VII U 192/25

Sygn. akt VII U 192/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: Sędzia Dorota Michalska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kapanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2025 r. w Warszawie sprawy A. G. z udziałem zainteresowanego M. Z. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o wysokość podstawy wymiaru składek na skutek odwołania A. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 15 listopada 2024 roku i 3 grudnia 2024 roku I. 
        zmienia zaskarżone decyzje w ten sposób, że ustala, iż A. G. jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) M. Z. (1) podległa: a. 
        obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od 1 lutego 2024 r. do 31 października 2024r. b. 
        dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 15 kwietnia 2024 r. do 31 października 2024 r. - z podstawą wymiaru składek wykazaną przez płatnika składek (...) M. Z. (1) w raportach RCA dotyczących A. G. jako zleceniobiorcy zgłoszonego do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ww. okresach. II. 
        ustala, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. zobowiązany jest do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego odwołującej i pozostawia referendarzowi sądowemu szczegółowe ich wyliczenie. Sygn. VII U 192/25 UZASADNIENIE W dniu 24 grudnia 2024 r. A. G. , działając przez profesjonalnego pełnomocnika, odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 15 listopada 2024 r., nr (...) , którą organ rentowy stwierdził, że odwołująca się jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) M. Z. (1) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 1 lutego 2024 r. z podstawą wymiaru składek w kwocie 6.777, 24 zł. A. G. ww. decyzji zarzuciła:  naruszenie art. 7 k.p.c. w zw. z art. 77 k.p.c. i art. 80 k.p.c. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem, że płatnik składek dokonał zawyżenia wynagrodzenia odwołującej się na okres poprzedzający jej zajście w ciąże, a tym samym, że podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zostały ustalone w celu umożliwienia jej uzyskania wyższych świadczeń przysługujących z tytułu zasiłku chorobowego. Odwołująca się wskazała, że organ rentowy nie dysponuje żadnym dowodem świadczącym o aneksowaniu umowy w celu umożliwienia jej uzyskania wyższych świadczeń przysługujących z tytułu zasiłku chorobowego, a podwyższenie wynagrodzenia było uzasadnione jej wykształceniem, doświadczeniem zawodowym, stażem pracy oraz zasługami i sukcesami mającymi odzwierciedlenie w wynikach firmy;  naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 3 zw. z art. 68 ust 1 pkt 1) lit. c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez wydanie decyzji ustalającej podleganie przez odwołującą obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 lutego 2024 r. u z podstawą wymiaru składek 6. 777,24 zł na skutek błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, które doprowadziło do uznania, że wynagrodzenie odwołującej zostało celowo zawyżone aby uzyskać wyższe świadczenia z tytułu zasiłku chorobowego. podwyższenie wynagrodzenia odwołującej było uzasadnione jej wykształceniem, doświadczeniem zawodowym, stażem pracy oraz zasługami i sukcesami mającymi odzwierciedlenie w wynikach firmy - tym samym wynagrodzenie Odwołującej nie było wypłacane na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego ani nie zmierzało do obejścia prawa;  naruszenie art. 58 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że wynagrodzenie odwołującej w okresie od 1 lutego 2024 r. zostało wypłacane na podstawie umowy zmierzającej do obejścia prawa. A. G. