VIII SA/WA 444/25

VIII SA/Wa 444/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda
Justyna Mazur /przewodniczący sprawozdawca/
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 2e i 2f,  art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi Ł. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z 18 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy", "SKO"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania Ł. C. (dalej: "skarżący", "strona", "zobowiązany") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "organ I instancji" lub "Prezydent [...]") nr [...] z 24 lutego 2025 r. znak: [...] w części dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt ojca K. C. w Domu Pomocy Społecznej [...] w okresie:
- od 1 lipca 2021r. do 31 października 2021r. w wysokości 1 640,19 zł miesięcznie,
- od 1 listopada 2021 r. do 31 marca 2022 r. wysokości 1 745,07 zł miesięcznie,
- od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. w wysokości 2 054,20 zł;
- od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości 1 932,91 zł;
- od 1 sierpnia 2022 r. do 28 lutego 2023 r. w wysokości 1 983,04 zł miesięcznie;
- od 1 marca 2023r. do 31 marca 2023r. w wysokości 661,02 zł,
- od 1 kwietnia 2023r. do 30 czerwca 2023r. w wysokości 703,30 zł miesięcznie,
- od 1 lipca 2023r. do 20 lipca 2023r. w wysokości 453,74 zł; łącznie 40 487,56 zł – utrzymało w mocy zaskarżoną cześć decyzji organu I instancji.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 24 lutego 2025 r. wskazał, że K. C. – ojciec Ł. C. decyzją z 20 grudnia 2019r., znak: [...] został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej [...] (dalej: "DPS"), gdzie przebywał od 7 stycznia 2020 r. do śmierci, tj. do 20 lipca 2023r.
Organ I instancji wskazał także, iż zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 marca 2019r. nr [...] średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w wymienionej wyżej placówce, w okresie od 1 kwietnia 2019r. do 31 marca 2020r. wynosił 4 238,31 zł. Zgodnie z zarządzeniem nr [...] z 24 marca 2020r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w okresie od 1 kwietnia 2020r. do 31 marca 2021r. wynosił 4 364,00 zł. Zgodnie z zarządzeniem nr [...]
z dnia 30 marca 2021 r. koszt ten wynosił w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. 4 634,08 zł. Zgodnie z zarządzeniem nr [...]z dnia 21 marca 2022 r.
w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. – 5 242,36 zł. Zgodnie natomiast
z zarządzeniem nr [...]z dnia 28 marca 2023r. koszt ten w okresie od 1 kwietnia 2023r. do 31 marca 2024r. wynosił 5 993,73 zł.
K. C. ponosił opłatę za pobyt w tej placówce w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości:
- 1 521,56 zł od 1 stycznia 2020r. do 31 stycznia 2020r.;
- 2 253,64 zł od 1 lutego 2020r. do 31 marca 2020r.;
- 2 351,11 zł od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r.;
- 2 349,01 zł od 1 maja 2020 r. do 31 lipca 2020 r.;
- 1 955,61 zł od 1 sierpnia 2020r. do 31 sierpnia 2020r.;
- 1 922,71 zł od 1 września 2020r. do 31 marca 2021r.;
- 2 447,16 zł od 1 kwietnia 2021r. do 30 kwietnia 2021 r.;
- 2 399,56 zł od 1 maja 2021r. do 31 maja 2021r.;
- 2 447,16 zł od 1 czerwca 2021r. do 31 października 2021 r.;
- 2 307,32 zł od 1 listopada 2021r. do 31 marca 2022r.;
- 2 503,42 zł od 1 kwietnia 2022r. do 30 czerwca 2022r.;
- 2 665,14 zł od 1 lipca 2022r. do 31 lipca 2022r.;
- 2 598,30 zł od 1 sierpnia 2022r. do 31 marca 2023r.;
- 3 085,85 zł od 1 kwietnia 2023r. do 30 czerwca 2023r.;
- 1 990,87 zł od 1 lipca 2023r. do 20 lipca 2023r.
Kwota wpłacana przez K.C. nie pokrywała w całości kosztu jego pobytu w domu pomocy społecznej.
Następnie organ I instancji podał, że osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt K. C.w domu pomocy społecznej są jego synowie: R. C., P.C., K. C.i Ł. C..
