VIII SA/Wa 537/25

VIII SA/Wa 537/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący/
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Justyna Mazur
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
art. 1 par. 1 i par. 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 16a, art. 17, art. 17b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 27 maja 2025 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 27 maja 2025 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J-L.(dalej: Burmistrz, organ I instancji) z 28 marca 2025 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania M. K. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z 29 grudnia 2023 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. K., urodzoną 27 września 1939 r., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 4 grudnia 2014 r. nr [...] zaliczającym ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności, poczynając od 16 października 2014 r.
Decyzją z 28 marca 2025 r. znak: [...]organ I instancji, działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1, ust. 1a, art. 17b, art. 20, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) w związku z art. 63 ust. 1-3 ustawy
z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym), art. 104 i art. 107 k.p.a., odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę.
W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że 15 stycznia 2022 r. wnioskodawca zawarł umowę dzierżawy z E.i A. małżonkami K., na podstawie której dzierżawił grunty rolne położone w gminie K. o pow. 2,4207 ha, co stanowi 1,6654 ha przeliczeniowe na okres 10 lat. W § 6 tej umowy zawarto zapis, z którego wynika, że wydzierżawiający zobowiązuje się do niezwłocznego zawiadomienia placówki terenowej lub Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) o każdym przypadku ustania dzierżawy przed zakończeniem okresu, na który umowa została zawarta, a także o każdym przypadku zmiany warunków umowy dzierżawy. Skarżący nie występował z wnioskiem o zwrot części podatku akcyzowego
i nie otrzymał zwrotu części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego (pismo Prezydenta Miasta R. z 29 lipca 2024 r.). Z kolei z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) z 25 lipca 2024 r. wynika, że wnioskodawca figuruje w ewidencji producentów rolnych od 14 maja 2004 r. Ostatni wniosek o płatność złożył w 2020 r., a w następnych latach nie realizowano już żadnych płatności na jego rzecz. Z kolei z pisma z 27 lutego 2025 r. wynika, że do 26 lutego 2025 r. wnioskodawca nie złożył wniosku o wykreślenie z rejestru producentów rolnych ARiMR. Natomiast w okresach od 31 marca 2003 r. do 31 grudnia 2003 r., 1 marca 2004 r. do 31 października 2004 r., 1 czerwca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. i od 1 listopada 2018 r. do nadal podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wypadkowemu, chorobowemu w KRUS jako rolnik. Umowa dzierżawy zawarta przez stronę 15 stycznia 2022 r. nie jest pierwszą, ponieważ poprzednio obowiązywały wcześniejsze umowy zawarte z E. i A. małżonkami K., o czym wnioskodawca poinformował w oświadczeniu złożonym 10 marca 2025 r.
W ocenie organu I instancji skarżący nie jest rolnikiem, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zatem w sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na braku ustalenia, że jako rolnik zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 2 u.ś.r. oraz błąd w wykładni przepisów prawa, w szczególności art. 17b ust. 2 zdanie 1 u.ś.r.
SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, wskazaną na wstępie decyzją z 27 maja 2025 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego dwukrotnie wcześniej uchylał decyzje organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, tj.: 4 lipca 2024 r. znak: [...] oraz 4 listopada 2024 r. znak: [...]. Wyjaśnienia bowiem wymagała kwestia: czy i kto obecnie prowadzi gospodarstwo rolne, które dzierżawi skarżący, czy jest rolnikiem, kiedy ustało jego ostatnie zatrudnienie, co było jego przyczyną, czy istnieje związek skutkowo-przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką, czy przy prawidłowej organizacji dnia możliwe byłoby podjęcie przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze.
W wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 10 marca 2025 r. ustalono, że matka skarżącego jest wdową, zamieszkuje na sąsiedniej posesji, ma problemy z poruszaniem się i utrzymaniem równowagi. Wymaga pomocy przy wstawaniu z łóżka, w higienie osobistej, ubieraniu, zaprowadzaniu do toalety, posiłki spożywa samodzielnie po rozdrobnieniu niektórych pokarmów. Skarżący codziennie sprawuje opiekę nad matką, której pomaga przy wstawaniu z łóżka, w porannej toalecie, ubieraniu się, przygotowuje śniadanie. Potem następuje krótki czas na czytanie, rozwiązywanie krzyżówek. Ze względu na dolegliwości bólowe matka skarżącego po śniadaniu musi położyć się na 2-2,5 godziny. W tym czasie wnioskodawca sprząta, włącza pralkę, w południe podaje owoce i przygotowane lekarstwa, następnie przygotowuje obiad. Po obiedzie wychodzi z matką na spacer, korzystając z wózka inwalidzkiego. Po południu zaprowadza matkę do łóżka na 1,5 - 2 godzinną drzemkę. Następnie ogląda z matką telewizję, rozwiązuje krzyżówki, czyta, później przygotowuje kolację, lekarstwa i podaje je. Średnio cztery noce w tygodniu śpi w domu matki, a dwa razy w tygodniu przyjeżdża z R. jego siostra – B.D.. Zdarza się, że matka potrzebuje około 2-3 razy w nocy przejść do łazienki, wtedy skarżący zaprowadza ją do toalety, podaje picie.