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od 1 lutego 2024 r. do 31 października 2024 r. i dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 15 kwietnia 2024 r. do 31 października 2024 r. z podstawą wymiaru składek w kwotach innych, niż przyjęte przez Zakład, oznaczonych szczegółowo odwołaniu oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych (odwołanie od decyzji z dnia 15 listopada 2024 r. – k. 3 – 10 verte akt sądowych VII U 193/25). W dniu 7 stycznia 2025 r. A. G. wniosła odwołanie od kolejnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. – decyzji nr (...) z dnia 3 grudnia 2024 r., którą organ rentowy zmienił decyzję z dnia 15 listopada 2024 r. w ten sposób, że stwierdził, że odwołująca się jako zleceniobiorca u płatnika składek podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 lutego 2024 r. z podstawą wymiaru składek w kwocie 6.777, 24 zł oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 15 kwietnia 2024 r. z podstawą 6.777,24 zł. Odwołująca się w uzasadnieniu odwołania od decyzji z dnia 3 grudnia 2024 r podniosła te same zarzuty i argumenty, które zawarła w odwołaniu od decyzji z dnia 15 listopada 2024 r., a ponadto decyzji z dnia 3 grudnia 2024 r. zarzuciła naruszenie art. 154 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędne zastosowanie i wydanie decyzji, będącej decyzją zmieniającą decyzję z dnia 15 listopada 2024 r., w sytuacji, gdy w momencie wydania decyzji z dnia 3 grudnia 2024 r. nie upłynął jeszcze termin na złożenie od niej odwołania, a więc decyzja ta nie mogła zostać zmieniona na podstawie przedmiotowych przepisów – co stanowi rażące naruszenie przepisów prawa (odwołanie od decyzji z dnia 3 grudnia 2024 r. – k. 3 – 11 akt sądowych VII U 192/25). W odpowiedziach z dnia 27 stycznia 2025 r. na odwołania od decyzji z 15 listopada 2024 r. i 3 grudnia 2024 r. ZUS (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie obu odwołań w całości oraz o zasądzenie od odwołującej się kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy wskazał, że zaskarżone decyzje są prawnie i faktycznie uzasadnione, ponieważ analiza dokumentów pozyskanych w trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego pozwala przyjąć, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonej od 1 lutego 2024 r. w kwocie 6.777, 24 zł jest adekwatna do wykonywanych czynności zlecenia, natomiast podwyższenie wynagrodzenia aneksami z 1 lutego 2024 r. i 1 maja 2024 r. zostało ustalone w celu umożliwienia odwołującej się uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (odpowiedź na odwołanie od decyzji z dnia 3 grudnia 2024 r. – k. 35 – 35 verte akt sądowych VII U 192/25, odpowiedź na odwołanie od decyzji z dnia 15 listopada 2024 r. – k. 35 – 35 verte akt sądowych VII U 193/25). Sąd połączył, celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, sprawę VII U 193/25 z odwołania A. G. od decyzji z dnia 15 listopada 2024  r. ze sprawą VII U 192/25 dotyczącą odwołania od decyzji z dnia 3 grudnia 2025 r. (besporne). W toku rozprawy z dnia 13 listopada 2025 r. pełnomocnik A. G. zmodyfikował wniosek co do zasądzenia od organu rentowego kosztów procesu, wskazując, że domaga się zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego faktycznie poniesionych zgodnie z przedłożonymi dokumentami faktur i potwierdzeń uiszczenia kwot z nich wynikających przez odwołującą się (załącznik do protokołu rozprawy z dnia 13 listopada 2025 r. – k. 113 – 117 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: M. Z. (1) od 10 stycznia 2011 r. prowadzi działalność gospodarczą (...) (...) M. Z. (1) NIP (...) , REGON (...) z siedzibą w W. . Przeważający jej przedmiot stanowi działalność w zakresie architektury, a pozostały działalność w zakresie architektury, roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, działalność agencji reklamowych, działalność w zakresie specjalistycznego projektowania, działalność fotograficzna oraz artystyczna i literacka działalność twórcza (dane z CEIDG – k. 3 II tom akt ZUS). M. Z. (1) w prowadzonej przez siebie działalności zatrudnia kilkanaście osób, głównie na podstawie umowy zlecenia lub o dzieło. Jedną z osób zatrudnionych na podstawie umów zlecenia osób była A. G. z wykształcenia mgr inż. architekt, która