Organ I instancji podniósł, iż w stosunku do R. C. wydana została decyzja nr [...] z dnia 2 marca 2020r., znak: [...]o niekwalifikowaniu do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej oraz decyzja nr [...]z dnia 3 października 2023r. o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty R. C.. W stosunku do P.C., reprezentowanego przez kuratora K. K. wydana została decyzja
nr [...]z dnia 20 czerwca 2024r. o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt, ojca w domu pomocy społecznej. W stosunku do K. C. wydana została decyzja z dnia 24 lutego 2025r. ustalająca opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, natomiast w odniesieniu do skarżącego postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS zostało wszczęte w dniu 13 marca 2023r.
Organ I instancji wskazał, iż ustalił sytuację rodzinną skarżącego na podstawie wywiadu z dni 3 marca 2023 r. w okresie od stycznia 2020 r. do marca 2023 r. Sytuację dochodową ustalono na podstawie złożonych oświadczeń i zaświadczeń. Podniósł, iż
w dniu 13 grudnia 2024 r. została przesłana do skarżącego propozycja umowy,
z zastrzeżeniem, że w przypadku jej nie podpisania organ zastosuje art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej. Skarżący nie podpisał umowy wobec tego organ
I instancji podjął czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej. W tabeli przedstawił sytuację dochodową rodziny skarżącego w okresie od stycznia 2020 r. do lipca 2020 r. Przedstawił także matematyczny sposób wyliczenia opłaty. Wskazał, iż średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej pomniejszono o opłatę wnoszoną przez K. C. i ustaloną opłatę dla K. C.. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty jakiej może domagać się Gmina Miasta [...] od skarżącego i innych osób obowiązanych. Następnie od dochodu na osobę w rodzinie Ł. C. w okresie od stycznia 2020 r. do lutego 2023 r. odjęto kwotę kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina od skarżącego i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty. W okresie od marca 2023 r. do lipca 2023 r. opłata została ustalona proporcjonalnie do ilości osób obowiązanych zgodnie z art. 61 ust. 2e i f ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji przywołał dokonane w sprawie ustalenia co do wydatków skarżącego podnosząc, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego, zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przeanalizował wysokość dochodów w rodzinie skarżącego oraz wziął pod uwagę wydatki związane z utrzymaniem, wynajmem mieszkania i kredytem na samochód uznając, że skarżący posiada możliwości płatnicze do partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej w ustalonej wysokości.
Decyzją z dnia 24 lutego 2025 r. organ I instancji ustalił skarżącemu opłatę za pobyt ojca w DPS za poszczególne okresy miesięczne poczynając od 1 lipca 2021 r. do 20 lipca 2023 r. (pkt 1), stwierdzając jednocześnie, iż skarżący w okresie od dnia
1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS (pkt 2).
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów:
art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej poprzez wadliwe zastosowanie,
w sytuacji gdy organ nie podjął wszelkich czynności zmierzających do ustalenia, że skarżący realnie nie ma zamiaru podpisywać umowy,
art. 7, 77 i 80 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego
i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz na dowolnej ocenie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, że zachodzi podstawa ustalenia opłaty za pobyt w DPS.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji co do pkt 1.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]decyzją z dnia 18 kwietnia 2025 r. oznaczoną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie utrzymało w mocy zaskarżoną część decyzji organu I instancji. Na wstępie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazało następnie, że z akt sprawy wynika, iż K. C. przebywał w Domu Pomocy Społecznej [...] od dnia 7 stycznia 2020r. do 20 lipca 2023r., gdzie umieszczony został decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 grudnia 2019r., znak: [...]. Przywołało art. 60 ust. 1, ust. 2 art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024r., poz.1283, także jako: "ustawa o pomocy społecznej", "u.p.s.").
