I SA/Bd 411/24

I SA/Bd 411/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-09-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Leszek Kleczkowski
Tomasz Wójcik /sprawozdawca/
Urszula Wiśniewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 59 par. 1 pkt 2, art. 59 par. 1 pkt 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 43
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2024 r. sprawy ze skargi P. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr 0401-IEE.7113.53.2024.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. wszczął postępowanie egzekucyjne z majątku P. J. (dalej: Skarżący, Strona, Zobowiązany, Wnioskodawca) na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] r. Powyższe tytuły wykonawcze obejmują zaległości z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za miesiące od stycznia 2010 r. do sierpnia 2011 r., od października 2011 r. do kwietnia 2013 r. oraz czerwiec 2013 r., ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od października 2010 r. do sierpnia 2011 r., od października 2011 r. do kwietnia 2013 r. oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń 2010 r., miesiące od października 2010 r. do sierpnia 2011 r., od października 2011 r. do kwietnia 2013 r. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono Stronie [...] r., [...] r. oraz [...] r.
W związku z otrzymanymi zawiadomieniami o zajęciu wynagrodzenia za pracę, Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – dalej: "u.p.e.a.". Wnioskodawca wskazał na przedawnienie należności oraz niedoręczenie upomnień.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...].
W zażaleniu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie zajęcia świadczeń w trybie art. 79 § 1 u.p.e.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Dyrektorowi Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T.. Skarżący zakwestionował prawidłowość i skuteczność doręczenia kierowanej do niego przez ZUS korespondencji. Stwierdził, że decyzje ZUS i tytuły wykonawcze nie zostały mu doręczone, ani przekazane przez któregokolwiek z domowników. Podniósł, że tytuły wykonawcze wystawiono po upływie 5 lat od wydania decyzji ZUS. Upływ biegu terminu przedawnienia należności spowodował ich wygaśnięcie, co stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tej części.
W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. obejmującego należność z tytułu składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń 2010 r. z uwagi na przedawnienie należności. Organ podał, że powyższe czyni bezprzedmiotowym wniosek Skarżącego w części dotyczącej należności dochodzonej na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Skoro w sprawie nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tego tytułu, brak jest podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku. Wobec tego zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania pierwszej instancji z uwagi na brak przedmiotu sprawy, którą organ egzekucyjny miałby merytorycznie rozstrzygnąć. Organ jednocześnie wskazał, że w pozostałym zakresie podtrzymuje stanowisko organu egzekucyjnego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia upomnienia organ podał, że podstawą skierowania do egzekucji nieopłaconych należności z tytułu składek były decyzje administracyjne określające wysokość zadłużenia z tytułu składek w związku z prowadzoną przez Zobowiązanego działalnością gospodarczą. Zawierały one klauzulę informującą, że stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, bez uprzedniego doręczenia upomnienia, co wynikało z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które obowiązywało do 21 maja 2014 r., a następnie z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Wobec powyższego, nie zaistniała przesłanka z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. skutkująca umorzeniem prowadzonego postępowania, poprzez brak doręczenia upomnienia.
W zakresie przedawnienia należności organ stwierdził, że nie nastąpiło wygaśnięcie obowiązku wskutek przedawnienia. Podał, że do składek za miesiące od grudnia 2011 r. do kwietnia 2013 r. oraz za czerwiec 2013 r. obowiązuje 5 letni okres przedawnienia liczony od dnia, w którym należności te stały się wymagalne. Składki za poszczególne miesiące Skarżący zobowiązany był opłacić odpowiednio w miesiącach od stycznia 2012 r. do maja 2013 r. oraz w lipcu 2013 r. Przedawnienie tych należności nastąpiłoby co do zasady odpowiednio w miesiącach od stycznia 2017 r. do maja 2018 r. oraz w lipcu 2018 r. Pięcioletni termin przedawnienia ma zastosowanie również do należności za miesiące od stycznia 2010 r. do sierpnia 2011 r. oraz od października do listopada 2011 r., jednakże jest on liczony nie od dnia ich wymagalności, ale od 1 stycznia 2012 r. Terminy płatności składek przypadały odpowiednio w miesiącach od lutego 2010 r. do września 2011 r. oraz od listopada do grudnia 2011 r. Należności te przedawniłyby się z końcem 2016 r. Jednakże, jak słusznie ocenił organ egzekucyjny, dochodzone należności nie uległy przedawnieniu, bowiem przed upływem terminu przedawnienia doszło do zawieszenia jego biegu na podstawie art. 24 ust. 5b i ust. 5f ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej: "u.s.u.s.". Organ wskazał na zdarzenia skutkujące zawieszeniem biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności. Podał, że w datach zdarzeń powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, tj. w datach doręczenia zawiadomień o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, jak i tytułów wykonawczych, żadna z należności nie była przedawniona, nie upłynął bowiem termin określony w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Ustalony dla przedmiotowych należności 5-letni termin przedawnienia zaczął biec dalej od dnia następnego po zakończeniu okresu zawieszenia, tj. od zakończenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie pierwotnych tytułów wykonawczych. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało wydłużenie terminów przedawnienia:
. dla należności za miesiące od stycznia 2010 r. do czerwca 2011 r. - do czerwca 2019 r.