dla M. Z. (1) wykonywała zlecenia na podstawie umów zawieranych od 1 maja 2016 r. do 30 czerwca 2025 r., w tym m.in. na podstawie umowy zlecenia z dnia 1 czerwca 2023 r., której przedmiotem było wykonywanie projektów budowlanych i wykonawczych w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. za wynagrodzeniem 6.777,24 zł. A. G. w zawodzie pracuje od 10 lat, a spośród zatrudnionych w (...) w osób posiada najdłuższy staż pracy, otrzymywała także najwyższe wynagrodzenie. A. G. , od osoby, bez doświadczenia, będącej zaraz po studiach, doszła do takiego etapu rozwoju zawodowego, że u M. Z. (1) pracowała jako architekt prowadzący, była kierownikiem wielu projektów i nadzorowała pracę innych architektów, którzy byli jej asystentami. Miała swój zespól i pomagała wdrażać się do pracy nowym osobom. Samodzielnie omawiała z nimi projekty, a dopiero po tych rozmowach, projekty omawiane były z M. Z. (1) . Projekty wykonawcze asystentów były pod jej moim nadzorem.  Jednocześnie realizowała własne projekty w ramach zlecenia dla (...) . Ze względu na doświadczenie i staż pracy zastępowała M. Z. (1) w czasie jego nieobecności – nie tylko w sprawach dotyczących pracowników, ale także w sprawach urzędowych i spotkań z inwestorami. Pośród osób zatrudnionych przez M. Z. (1) , w hierarchii tworzącego je zespołu, była najwyższej – zaraz po właścicielu. Organizowała pracę biura, prowadziła harmonogramy prac pozostałych zatrudnionych osób, kontrolowała terminowość ich działań i zarządzała pracą organizacyjną i projektami. Była autorką i współautorką nagradzanych i wyróżnionych oraz publikowanych w prasie przez środowiska branżowe projektów: m.in. „ (...) ”, „ (...) ”, który to projekt zajął 2 miejsce w plebiscycie „ (...) ”. (...) opracowany został przez odwołującą w 2023 r., zaś ogłoszenie wyników plebiscytu nastąpiło 2024 r. (umowa o pracę z dnia 1 czerwca 2023 r. – k. 17 II tom akt ZUS, zeznania A. P. – k. 119-120 a.s., zeznania A. G. – k. 120 – 122 a.s.). M. Z. (1) bardzo cenił umiejętności i zaangażowanie A. G. . Współpracę z nią uważał za ważny element prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej i rozpoznawalności tworzonych w jej ramach projektów. Uznawał, że przede wszystkim jest to zasługa A. G. , ponieważ większość domów była jej współautorstwa, a poprzez swoje projekty m.in domków letniskowych przyciągała nowych klientów do firmy. W ocenie M. Z. (1) , A. G. poza kwalifikacjami i statusem uznanego architekta ma także predyspozycje do zarządzania i organizowania pracy zespołu. Z tego powodu była dla niego dużym oparciem, M. Z. (1) chcąc zaakcentować uznanie dla A. G. rozmawiał z nią na temat tego, aby działali na zasadach partnerskich, a nie w relacji pracownik – pracodawca. Do zmiany modelu zatrudnienia nie doszło, ponieważ M. Z. (1) nie wiedział, jak przeorganizować działalność jednoosobową i jej finanse. Przystał zatem na propozycję A. G. o zmianie wysokości jej wynagrodzenia do kwoty 9000 zł zważywszy na jej doświadczenie zawodowe, ilość prowadzonych projektów oraz zaangażowanie w wykonywanie powierzonych zadań. M. Z. (1) uważał, że kwota ta jest i tak niższa od tej, jaką realnie powinna zarabiać odwołująca się, gdyby sytuacja finansowa działalności była stabilna i oceniał, że wynagrodzenie A. G. powinno wynosić 30.000 zł. W konsekwencji w dniu 1 lutego 2024 r. pomiędzy (...) M. Z. (1) a A. G. doszło do zawarcia aneksu do umowy zlecenia z dnia 1 czerwca 2023 r., którym w miejsce dotychczasowych warunków dotyczących kwoty wynagrodzenia, strony ustaliły, że od 1 lutego 2024 r. wynagrodzenie A. G. będzie wynosiło 8.946,97 zł Ze względu na błąd obliczeń stron umowy w kwocie wynagrodzenia w stosunku netto do brutto, zaszła konieczność zawarcia drugiego aneksu do umowy, z prawidłową kwotą i w konsekwencji, kolejnym aneksem do umowy z dnia 1 czerwca 2023 r – z dnia 1 maja 2024 r. – strony ustaliły wynagrodzenie A. G. na kwotę 9.000 zł (aneksy do umowy o pracę – k. 18 i 