przerzucać na stronę skarżącą ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania.
Zatem Sąd uznał, że nastąpił wyjątek od reguły naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przewidziany
w art. 25 ust. 3 upp. Przepis art. 25 ust. 3 upp dotyczy sytuacji, gdy nienależne pobranie świadczenia wychowawczego zostało spowodowane wadliwymi działaniami podmiotów właściwych w zakresie świadczenia wychowawczego.
W sytuacji znaczących nieprawidłowości organu, zdaniem Sądu, odsetki ustawowe za opóźnienie nie powinny zostać naliczone. Wówczas już organ I instancji powinien wydać decyzję administracyjną o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie orzekając o ustawowych odsetkach za opóźnienie (por. Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, Blicharz Jolanta (red.) Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.) Zacharko Lidia (red.), opubl. Lex 2019). Zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażone w art. 2 Konstytucji RP, nie pozwalają, ażeby w takich sytuacjach, jak zaistniała w niniejszej sprawie kosztami błędu organu został obciążony obywatel. Nie może być bowiem tak, że organ nakazuje zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w sytuacji, gdy narastanie tych odsetek było wynikiem znaczącej nieprawidłowości samego organu, przy braku jakiegokolwiek zawinienia ze strony skarżącej. Tego rodzaju praktyki nie są możliwe w demokratycznym państwie prawa, gdzie zasada praworządności jest podstawą jego funkcjonowania.
Wobec powyższego nieprawidłowo organy nakazały skarżącej zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Należało zatem uchylić decyzje organów obu instancji w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia ww. odsetek.
Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa oraz art. 135 ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Uchylenie przez sąd decyzji w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okolicznościach niniejszej sprawy skutkuje tym, że dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest bezprzedmiotowe. Zatem Sąd dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu 145 § 3 ppsa w zw. z art. 105 § 1 kpa orzekł
o jego umorzeniu, zgodnie z punktem 2 sentencji wyroku. Wskazać jednocześnie należy, że przepis art. 145 § 3 ppsa stanowi przeniesienie na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 kpa. Wydane orzeczenie sądu zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił tym samym, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania w tym wypadku nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce
w rozpatrywanej sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Szczecinie z dnia 28 marca 2019 r. II SA/Sz 109/19 LEX nr 2705185, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2018 r. II SA/Gd 26/18, LEX nr 2547370).