. dla należności za miesiące od lipca do października 2011 r. - do maja 2019 r.
. dla należności za miesiące od listopada 2011 r. do marca 2012 r. - do kwietnia 2019 r.
. dla należności za kwiecień 2012 r. - do lutego 2019 r.
. dla należności za maj 2012 r. - do marca 2019 r.
. dla należności za czerwiec 2012 r. - do kwietnia 2019 r.
. dla należności za lipiec 2012 r. - do października 2018 r.
. dla należności za sierpień 2012 r. - do listopada 2018 r.
. dla należności za wrzesień 2012 r. - do grudnia 2018 r.
. dla należności za październik 2012 r. - do stycznia 2019 r.
. dla należności za listopad 2012 r. - do lutego 2019 r.
. dla należności za grudzień 2012 r. - do marca 2019 r.
. dla należności za styczeń 2013 r. - do stycznia 2019 r.
. dla należności za luty 2013 r. - do lutego 2019 r.
. dla należności za marzec 2013 r. - do marca 2019 r.
. dla należności za kwiecień 2013 r. - do kwietnia 2019 r.
. dla należności za czerwiec 2013 r. - do września 2018 r.
Jednakże w związku z ustaleniem nowego składnika majątkowego w postaci świadczenia emerytalno-rentowego wszczęto postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] [...]. Doszło zatem do ponownego zawieszenia biegu terminu przedawnienia od dnia doręczenia tych tytułów tj. od [...] r., [...] r. i [...] r., stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. W tych dniach żadna z należności nie była przedawniona. Wszczęte wobec Zobowiązanego postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, wobec czego bieg terminu przedawnienia pozostaje nadal zawieszony. Skutkiem zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest wydłużenie okresu, w którym należności te mogą być dochodzone.
Organ dodatkowo wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie uwzględnił w zaskarżonym postanowieniu należności za miesiące 3/2009 i 8/2009-12/2009 z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, jak również należności za okres 9-12/2009 z tytułu FP i FGŚP, ponieważ nie prowadzi aktualnie postępowania egzekucyjnego do należności za ww. miesiące.
Końcowo, odnosząc się do zarzutu niedoręczenia Stronie kierowanej przez ZUS korespondencji organ uznał go za nieuzasadniony. Podał, że w aktach sprawy znajdują się zwrotne potwierdzenia odbioru, z których wynika, że zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, decyzje określające wysokość należnych składek, jak również odpisy pierwotnych i aktualnych tytułów wykonawczych zostały skierowane na adres zamieszkania Strony, tj. [...] C. i skutecznie doręczone. Przesyłki odebrał Skarżący osobiście lub zostały odebrane z powodu nieobecności Zobowiązanego w miejscu zamieszkania przez osoby do tego uprawnione (pełnoletni domownicy), tj. W. J., K. J., N. J. i M. J..