19 II tom akt ZUS, zeznania A. G. – k. 120 – 122 a.s., zeznania M. Z. (1) – k. 123 – 125 a.s.). A. G. z tytuły wszystkich zawartych z (...) M. Z. (1) umów zlecenia została zgłoszona przez niego jako płatnik składek, do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego od 1 maja 2016 roku do 20 maja 2022 roku, od 20 maja 2023 roku w tym z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 6 kwietnia 2018 roku do 20 maja 2022 roku i od 15 kwietnia 2024 roku oraz od 21 maja 2022 roku do 19 maja 2023 roku do ubezpieczenia zdrowotnego (bezsporne). Ponadto, płatnik złożył raporty RCA z wykazaną podstawą wymiaru składek 1336,16 zł od 5/2016 roku do 1/2017 roku, 1339,00 zł w 2 – 11/2017 roku, 1259,00 zł od 12/2017 roku do 3/2018 roku, 1294,74 zł od 4/2018 roku do 9/2020 roku, 1276,35 zł w 10-12/2020 roku, 1361,37 zł w 18/2021 roku, 5683,23 zł w 9-12/2021 roku, 5682,97 zł w 1-5/2022 roku, 0,00 zł od 6/2022 roku do 8/2023 roku, 6777,24 zł od 9/2023 roku do 2/2024 roku, 8946,97 zł w 3/2024 roku, 4995,16 zł w 4/2024 roku, 10993,21 zł w 5/2024 roku, 8058,98 zł w 6/2024 roku, 6648,00 zł w 7/2024 roku, 9000,00 zł w 8/2024 roku (bezsporne). Pracodawca wypłacał A. G. wynagrodzenie w formie przelewu na konto bankowe (potwierdzenia przelewów bankowych – k. 21 – 30 3 II tom akt ZUS). We wrześniu 2024 r. A. G. dowiedziała się, że jest w ciąży. Wcześniej, w marcu 2024 r. również spodziewała się dziecka, jednak poprzednia ciąża zakończyła się poronieniem (zeznania A. G. – k. 120 – 122 a.s., karta informacyjna z hospitalizacji w dniach 8-9 marca 2024 r. – k. 14 a.s., zaświadczenie lekarskie – k. 16 a.s.). A. G. we wrześniu 2024 r. stała się niezdolna do pracy i wystąpiła o zasiłek chorobowy (bezsporne). W czasie jej nieobecności, w (...) M. Z. (1) została zatrudniona nowa osoba, za wynagrodzeniem 6.099,71 zł., jednak nie do wykonywania kluczowych czynności, jakimi dotychczas zajmowała się A. G. , a jako uzupełnienie kadry. M. Z. (1) nie łudził się nawet, że uda mu się nawiązać współpracę z kimś, kto mógłby pracować w taki sposób jak odwołująca się i zająć jej miejsce. Część czynności przez nią wykonywanych przejął on sam, a częściowo zostały one rozdysponowane na inne osoby w biurze (zeznania A. G. – k. 120 – 122 a.s., zeznania M. Z. (1) – k. 123 – 125 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w związku z roszczeniem o wypłatę zasiłku chorobowego wszczął z urzędu postępowanie w zakresie podstawy wymiaru składek A. G. u płatnika składek (...) M. Z. . O wszczęciu postępowania zawiadomił ubezpieczoną i płatnika składek, wzywając jednocześnie do złożenia wyjaśnień oraz złożenia dowodów świadczących o wykonywaniu przez A. G. zlecenia na rzecz płatnika (k. 5 II tom akt ZUS). Po przeprowadzonym postępowaniu, w dniu 15 listopada 2024 r. ZUS (...) Oddział w W. wydał decyzję nr (...) , którą stwierdził, że A. G. się jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) M. Z. (1) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 1 lutego 2024 r. z podstawą wymiaru składek w kwocie 6.777, 24 zł. (decyzja z dnia 15 listopada 2024 r. – k. 52 – 56 akt ZUS). Następnie, w dniu 3 grudnia 2024 r. organ rentowy wydał decyzję nr (...) , którą zmienił decyzję z dnia 15 listopada 2024 r., w ten sposób, że stwierdził, że A. G. jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) M. Z. (1) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 lutego 2024 r. z podstawą wymiaru składek w kwocie 6.777, 24 zł oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 15 kwietnia 2024 r. z podstawą 6.777,24 zł (decyzja z dnia grudnia 2024 r. – k. 64 – 64 verte akt ZUS). Wskazany stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, nie mając wątpliwości, co do wiarygodności informacji nimi stwierdzonych oraz ich autentyczności, która nie była kwestionowana przez strony. Czyniąc ustalenia faktyczne sprawy Sąd oparł się także na zeznaniach świadka A. P. , zeznaniach zainteresowanego M. Z. (1) i odwołującej