Odnosząc treść tych przepisów do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Kolegium przypomniało, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest rozstrzygnięcie, dotyczące ustalenia Ł. C. opłaty za pobyt ojca K. C.w Domu Pomocy Społecznej [...] za okres od stycznia 2020r. do 20 lipca 2023r. tj. do chwili zgonu. Wskazało na kwoty kosztu utrzymania mieszkańca ustalone przywołanymi Zarządzeniami Prezydenta Miasta [...] w poszczególnych okresach, poczynając od 1 kwietnia 2019 r. do 31 marca 2024 r. oraz przytoczyło kwoty ponoszone przez K. C. w okresie pobytu w DPS. Wskazało, iż różnicę pomiędzy miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez jego mieszkańca, zobowiązani są płacić w pierwszej kolejności małżonek, a dalej wstępni przed zstępnymi, a następnie gmina. Kolegium podniosło, iż w niniejszej sprawie zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt K. C. w domu pomocy społecznej są jego synowie: R. C., P.C., K.C. i Ł.C.. Dodało jednocześnie, iż w stosunku do R. C. wydana została decyzja nr [...]z dnia 2 marca 2020r., znak: [...]stwierdzająca, że nie kwalifikuje się on do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej oraz decyzja nr [...]z dnia 3 października 2023r.
o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty R. C.. W stosunku do P. C., reprezentowanego przez kuratora K. K. wydana została decyzja nr [...]z dnia 20 czerwca 2024r. o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt, ojca w domu pomocy społecznej. W stosunku do K. C. wydana została decyzja nr [...]z dnia 24 lutego 2025r. ustalająca opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, natomiast w odniesieniu do skarżącego postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej [...] [...]zostało wszczęte w dniu 13 marca 2023r. Sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego ustalona została w trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez organ I instancji w dniu 3 marca 2023 r. Z dokonanych ustaleń wynika, że w okresie objętym decyzją skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. C..
Organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie oświadczeń Ł. C.
z dnia 3 marca 2023r., 20 marca 2023r. i 2 kwietnia 2023r. oraz oświadczeń J. C. z dnia 20 marca 2023r. i 2 kwietnia 2023r., zaświadczeń o dochodach od pracodawcy M. S. z dnia 21 marca 2023r. oraz z Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej z dnia 13 czerwca 2023r. i z Urzędu Skarbowego z dnia 20 marca 2022r., ustalone zostały łączne dochody rodziny skarżącego, które w okresie objętym decyzją kształtowały się w przedziale od 1 236,81 zł w marcu 2020r. do 20 753,08 zł w październiku 2022r., co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi odpowiednio 618,41 zł i 10 375,54 zł. Dochód ten od lipca 2021r. przekraczał kwotę 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i kwalifikował skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organ odwoławczy dodał, iż skarżący od lipca 2021r. zaś jego żona J. C. od października 2022r otrzymywali wynagrodzenie w [...]. W takim przypadku, zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie średni kurs [...] wynosił 0,3571 zł (tabela NBP nr 037/A/NBP/2025 z dnia 24 lutego 2025r.).
W oparciu o powyższe dane ustalona została opłata dla skarżącego, której wysokość wyliczona została w następujący sposób: od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej odjęto opłatę wnoszoną przez K. C.. W ten sposób ustalono opłatę jaką poniosła Gmina Miasta [...]. Następnie od powyższej kwoty odjęto opłatę ustaloną dla K. C.. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty jakiej może domagać się Gmina Miasta [...] od skarżącego. Następnie od dochodu na osobę w rodzinie skarżącego odjęto kwotę 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (2 469,00 zł) i otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina Miasta [...], od Skarżącego. Na tej podstawie ustalono opłatę skarżącego za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wysokość dochodów skarżącego i wysokość ustalonej opłaty w okresie objętym decyzją przedstawiona została w tabeli na stronie 5, stanowiącej integralną część decyzji. Łącznie w okresie objętym decyzją opłata ta wyniosła 40 487,56 zł. Wyliczenia te są prawidłowe i wynikają z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.
Wskazując na art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, organ odwoławczy podniósł, iż wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uzależniona jest nie tylko od wysokości dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, ale również od jej możliwości płatniczych. Dodał, iż w rozpoznawanej sprawie organ I instancji podał, że wydatki rodziny skarżącego ustalił na podstawie oświadczenia, złożonego w dniu 3 marca 2023r. w trakcie wywiadu środowiskowego. Według ustaleń organu wydatki te w lipcu 2021 r. wynosiły 1 964,05 zł, co przy dochodzie 8 210,16 zł pozwalały skarżącemu na uiszczenie opłaty za pobyt ojca
w domu pomocy społecznej w kwocie 1 640,19 zł. Po odjęciu od dochodu ponoszonych wydatków i ustalonej opłaty, pozostawała skarżącemu kwota 4 605,16 zł. Analogicznych ustaleń organ dokonał za wrzesień 2021r. i luty 2023r.