W skardze Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części w jakiej organ nie umorzył postępowania egzekucyjnego oraz zobowiązanie Dyrektora Oddziału ZUS w T. do uchylenia zajęcia świadczeń z wynagrodzenia za pracę Skarżącego. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 15 § 1 u.p.e.a. przez brak wykazania przez ZUS w toku prowadzonego postępowania wykonania obowiązku obligatoryjnego doręczenia mi zarówno pisemnych upomnień zawierających wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, jak również decyzji stanowiących ostateczne orzeczenie w rozumieniu § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia;
2) art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s., co skutkowało brakiem spełnienia obligatoryjnych podstaw do wszczęcia postępowań egzekucyjnych, a w konsekwencji brakiem przerwania biegu terminu przedawnienia wskutek wadliwie wszczętych postępowań egzekucyjnych, a to z przyczyny:
. wydania w stosunku do Skarżącego przez ZUS tytułów wykonawczych stanowiących w ocenie ZUS podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w 2018 r., po upływie terminu przedawnienia wynoszącego 5 lat od daty wymagalności poszczególnych należności liczonych od [...] r., tj. upływającego z dniem [...] r.,
. błędnego wskazania przez organ II instancji, że zawarte przez ZUS w toku prowadzonego postępowania w tabeli na s. 11-13 uzasadnienia postanowienia ZUS w zakresie upływu czasu w ramach biegu przedawnienia nie miało wpływu na wynik sprawy, w sytuacji gdy powyższe uniemożliwiło odniesienia wskazanych okresów do konkretnych terminów przedawnienia, z których nie wynika od kiedy/do kiedy ZUS uwzględnił bieg terminu przedawnienia, zaś wskazania organu II instancji kwestii tej precyzyjnie, w odniesieniu do każdego z przedawnionych zobowiązań nie wyjaśniają;
3) art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców przez nieuwzględnienie przez organ II instancji, za organem I instancji terminów przedawnienia należności powstałych przed [...] r., tj. upływu terminu ich przedawnienia z dniem [...] r., a w stosunku do należności co do których przedawnienie nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, z upływem tego wcześniejszego terminu;
4) art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. przez odmowę umorzenia prowadzonego w stosunku do Strony postępowania egzekucyjnego w zaskarżonym zakresie pomimo braku podstaw do jego prowadzenia, ewentualnie zaś prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo wystąpienia przesłanek do jego umorzenia (brak wymagalności - wygaśnięcie zobowiązania, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej) na skutek przedawnienia wierzytelności ewentualnie powstałych względem ZUS;
5) art. 7, art. 43, art. 77 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej: "k.p.a." – w zw. z art. 126 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – dalej: "k.p.c." – przez wadliwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym w szczególności w zakresie zebrania materiału dowodowego i jego oceny, a w konsekwencji:
. brak możliwości odniesienia wskazywanych zarówno przez organ I instancji jak i przez organ II instancji: decyzji ZUS oraz tytułów wykonawczych do poszczególnych okresów, za jakie wydane zostały poszczególne rozstrzygnięcia,
. braku wykazania przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia oraz prawidłowości wszczęcia prowadzonego uprzednio postępowania egzekucyjnego, jak również brak wykazania skutecznego doręczenia decyzji organu dotyczących wysokości wskazywanych przez organ zobowiązań co faktycznie skutkowało brakiem możliwości dokonania obiektywnej oceny, czy zachodzi przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie zgodnie z postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. ([...]);
6) art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. przez brak zawarcia w sentencji zaskarżonego postanowienia rozstrzygnięcia co do tytułów wykonawczych [...], a w konsekwencji braku umorzenia postępowania egzekucyjnego w ww. zakresie, co doprowadziło do braku istnienia w obrocie rozstrzygnięcia w ww. zakresie, zaś samo wskazanie przez organ II instancji o podzieleniu stanowiska organu I instancji nie stanowi o rozpoznaniu odwołania Skarżącego w zaskarżonym zakresie;
7) art. 43 k.p.a. przez przyjęcie przez organ I instancji za prawidłowe i skuteczne doręczenie wskazywanych przez ZUS przesyłek domownikom, pomimo braku wykazania a nawet uprawdopodobnienia, że domownicy podjęli się oddania pisma adresatowi i zaakceptowania w tym zakresie stanowiska przez organ odwoławczy ze wskazaniem jedynie, że organ nie ma obowiązku badania skuteczności doręczenia w tym zakresie, podczas gdy jakakolwiek korespondencja ZUS nie została Skarżącemu doręczona, zaś ZUS nie odniósł podnoszonych o doręczeniu twierdzeń do konkretnych numerów przesyłek, jak i konkretnych zwrotnych potwierdzeń odbioru korespondencji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane w dalszej części uzasadnienia). Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Z powyższych względów nie zachodziły podstawy do przeprowadzenia rozprawy.