się A. G. . Zeznaniom wymienionych osób Sąd dał wiarę w całości, ponieważ były one spójne i zgodne z dowodami z dokumentów. Świadek A. P. bezpośrednio współpracowała z odwołującą się i potwierdziła szczególny charakter wykonywanych przez nią czynności u płatnika składek i wysokie, cenione przez płatnika, kompetencje jakimi charakteryzowała się A. G. . Sąd nie miał podstaw, by negować szczerość zeznań zainteresowanego M. Z. (1) , który w sposób przekonujący i spontaniczny, obszernie relacjonował przebieg zawodowej znajomości z odwołującą się, podkreślał jej szczególne kompetencje, doświadczenie zawodowe i wkład w rozwój i rozpoznawalność działalności gospodarczej, którą prowadził. Z zeznań zainteresowanego wynikało, jak bardzo cenił sobie kilkunastoletnią współpracę z A. G. , bowiem współpracował z nią nie od 1 czerwca 2023 r., ale od maja 2016 r., co jest niesporne. Podstawą ustaleń faktycznych Sąd w całości uczynił także zeznania odwołującej się A. G. . Były one wiarygodne, znalazły potwierdzenie w zeznaniach pozostałych przesłuchanych w sprawie osób i dowodach z dokumentów, z których wynikało jak wysoko pracę odwołującej się w zakresie sporządzanych projektów ceni branża architektoniczna i jak są one nagradzane. Sąd nie miał powodów, by poddawać w wątpliwość to, co zeznała odwołująca się. Zdaniem Sądu w sposób wiarygodny, spójny i logiczny przedstawiła okoliczności związane z rodzajem wykonywanych przez nią obowiązków w ramach umowy zlecenia oraz okoliczności, jakie przemawiały za podwyżką jej wynagrodzenia do kwoty 9000 zł. Tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy uznał Sąd za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołania A. G. podlegały uwzględnieniu. Spór w rozpatrywanej sprawie koncentrował się wokół kwestii wysokości podstawy wymiaru składek A. G. jako osoby wykonującej pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika z dnia 1 czerwca 2023 r. za wynagrodzeniem określonym aneksami do tej umowy – z dnia 1 lutego 2024 r. i 1 maja 2024 r. W sprawie niesporne bowiem jest, że A. G. wykonywała pracę na rzecz płatnika (...) M. Z. (1) na podstawie umów zlecenia od 1 maja 2016 r. do 30 czerwca 2025 r., w tym na podstawie umowy zlecenia z 1 czerwca 2023 r. Organ rentowy kwestionował natomiast aneksy do ww. umowy zlecenia, tj. aneks z dnia 1 lutego 2024 r. i aneks z dnia 1 maja 2024 r., którymi dokonano zmiany wysokości wynagrodzenia A. G. na kwotę wyższą, niż wynagrodzenie wynikające z umowy. W ocenie organu rentowego aneksy zawarto jedynie dla pozoru, w związku z czym nie wywołały one skutków w zakresie podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe A. G. i w konsekwencji w zakresie ustalenia podlegania ww. ubezpieczeniom i podstaw wymiaru składek na nie, wiążąca była kwota wynagrodzenia określona w umowie z dnia 1 czerwca 2023 r., a nie kwota wskazana w spornych aneksach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydając skarżone decyzje skorzystał z prawa kontrolowania wysokości wynagrodzenia w zakresie zgodności z prawem i zasadami współżycia społecznego. Przedmiotem takiej kontroli może być prawidłowość i rzetelność obliczenia, potrącenia i opłacania składek. Zakład ma przy tym prawo badać zarówno tytuł zawarcia umowy, jak i ważność jej poszczególnych postanowień. Nie jest ograniczony do kwestionowania faktu wypłacenia wynagrodzenia we wskazanej kwocie, lecz może też ustalić stosunek ubezpieczenia społecznego na ściśle określonych warunkach. Potwierdził to wyraźnie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 kwietnia 2005 r. (II UZP 2/05), w której stwierdził, że w ramach art. 41 ust. 12 i 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa ( art. 58 k.c. ). Nadmierne podwyższenie wynagrodzenia pracownika w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych może być bowiem ocenione jako dokonane z zamiarem nadużycia prawa do świadczeń. Wynika to z tego, że nadmiernemu uprzywilejowaniu płacowemu pracownika, które w prawie pracy mieściłoby się w ramach art. 353 (