Do matki skarżącego 3-4 razy w tygodniu przyjeżdża pielęgniarka środowiskowa i przebywa około 2-3 godziny, pobiera krew, mierzy ciśnienie, pomaga przy kąpieli. Skarżący około 3-4 razy w roku zawozi matkę do kardiologa w W. oraz do lekarzy specjalistów w R., tj. kardiologa, endokrynologa, reumatologa, jeździ na badania i na masaże średnio 3-4 razy w miesiącu. Kolegium w zaskarżonej decyzji nie kwestionowało sprawowania przez skarżącego opieki nad matką.
Skarżący we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 28 grudnia 2023 r. oświadczył, że jest rolnikiem, ale od 1 grudnia 2023 r. zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W kolejnym oświadczeniu z 12 lutego 2024 r. podał, że z dniem 1 grudnia 2023 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym, które dzierżawi od około 20 lat.
Z umowy dzierżawy zawartej 15 stycznia 2022 r. wynika, że E. i A. małżonkowie K. wydzierżawili wnioskodawcy grunty rolne położone w gminie K. o pow. 2,4207 ha, co stanowi 1,6654 ha przeliczeniowe na okres 10 lat.
W październiku 2023 r. ziemia została nawieziona i zaorana, pozostawiona zgodnie
z zasadami prawidłowej gospodarki - do ugorowania. Od 1 grudnia 2023 r. skarżący nie pracuje na tej ziemi i nie czerpie z niej żadnych dochodów, ale umowa dzierżawy nie została rozwiązana.
Kolegium ustaliło, że z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie występował z wnioskiem o zwrot części podatku akcyzowego i nie otrzymał zwrotu części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego. W ewidencji producentów rolnych skarżący figuruje od 14 maja 2004 r. i do 26 lutego 2025 r. nie złożył wniosku o wykreślenie z rejestru producentów rolnych ARiMR. W okresach od 31 marca 2003 r. do 31 grudnia 2003 r., od 1 marca 2004 r. do 31 października 2004 r., od 1 czerwca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. i od 1 listopada 2018 r. do nadal podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wypadkowemu, chorobowemu w KRUS jako rolnik.
Organ odwoławczy uznał za bezsporne w przedmiotowej sprawie, że skarżący nie złożył wniosku o wykreślenie z rejestru ewidencji producentów rolnych (pismo M. Oddziału Regionalnego ARiMR z 27 lutego 2025 r.), pomimo iż od 5 lat nie wnosił o dofinansowanie z ARiMR. Zatem nie budzi żadnych wątpliwości, że skarżący figuruje w ewidencji producentów rolnych. Tym samym nie można uznać, aby z dniem 1 grudnia 2023 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., co stanowi przeszkodę w przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.
Zdaniem Kolegium wpis do ewidencji oznacza stałą gotowość do ubiegania się
o płatności, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika
i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku
o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów pomocy, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:
1) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na braku ustalenia, że jako rolnik zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 2 u.ś.r.,
2) błąd w wykładni przepisów prawa, w szczególności art. 17b ust. 2 zd. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że do spełnienia przesłanki "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" konieczne jest spełnienie dodatkowych warunków niezastrzeżonych przez ustawę, tj. warunków formalnych w postaci złożenia wniosku
o wykreślenie z ewidencji producentów rolnych lub niefigurowanie w tej ewidencji.
Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie
o nabyciu prawa do przedmiotowego świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że samo figurowanie w ewidencji nie oznacza prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ "prowadzenie gospodarstwa rolnego" nie zostało zdefiniowane w ustawie. Do wykładni tego pojęcia należy przyjmować więc językowe, potoczne jego znaczenie, na które składa się wykonywanie szeregu czynności faktycznych związanych z uprawą oraz hodowlą.
Wnioskodawca podkreślił, że żaden warunek formalny w postaci wykreślenia
z ewidencji nie został wprowadzony przez ustawodawcę. Wprowadzanie takiego warunku w drodze wykładni ma charakter działania contra legem i stanowi rażące naruszenie prawa. Zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. wymagane było jedynie złożenie "oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego", a nie "oświadczenia o złożeniu wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych", ani
"o niefigurowaniu w rejestrze producentów rolnych". Odmowa przyznania świadczenia
z powodu niezłożenia wniosku o wykreślenie z ewidencji producentów rolnych w tej sytuacji nie tylko rażąco narusza prawo, ale również jest sprzeczne z zasadą kształtowania zaufania do organów administracji oraz zasadą informowania określoną art. 9 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa
o świadczeniu wspierającym, która określiła warunki nabywania prawa do świadczenia kierowanego do osób niepełnosprawnych mających potrzebę wsparcia oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Na mocy art. 63 ust. 1 tej ustawy
w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że M.K. nie składała wniosku do ZUS o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Zatem materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie wszystkich ww. pozytywnych przesłanek oraz w niniejszej sprawie dodatkowo tych wynikających
z art. 17b u.ś.r. Stosownie bowiem do art. 17b ust. 1 tej ustawy w przypadku gdy
o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17, ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi więc negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. uchwała 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, publ. Lex nr 1230181).