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego, dotyczącego odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych numerach:
- od [...] do [...],
oraz [...] obejmujących zaległości z tytułu składek na:
- ubezpieczenia społeczne za miesiące od stycznia 2010 r. do sierpnia 2011 r., od października 2011 r. do kwietnia 2013 r. oraz czerwiec 2013 r.,
- ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od października 2010 r. do sierpnia 2011 r., od października 2011 r. do kwietnia 2013 r. oraz
- Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące od października 2010 r. do sierpnia 2011 r., od października 2011 r. do kwietnia 2013 r.
Zdaniem Skarżącego postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone ze względu na nieistnienie obowiązku z uwagi na przedawnienie należności oraz niedoręczenie upomnień.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie i dlatego zastosowanie znajdują przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem [...] r.
Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał,
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego,
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Powyższy przepis enumeratywnie określa przesłanki stanowiące podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wystąpienie którejkolwiek z nich oznacza konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żadna z wymienionych wyżej sytuacji nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie.
Skarżący powołując się na art. 59 § 1 u.p.e.a. podnosi, że składki uległy przedawnieniu, co wymaga zbadania, czy w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz niedoręczenie upomnienia – art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W pierwszej kolejności należy podać, że pojęcie obowiązku, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. odnosi się do obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego, czyli chodzi tu o obowiązek istniejący, wymagalny i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania. Przyczyną umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego wyżej przepisu jest upływ terminu przedawnienia należności, który to termin, w odniesieniu do niniejszej sprawy regulują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. To, że przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziana w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. odnosi się także do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1765/22).
W tym miejscu należy przytoczyć przepisy regulujące przedawnienie składek. W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis ten był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.
Z kolei ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ust. 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.
Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).
Mając na uwadze powyższe przepisy prawa organ prawidłowo ustalił, że do należności z tytułu składek za miesiące od grudnia 2011 do kwietnia 2013 r. oraz za czerwiec 2013 r. znajduje zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od dnia, w którym należności te stały się wymagalne. Składki za wskazane wyżej poszczególne miesiące należało opłacić odpowiednio w miesiącach od stycznia 2012 r. do maja 2013 r. oraz w lipcu 2013 r. Przedawnienie tych należności zatem nastąpiłoby, co do zasady, odpowiednio w miesiącach od stycznia 2017 r. do maja 2018 r. oraz w lipcu 2018 r. Jednocześnie 5-letni termin przedawnienia miał zastosowanie do należności składkowych za miesiące od stycznia 2010 r. do sierpnia 2011 r. oraz od października do listopada 2011 r., jednakże jest on liczony nie od dnia ich wymagalności, ale od 1 stycznia 2012 r. Terminy płatności składek przypadały odpowiednio w miesiącach od lutego 2010 r. do września 2011 r. oraz od listopada do grudnia 2011 r. Należności te zasadniczo przedawniłyby się z końcem 2016 r. Należy przy tym zauważyć, że nie przedawniłyby się one wcześniej przyjmując 10-letni termin przedawnienia.
Dla prawidłowego ustalenia terminu przedawnienia analizy wymagało także czy doszło zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz ustalenia okresów tego zawieszenia stosownie do art. 24 ust. 5b i 5f u.s.u.s.