       1) k.c. , w prawie ubezpieczeń społecznych, w którym pierwiastek publiczny zaznacza się bardzo wyraźnie, można przypisać - w okolicznościach każdego konkretnego wypadku - zamiar nadużycia świadczeń przysługujących z tego ubezpieczenia albowiem alimentacyjny charakter tych świadczeń oraz zasada solidaryzmu wymagają, żeby płaca - stanowiąca jednocześnie podstawę wymiaru składki - nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a w konsekwencji, żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2012r., III AUa 420/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 października 2013r., III AUa 294/13). Wskazać należy, że praca realizowana na podstawie umowy zlecenia stanowi jeden z tytułów do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym, rentowymi i wypadkowym. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 – dalej jako ustawa systemowa), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia jako podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym, podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie. Z przepisu art. 11 ust. 2 powołanej ustawy wynika, że przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego jest zależne od złożenia przez te osoby stosownego wniosku. W świetle art. 18 ust. 1 i 3 ww. ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych , jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Za przychody uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń ( art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ). Przychód wypłacony lub postawiony do dyspozycji pracownika w danym miesiącu stanowi podstawę do naliczenia składek na ubezpieczenia za ten miesiąc, w którym został wypłacony bez względu na to, jakiego okresu dotyczy. Zgodnie zaś z art. 20 ust. 1 ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3. Kwestie związane z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne reguluje natomiast ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczenia opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych . Art. 81 ust. 1 tej ustawy stanowi, że do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a, d-i i pkt 3 i 35, stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób, z zastrzeżeniem ust. 5, 6 i 10. Ust. 6 art. 81 ww. wskazuje, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pomniejsza się o kwoty składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, potrąconych przez płatników ze środków ubezpieczonego, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych. W przedmiotowej sprawie, w której zakwestionowane przez organ rentowy zostało wynagrodzenie ustalone w aneksach do umowy zlecenia, rolą Sądu była ocena postanowień umownych dokonywana z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych, a więc nie tylko z punktu widzenia interesu pracownika (ubezpieczonego), ale także interesu publicznego. Godziwość wynagrodzenia za pracę w prawie ubezpieczeń społecznych musi być bowiem interpretowana przy uwzględnieniu wymogu ochrony interesu publicznego oraz zasady solidarności ubezpieczonych (tak m.in. Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 14 listopada 2014 r., III AUa 172/14, LEX nr 1621153). Wysokość składek, a w efekcie wysokość świadczenia w przypadku spełnienia wymogów koniecznych do jego uzyskania, jest więc zależna od uzyskiwanego przez pracownika wynagrodzenia. Oznacza to, że zasada godziwości wynagrodzenia wyrażona w art. 13 k.p. nabiera nowego aksjologicznego znaczenia; wynagrodzenie powinno być zatem godziwe, a więc właściwe, uczciwe, ekwiwalentne do zakresu obowiązków pracownika oraz intensywności jego pracy. W kontekście powyższego wynagrodzenie winno być faktycznie adekwatne do charakteru pracy w tym sensie, że nie powinno być ustalane ponad dopuszczalną i zarazem sprawiedliwą granicę, nie powinno więc rażąco przewyższać wkładu pracy pracownika. Ograniczenie to wynika z alimentacyjnego