Kolegium wskazało, iż w odwołaniu skarżący podał, że organ dokonał wadliwej oceny jego możliwości płatniczych, skoro w lutym nie wziął pod uwagę kosztów związanych z wynajmem mieszkania. Zdaniem Kolegium przeprowadzona przez organ analiza w tym zakresie niewątpliwie nie odzwierciedla faktycznie ponoszonych przez rodzinę stałych miesięcznych wydatków, to jednak należy zauważyć, że tylko takimi danymi organ dysponował. Pismem z dnia 31 lipca 2023r. skarżący został wezwany do nadesłania informacji dotyczących stałych miesięcznych wydatków w okresie od stycznia 2020r. do 20 lipca 2023r. oraz dołączenia dokumentów potwierdzających wskazane wydatki, jednakże skarżący na pismo to nie odpowiedział i nie przedstawił żądanych informacji. W tej sytuacji organ dokonał analizy możliwości płatniczych skarżącego na podstawie danych jakimi dysponował, pomimo świadomości, iż dane te są niepełne.
Kolegium podkreśliło, że ustalenie sytuacji majątkowej strony skarżącej wymaga wykazania się przez nią aktywnością, co oznacza, że powinna ona współpracować
z organem, aby umożliwić mu dokonanie rzetelnych i kompletnych ustaleń faktycznych. Przejawem takiej współpracy powinno być przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., to jednak nie można w tym zakresie przerzucać na organ obowiązku ustalania faktycznych wydatków ponoszonych przez skarżącego. Wzięcie pod uwagę ograniczeń związanych z jego możliwościami możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy zostaną one organowi zgłoszone i w przekonujący sposób wykazane.
W niniejszej sprawie skarżący, pomimo wezwania nie przedstawił dokładnych informacji dotyczących ponoszonych wydatków, stąd organ nie miał możliwości przeprowadzenia analizy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącego uwzględnił jedyne posiadane informacje przedstawione, przez skarżącego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 3 marca 2023r.
Organ odwoławczy wskazał także, iż w dniu 13 grudnia 2024r. przesłana została do skarżącego propozycja zawarcia umowy w sprawie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej z pouczeniem, że w przypadku jej niepodpisania zastosowany zostanie art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej i opłata za pobyt ojca w domu pomocy społecznej ustalona zostanie w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z powołanym wyżej art. 61 ust. 2d w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Skarżący umowy nie podpisał, w związku z czym zaskarżoną decyzją organ ustalił jemu opłatę za okres od 1 lipca 2021r. do 20 lipca 2023r. w łącznej kwocie 40 487,56 zł.
Podsumowując Kolegium wskazało, iż ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej
w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli spełnione zostały warunki określone w ustawie o pomocy społecznej. Ustalenie opłaty zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej i jej możliwości płatniczych. Wskazując na treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poinformowało skarżącego, że skarżący może zwrócić się z wnioskiem do organu pierwszej instancji o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wskazało również, iż podstawę do zwolnienia
z opłaty stanowi również art. 64a u.p.s.
Ł.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wnosząc o jej uchylenie w całości. W przypadku stwierdzenia braku podstaw do przypisania skarżącemu obowiązku odpłatności wniósł o rozważenie przez Sąd możliwości umorzenia postępowania administracyjnego wobec skarżącego, jako osoby nie posiadającej przymiotu strony zobowiązanej do ponoszenia odpłatności.