W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Taką czynnością może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21). Ponadto stosownie do art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
Zdaniem Sądu, organ nadzoru oraz organ egzekucyjny dokonały prawidłowej, wnikliwej analizy przepisów prawa regulujących przedawnienie należności z tytułu składek. Organy wzięły pod uwagę okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych, określone w art. 24 ust. 5b i 5f u.s.u.s. Organy obu instancji w wydanych rozstrzygnięciach, odwołując się do poszczególnych: zawiadomień o wszczęciu postępowania, decyzji określających wysokość należności z tytułu składek oraz tytułów wykonawczych – z uwzględnieniem dat ich doręczenia – szczegółowo opisały jakie podjęto czynności zmierzające do wyegzekwowania należności. Zatem organy kompleksowo i dokładnie wyjaśniły, że należności z tytułu zaległych składek ZUS nie uległy w stosunku do Skarżącego przedawnieniu. Brak więc było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Odnosząc się natomiast do kwestii braku doręczenia Zobowiązanemu upomnienia wbrew takiemu obowiązkowi ciążącemu na wierzycielu, co jest przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a także samych decyzji będących podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego należy uznać, że zarzuty formułowane w tym zakresie nie znajdują uzasadnienia.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Jednocześnie stosownie do § 13 pkt 1 rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 15 § 5 u.p.e.a.) postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Analogiczną regulację przewiduje § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, który stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. Decyzje takie zostały wydane na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. i prawidłowo doręczone Skarżącemu. Należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż zawierały one w swojej treści informację o braku obowiązku doręczenia upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego ze wskazaniem wymienionych wyżej przepisów rozporządzeń wykonawczych z dnia 22 listopada 2001 r. oraz 30 października 2014 r. Podobnie, stosowną informację w tym zakresie zamieszczono także w tytułach wykonawczych. Z kolei zagadnienie prawidłowości i skuteczności dokonywanych w rozpoznawanej sprawie doręczeń decyzji oraz innych pism zostanie przedstawione w dalszej części uzasadnienia dotyczącej ocenie zasadności zarzutu naruszenia art. 43 k.p.a.
Wobec powyższego nie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego także w oparciu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., ponieważ na wierzycielu nie ciążył obowiązek doręczenia upomnienia przed wszczęciem tego postępowania.
Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu odnośnie zarzutu braku zawarcia w sentencji zaskarżonego postanowienia rozstrzygnięcia w odniesieniu do tytułów egzekucyjnych innych niż o nr [...] z dnia [...] r. Zasadnie wskazuje się w orzecznictwie w oparciu o literalną wykładnię art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., że orzeczenie organu, w którym uchyla on decyzję w części, wobec możliwych treści rozstrzygnięć określonych w art. 138 § 1 k.p.a., oznacza przy braku innych orzeczeń, że w pozostałej części organ utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, zwłaszcza że w uzasadnieniu orzeczenia organ przedstawia argumentację, z której wynika nie tylko, że rozpoznał sprawę ponownie, ale także, że decyzję w części uznał za prawidłową. Zatem organ odwoławczy nie jest zobowiązany, lecz jest jedynie uprawniony do zawarcia dodatkowego rozstrzygnięcia mieszczącego się w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. utrzymania w mocy pozostałej (nieuchylonej) część decyzji. Jeżeli zaś organ odwoławczy nie skorzysta z tego uprawnienia, to sytuacja prawna strony jest określona decyzją organu odwoławczego w części, w której uchylił on zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy oraz decyzją organu pierwszej instancji w części nieuchylonej przez organ odwoławczy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 230/24 – wraz z powołanym tam orzecznictwem, w tym wyrokiem NSA z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 113/22 powołanym przez organ w zaskarżonym postanowieniu). Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zaskarżone postanowienie organu odwoławczego o uchyleniu postanowienia z dnia [...] r. w części, przy braku innych rozstrzygnięć, oznacza że w pozostałej części utrzymano je w mocy. Sytuacja prawna Strony została określona w zaskarżonym postanowieniu w pełnym zakresie, gdyż w jego uzasadnieniu organ odwoławczy (nadzoru) odniósł się do całości rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego. Odczytując łącznie rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie jako całość, należy stwierdzić, że nie budzi wątpliwości jego zakres. Zakres uchylonej części został jednoznacznie określony i organ odwoławczy wywiązał się z wynikającego z art. 15 k.p.a. rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym w jej całokształcie. Wskazuje na to także treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w którym rozważono wszystkie okoliczności sprawy, w tym zarzuty i argumenty Skarżącego zgłoszone w zażaleniu oraz wskazanie wprost: "(...) W pozostałym zakresie podtrzymuję stanowisko organu egzekucyjnego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu". Wobec faktycznego objęcia rozstrzygnięciem całej sprawy, nie można uznać, że samo pominięcie w sentencji postanowienia zapisu o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Organ odwoławczy w sposób niebudzący wątpliwości oznaczył, w jakim zakresie uchylił postanowienie organu egzekucyjnego, a w uzasadnieniu wypowiedział się jednoznacznie podzielając jego stanowisko co do pozostałych kwestii zawartych w postanowieniu z dnia [...] r.