charakteru świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zasady solidaryzmu, a jego brak doprowadziłby do możliwości pobierania świadczeń w wysokości większej niż realnie powinna przysługiwać. To z kolei, prowadzi do wskazywanego już wniosku, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa. Kompetencja organu rentowego w tym zakresie wynika wprost z art. 41 ust. 12 i 13 w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i została wielokrotnie potwierdzona w ugruntowanym orzecznictwie (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05, wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05). Ustawodawca świadomy potencjalnych nadużyć przewidział w art. 86 ust. 2 ustawy systemowej kompetencje organu rentowego do badania zarówno tytułu zawarcia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień oraz zakwestionowania tych postanowień umowy o pracę w zakresie wynagrodzenia, które pozostają w kolizji z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7 marca 2013 r., III AUa 1515/12). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z powodu wystąpienia przez A. G. z wnioskiem o zasiłek chorobowy w krótkim czasie od zgłoszenia do organu rentowego wyższej podstawy wymiaru składek na jej ubezpieczenia, powziął wątpliwości co do rzeczywistych przyczyn ustalenia wynagrodzenia aneksami do umowy zlecenia z dania 1 czerwca 2023 r., w kwocie zł 8.946,97 zł od 1 lutego 2024 r. i w kwocie 9000 zł od 1 maja 2024 r. i wszczął postępowanie wyjaśniające, które zakończyło się wydaniem decyzji stwierdzających, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia A. G. stanowi kwota z umowy zlecenia z dnia czerwca 2023 r., tj. 6.777, 24 zł. Z kolei kwot wynikających aneksów do tej umowy organ rentowy nie uwzględnił jako podstawy wymiaru składek, oceniając, że ich zawarcie stanowiło czynność pozorną dokonaną jedynie w celu uzyskania przez A. G. wyższych świadczeń w sytuacji ciąży, stanowi naruszenie zasad współżycia społecznego. Sąd w rozpatrywanej sprawie dokonał ustaleń faktycznych odnośnie do charakteru pracy ubezpieczonej, zakresu jej obowiązków, wagi wykonywanych zadań i ich przydatności w działalności płatnika. Po dokonaniu analizy ustalonych faktów, Sąd nie podzielił stanowiska organu rentowego, co do tego, że zawarcie spornych aneksów do umowy zlecenia stanowiło czynność pozorną, a wysokość wynagrodzenia A. G. z nich wynikająca była ustalona na znacznym, zawyżonym poziomie i w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W ocenie Sądu zawarcie aneksów zmieniających umowę zlecenia w części dotyczącej w kwoty wynagrodzenia stanowiło czynność ważną i skuteczną, podyktowaną rzeczywistymi warunkami świadczenia pracy przez A. G. , jej zasługami na rzecz rozwoju działalności płatnika i pozyskiwania przez nią klientów, poziomem kompetencji ubezpieczonej, stażem jej pracy i doświadczeniem zawodowym, a także pozostawało w związku czasowym z uzyskaniem przez współtworzony przez A. G. projekt branżowych nagród. Odwołująca się była zatrudniona u M. Z. (1) od 2014 r., na przestrzeni tego czasu dała się mu poznać jako sumienna i zaangażowana w pracę osobą, zyskując zaufanie zleceniodawcy na tyle, że stała się drugą najważniejszą po nim osobą w prowadzonej przez niego działalności. A. G. była architektem z najdłuższym stażem pracy pośród osób zatrudnianych przez M. Z. (1) , co przekładało się na znajomość A. G. odnośnie do specyfiki jego działalności gospodarczej, grona jej klientów i ich oczekiwań oraz prowadzonych projektów. Doświadczenie ubezpieczonej pozwalało na prowadzenie przez nią samodzielnie projektów, a także na koordynowanie projektów osób, które będąc zatrudnione w (...) legitymowały się stażem pracy w zawodzie architekta znacznie krótszym niż staż ubezpieczonej. A. G. w praktyce wykonywała swoje zlecenia w ramach działalności (...) , ale także pracowała jako kierownik wielu projektów mając do pomocy asystentów. Udzielała wsparcia innym kierownikom