W uzasadnieniu skargi podniósł, iż nie zawarł z organem żadnej umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., która mogłaby stanowić podstawę do nałożenia obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Deklaracja przekazywania kwoty 200 zł miesięcznie miała wyłącznie charakter moralny. Działania organu stanowią próbę obejścia art. 103 ust. 2 u.p.s. i naruszają art. 6 i 7 k.p.a. Skarżący podniósł także, iż w dniu 12 sierpnia 2023 r. złożył notarialne oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym ojcu. Oznacza to, że nie jest i nigdy nie był spadkobiercą ojca, a ty samym nie może ponosić odpowiedzialności za jego długi. Zignorowanie tej okoliczności przez organ stanowi o naruszeniu art. 61 § 4 k.p.a., brak jest bowiem podstawy do wydania decyzji wobec skarżącego. Zdaniem skarżącego zostały także naruszone art. 8 i 9 k.p.a., albowiem jego brat po śmierci ojca uzyskał od pracownika MOPS informację, iż zobowiązanie za pobyt w DPS jest "długiem ojca". Nie wskazano także podstaw umorzenia postępowania wobec brata P. C., co narusza art. 7 i 77 k.p.a.
z uwagi na wydanie odmiennej decyzji wobec osób znajdujących się w zbliżonej sytuacji. Obciążenie skarżącego obowiązkiem odpłatności mimo braku ku temu podstaw narusza art. 8 § 1 k.p.a., art. 6 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., jak i art. 7 Konstytucji RP. Decyzja SKO nie została też uzasadniona w sposób wyczerpujący przesłanki z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.
Odpowiadając na skargę, Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte
w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U.
z 2024 r., poz. 935, także jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach powyższej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo
w części (art. 151 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale nie wszystkie jej zarzuty należy uznać za zasadne.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 18 kwietnia 2025 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 24 lutego 2025 r., w zaskarżonej części, to jest w części, w której ustalono skarżącemu odpłatność za pobyt ojca K. C. w Domu Pomocy Społecznej [...] [...](także jako: "DPS") w okresie od 1 lipca 2021 r. do 20 lipca 2023 r. w łącznej kwocie 40 487,56 zł.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów, wskazać należy, iż art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z art. 61 u.p.s. obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Natomiast zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę
w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby,
o których mowa w pkt 1 i 2.
Stosownie zaś do art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby,
o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej
z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r.
o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s.
w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy,
o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie
z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Przy czym w myśl art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Z powyższego wynika, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 574/21, CBOSA), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 cyt. ustawy bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 tej ustawy. Prawidłowy zaś sposób ustalenia przedmiotowej opłaty polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.
Z ustaleń orzekających w sprawie organów wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w okresie od 1 kwietnia 2019r. do 31 marca 2020r. wynosił 4 238,31 zł, w okresie od 1 kwietnia 2020r. do 31 marca 2021r. wynosił 4 364,00 zł, w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. 4 634,08 zł, w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. 5 242,36 zł oraz w okresie od 1 kwietnia 2023r. do 31 marca 2024r. wynosił 5 993,73 zł. K. C. (ojciec skarżącego) ponosił opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości: 1 521,56 zł od 1 stycznia 2020r. do 31 stycznia 2020r.; 2 253,64 zł od 1 lutego 2020r. do 31 marca 2020r.; 2 351,11 zł od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r.; 2 349,01 zł od 1 maja 2020 r. do 31 lipca 2020 r.; 1 955,61 zł od 1 sierpnia 2020r. do 31 sierpnia 2020r.;1 922,71 zł od 1 września 2020r. do 31 marca 2021r.; 2 447,16 zł od 1 kwietnia 2021r. do 30 kwietnia 2021 r.; 2 399,56 zł od 1 maja 2021r. do 31 maja 2021r.; 2 447,16 zł od 1 czerwca 2021r. do 31 października 2021 r.; 2 307,32 zł od 1 listopada 2021r. do 31 marca 2022r.; 2 503,42 zł od 1 kwietnia 2022r. do 30 czerwca 2022r.; 2 665,14 zł od 1 lipca 2022r. do 31 lipca 2022r.; 2 598,30 zł od 1 sierpnia 2022r. do 31 marca 2023r.;
3 085,85 zł od 1 kwietnia 2023r. do 30 czerwca 2023r.; 1 990,87 zł od 1 lipca 2023r. do 20 lipca 2023r. Kwota wpłacana przez K. C. nie pokrywała zatem w całości kosztu jego pobytu w domu pomocy społecznej.
Różnicę między kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca, ponoszą w pierwszej kolejności jego zstępni przed wstępnymi, a następnie gmina kierująca do DPS.