Nie znajduje także uzasadnienia zarzut naruszenia art. 43 k.p.a. polegający braku wykazania lub choćby uprawdopodobnienia, że decyzje i tytuły wykonawcze będące podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostały przekazane Skarżącemu przez któregokolwiek z domowników oraz, że domownicy ci podjęli się oddania mu, jako adresatowi, tych pism. Organ ustalił, że zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, decyzje określające wysokość należnych składek, jak również odpisy pierwotnych i aktualnych tytułów wykonawczych zostały skierowane na adres zamieszkania Skarżącego, tj. [...] C., [...] i skutecznie doręczone. Przesyłki Skarżący odebrał osobiście lub z powodu jego nieobecności zostały odebrane w miejscu zamieszkania przez osoby do tego uprawnione (pełnoletni domownicy), tj. W. J., K. J., [...] J. i M. J.. Organ egzekucyjny szczegółowo wskazał daty odbioru korespondencji i nazwiska osób, które potwierdziły odbiór własnoręcznym podpisem, co ma pełne odzwierciedlenie w aktach sprawy. Należy przy tym zwrócić uwagę, że okoliczności tych w istocie nie kwestionuje też Skarżący eksponując kwestię przekazania mu korespondencji przez domowników.
Zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.
Jak wskazuje się w literaturze, doręczenie pisma dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu zostaje dokonane prawidłowo w przypadku łącznego spełnienia następujących warunków: adresat przebywa w mieszkaniu – choć w chwili doręczania przesyłki jest w tym mieszkaniu nieobecny; chodzi o nieobecność czasową; tymczasowe aresztowanie lub odbywanie kary pozbawienia wolności przez adresata pisma wykluczają zatem możliwość doręczenia pisma w trybie określonym w art. 43 k.p.a.; pismo przyjmuje za pokwitowaniem osoba wymieniona w komentowanym przepisie, doręczyciel nie ma swobody wyboru odbiorcy, ale powinien zachować kolejność przewidzianą w tym przepisie; osoba odbierająca pismo zobowiązuje się do jego oddania adresatowi osobiście; na drzwiach mieszkania adresata doręczyciel zamieszcza zawiadomienie o doręczeniu zastępczym dokonanym do rąk innych osób niż domownicy, tj. do rąk sąsiada lub dozorcy. Konieczne jest również potwierdzenie odbioru pisma na zasadach ogólnych, określonych w art. 46. (por. P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 13, WKP Warszawa 2021).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że "określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma, jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi, oraz że pismo to zostało mu doręczone. Przy tym, z przepisu tego nie wynika, że norma prawna w nim zawarta wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynikać miałaby zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi." (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 2703/18).
W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że "niestaranność domownika, który zobowiązał się do przekazania pisma adresatowi, nie powinna w sposób automatyczny zwalniać adresata z odpowiedzialności za skutki doręczenia (...). Adresat będzie zmuszony ponieść konsekwencje zaniedbań domownika bowiem niedbalstwo domownika jest traktowane tak samo, jak adresata przesyłki. (...). Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, iż skarżący (...) wiedząc, że z jego inicjatywy toczy się postępowanie przed organem, powinien liczyć się z ewentualnością kierowania do niego korespondencji i to niezależnie od tego, czy jest osobą mającą bardziej szczegółowe rozeznanie w prawie procesowym" (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I GSK 2369/18 – wraz z powołanym tam orzecznictwem).
Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza innych powołanych w skardze przepisów postępowania w sposób mogących mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniałoby jego uchylenie. Organ podatkowy zgromadził w sprawie obszerny materiał dowodowy, który poddał wyczerpującej ocenie. Rozpatrując ten materiał, nie pominięto żadnych istotnych dowodów. Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, organ wykazał w decyzji bezpodstawność twierdzeń Strony. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia też wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Dodatkowo wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w tym powołany przez Skarżącego art. 126 k.p.c. zawierający wymogi formalne pisma procesowego (na marginesie – nawet w tej procedurze nie dotyczy on wymogów co do treści rozstrzygnięcia).
Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.