projektów z mniejszym stażem i w razie nieobecności M. Z. (1) była osobą decyzyjną. Projekty A. G. były publikowane w magazynach branżowych oraz nagradzane, co przyczyniała się do rozpoznawalności firmy (...) i poszerzanie kręgu klientów. Z tych wszystkich względów w ocenie Sądu jako uzasadnione i racjonalne należy ocenić działanie M. Z. (2) , iż chcąc wyrazić uznanie dla pracy A. G. , zdecydował się podnieść jej wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia z kwoty 6.777,24 zł do kwoty 9.000 zł. Kwota podwyżki nie była wygórowana biorąc pod uwagę jej staż pracy, zasługi dla firmy i sukcesy zawodowe oraz obowiązki, które wykonywała w porównaniu z innymi jej pracownikami. Jednocześnie, w ocenie Sądu, z uwagi na wymienione kryteria była kwota podwyżki była godziwa i odpowiednia. Na poziom ustalonej A. G. kwoty wynagrodzenia wpływ musiały mieć jej wysokie kwalifikacje, a także obowiązki które faktycznie wykonywała, tj. nie tylko prowadzenie własnych projektów, ale też nadzór na pracą innych osób i jej organizacja, A. G. była nieodzownym wsparciem dla M. Z. (1) , jej doświadczenie i znajomość realiów firmy pozwalały na prowadzenie rozmów z kontrahentami i na zastępowanie właściciela. Zdaniem Sądu, istotne jest, że w związku z opisanymi obowiązkami ubezpieczona ponosiła większą odpowiedzialność w porównaniu do innych zleceniobiorców. Skoro zatem A. G. miała od nich większy i bardziej odpowiedzialny zakres zadań, a nawet nadzorowała ich pracę, to zasadne jest zaakceptowanie kwoty, którą ustalił z pracodawcą, a nie tej, którą przyjął ZUS. Mając na uwadze powyższe, trudno więc uznać, że wzrost wynagrodzenia A. G. nastąpił bez racjonalnego uzasadnienia i tylko z powodu planowanej ciąży. Nie można także tracić z pola widzenia, że pierwsza podwyżka wynagrodzenia miała miejsce w lutym 2024 roku, a jak wynika z dokumentacji medycznej i zwolnień lekarskiej ubezpieczonej, o ciąży dowiedziała się ona dopiero we wrześniu 2024 r., zatem 7 miesięcy od dokonania zmiany warunków wynagradzania zlecenia. Dodać należy, że o ile Zakład prawo do kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umów o pracę, jako że rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, jednakże w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy np. w wyroku z 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78, w którym stwierdził, iż na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli. Zatem, podnoszona przez organ rentowy pozorność czynności prawnej, powinna być wykazana stosownymi dowodami, a temu organ rentowy nie podołał i swoją ocenę opierał jedynie na przypuszczeniach opartych na koincydencji zdarzeń, tj. podwyższeniu wysokości wynagrodzenia A. G. i jej ciąży oraz wiążącej się z tym niezdolności do pracy. W ocenie Sądu było to nie wystarczające do utrzymania w mocy skarżonych decyzji Zakładu. W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że odwołania jako zasadne należało uwzględnić, co skutkowało stosowną zmianą skarżonych decyzji, o czym na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku i przyjął, że A. G. jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) M. Z. (1) podległa obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od 1 lutego 2024 r. do 31 października 2024 r. i dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 15 kwietnia 2024 r. do 31 października 2024 r.  z podstawą wymiaru składek wykazaną przez płatnika składek w raportach RCA dotyczących A. G. jako zleceniobiorcy zgłoszonego do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ww. okresach. W punkcie 2 wyroku Sąd orzekł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. zobowiązany jest do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego odwołującej, na podstawie art. 98 k.p.c. , zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, przy czym Sąd Okręgowy w Warszawie pozostawił, na mocy art. 108 § 1 k.p.c. , a ich szczegółowe wyliczenie pozostawił referendarzowi sądowemu.