Organy ustaliły osoby zobowiązane do uiszczania odpłatności za pobyt K. C.. Są to synowie R. C., P.C., K.C. i Ł.C. (skarżący). Ustaliły jednocześnie, iż R. C. nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Także w stosunku do P. C. umorzono postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Decyzja
o w sprawie ustalenia opłaty została wydana wobec K. C.. Nie ulega zatem wątpliwości, iż skarżący jako syn K. C. jest obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt ojca, jest bowiem jego zstępnym. Obowiązku tego nie uchyla wskazywane przez skarżącego odrzucenie spadku. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie wiążą bowiem obowiązku do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej z dziedziczeniem po pensjonariuszu lub też jego brakiem. W ocenie tej istotne jest jedynie istnienie relacji pomiędzy pensjonariuszem a osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty, to jest w okolicznościach niniejszej sprawy relacji ojciec – syn.
Wbrew twierdzeniom skargi w rozpoznawanej sprawie istniały co do zasady podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, bowiem nie doszło do zawarcia umowy regulującej zasady odpłatności za pobyt pensjonariusza
w DPS, a zatem spełnione zostały formalne przesłanki do wydania decyzji określającej opłaty za pobyt K. C. w DPS. Skarżącemu przy piśmie z dnia 13 grudnia 2024 r. doręczono bowiem treść umowy w dniu 16 grudnia 2024 r., której skarżący nie podpisał. Brak woli zawarcia powyższej umowy wynika także z treści skargi. Tymczasem odmowa zawarcia umowy wyczerpuje regulację art. 61 ust. 2d, jak i art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej.
Wskazania jednak wymaga, iż art. 61 ust. 2d u.p.s. obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń,
o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, oraz w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b, ale również możliwości skarżącego. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 61 ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).
Nie ulega też wątpliwości, iż orzekające sprawie organy są zobowiązane do dokonania niezbędnych dla rozstrzygnięcia ustaleń, dokonania ich oceny
w całokształcie oraz przedstawienia powyższego w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, przytoczeniem przepisów prawa.
W ocenie Sądu, Kolegium nie sprostało powyższym wymogom. Z decyzji organu I instancji wynika bowiem, iż opłatę dla skarżącego ustalono za miesiące od lipca 2021 r. do lutego 2023 r. na podstawie art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, zaś
w okresie od marca do lipca 2023 r. na podstawie art. 61 ust. 2e i 2f tej ustawy. Kolegium do rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 61 ust. 2e i ust. 2f ustawy
o pomocy społecznej zupełnie się nie odniosło. Brak jest w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakichkolwiek ustaleń i oceny, która pozwalałby na kontrolę legalności wydanego rozstrzygnięcia. W odniesieniu zaś do oceny możliwości skarżącego, o których mowa
w art. 103 ust. 2 u.p.s. przedstawione wywody są niepełne. Nie odnoszą się bowiem do konkretnych dowodów w oparciu, o które dokonano ustaleń i odwołują do analogii, tworząc tym samym stan braku możliwości weryfikacji prawidłowości rozstrzygnięcia. Faktem jest, że skarżący w odniesieniu do szeregu wezwań organu I instancji pozostawał bezczynny, niemniej jednak w dniu 3 marca 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, do którego dołączono umowę najmu. W treści wywiadu wskazano też na ponoszenie przez skarżącego czynszu w kwocie 4 410 zł. Nie zostało wyjaśnione zatem z jakich przyczyn nie uwzględniono w ustaleniach tych informacji,
i jaki wpływ miałyby one na wysokość ustalonej skarżącemu opłaty. Powyższe braki mogły mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Skarżący powinien bowiem mieć możliwość powzięcia w oparciu o uzasadnienie decyzji pełnej wiedzy co do motywów rozstrzygnięcia i ewentualnego zakwestionowania poszczególnych ustaleń. Nieprawidłowo sporządzone uzasadnienie uniemożliwia też Sądowi dokonanie oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.
Z tych względów zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien uwzględnić powyższą ocenę prawną i wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku.
Sąd uchylił jedynie zaskarżoną decyzję uznając, iż nie jest wykluczone, że usunięcie stwierdzonych uchybień będzie możliwe przez organ odwoławczy.
W przypadku stwierdzenia ku temu podstaw organ odwoławczy nie jest także pozbawiony do zastosowania art. 136 § 1 k.p.a. lub też art. 138 § 2 k.p.a.
Z uwagi na powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.