Jak stanowi art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Przedmiotem sporu między skarżącym a organami orzekającymi w niniejszej sprawie jest kwestia, czy zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W ocenie skarżącego złożone przez niego w toku postępowania administracyjnego oświadczenie (z 28 grudnia 2023 r. i 12 lutego 2024 r.) wyczerpuje w pełni przesłankę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Natomiast Kolegium stoi na stanowisku, że złożenie stosownego oświadczenia rolnika, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., samo w sobie nie jest wystarczające do uznania spełnienia ww. przesłanki.
W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium. Przewidziana w art. 17b ust. 2 u.ś.r. forma dowodzenia niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku takich dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, jakimi dysponują osoby rezygnujące z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze stanem rzeczywistym. Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Organy administracji mają więc prawo weryfikacji złożonego przez rolnika w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. oświadczenia, gdyż jest ono traktowane jak każdy inny dowód w sprawie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Zatem pozostawanie w ewidencji (nawet bez pobierania dopłat) przesądza o zarządzaniu gospodarstwem i statusie czynnego zawodowo rolnika (por. np. wyroki WSA w Kielcach: z 30 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 260/23; z 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 744/23; wyroki WSA w Gliwicach z 28 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1684/23; z 13 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1138/24; wyroki WSA w Warszawie: z 4 listopada 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 660/22; z 14 lutego 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 872/23; z 18 lipca 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 473/24; z 9 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 1518/24; wyrok WSA
w Rzeszowie z 12 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 1560/24; wyrok NSA z 27 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1288/24, wszystkie publ. cbosa).
Jak wynika z akt sprawy skarżący 15 stycznia 2022 r. zawarł na okres 10 lat umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,4207 ha, położonego
w gminie Kowala, z tym że nie była to jego pierwsza umowa tego rodzaju.
W oświadczeniu z 12 lutego 2024 r. wskazał, że z dniem 1 grudnia 2023 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym, które dzierżawi od około 20 lat. Jednak nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników (pismo KRUS z 29 lipca 2024 r., znak: [...]). Od 14 maja 2004 r. figuruje w ewidencji producentów rolnych, ale ostatni wniosek o płatność złożył w 2020 r. (pismo ARiMR z 25 lipca 2024 r., znak: [...]). Pomimo złożenia przez skarżącego oświadczenia, że zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym, to nie rozwiązał umowy dzierżawy i nie złożył wniosku o wykreślenie z rejestru ewidencji producentów rolnych, co potwierdza pismo ARiMR z 27 lutego 2025 r., znak: [...].
Krajowy system ewidencji producentów rolnych prowadzony jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 885). Ewidencja producentów, o jakiej mowa w art. 7 tej ustawy, obejmuje m.in. producentów rolnych, tj. osoby fizyczne (osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej), będące rolnikiem
w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013
i (UE) nr 1307/2013 (Dz. U. UE. L. z 2021 r. Nr 435, str. 1 z późn. zm.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem bycie rolnikiem związane jest bezpośrednio z prowadzeniem działalności rolniczej.
Wpis do ewidencji producentów rolnych (czyli rolników) jest jednym z warunków przyznania rolnikowi płatności obszarowych, gdyż prawne przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 412) pomoc jest przyznawana rolnikowi, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się
o daną pomoc.
Sąd stoi na stanowisku, że figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne. Zarządzanie gospodarstwem przez skarżącego nadal jest możliwe dzięki wpisowi do krajowej ewidencji producentów i nie musi polegać na wykonywaniu przez niego osobiście prac w gospodarstwie rolnym. Tym samym Sąd podziela stanowisko Kolegium, że wpis do ewidencji oznacza stałą gotowość ubiegania się o płatności, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. W takiej sytuacji nie można uznać, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego
w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
W tym miejscu należy wskazać, że jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie można uznać faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, przysługującym rolnikowi, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów u.ś.r. nie opiera się na domniemaniu prawnym prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz na stwierdzeniu w stanie faktycznym rzeczywistego zaprzestania prowadzenia tegoż gospodarstwa (por. wyrok WSA
w Poznaniu z 23 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 694/23, wyrok WSA
w Warszawie z 9 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 1518/24, oba publ. cbosa).
Zdaniem Sądu organ II instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący na dzień 31 grudnia 2023 r. nie spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia (nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego), tzn. nie spełniał wszystkich przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1 i art. 17b u.ś.r. do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z regułami procesowymi wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a Kolegium prawidłowo zinterpretowało ww. przepisy u.ś.r.
Skarżący nie może skutecznie stawiać zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a., że organy nie poinformowały go w toku postępowania o konieczności wykreślenia z rejestru ewidencji producentów rolnych. Należy zauważyć, że Kolegium w uzasadnieniu decyzji z 4 lipca 2024 r. znak: [...] wskazało na konieczność zweryfikowania oświadczenia złożonego przez stronę o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Już wtedy zaprezentowano stanowisko, że dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
Zarzuty skargi nie zasługują więc na uwzględnienie, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.