VI U 892/24

Sygn. akt VI U 892/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 lipca 2026 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska
Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska
po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. w Ł.
na rozprawie
odwołania: C. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ł.
z dnia 6 czerwca 2024 r., znak: (...)
w sprawie: C. J.
przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ł.
o wysokość emerytury
1. Zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że uwzględnia do okresu składkowego okres od 16 października 1992 r. do 20 września 1998 r., pozostawiając organowi rentowemu matematyczne obliczenie należnej ubezpieczonemu emerytury.
2. W pozostałym zakresie odwołanie oddala.
3. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. na rzecz ubezpieczonego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Sędzia Karolina Chudzinska
sygn. akt VI U 892/24
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonemu C. J. emeryturę od dnia 1 marca 2024 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszony wniosek. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjęto: przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 lat kalendarzowych od 2004 roku do 2013 roku; wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 58,90 %. Podstawa wymiaru obliczona przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru 58,90 % przez kwotę bazową 6246,13 zł wyniosła 3678,97 zł. Do ustalenia wysokości emerytury organ rentowy uwzględnił okresy: składkowe w wymiarze 31 lat, 7 miesięcy i 13 dni; nieskładkowe w wymiarze 1 miesiąca i 20 dni. Organ rentowy nie uwzględnił okresów zatrudnienia:
od 14.01.1988 r. do 14.04.1988 r. – gdyż nie został wystarczająco udokumentowany,
od 16.10.1992 r. do 20.09.1998 r. – ponieważ ubezpieczony nie został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego przez pracodawcę,
od 01.10.1994 r. do 01.07.1995 r. - ponieważ ubezpieczony nie został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego przez pracodawcę.
Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę poprzez uwzględnienie spornych okresów zatrudnienia jako okresów składkowych przy ponownym obliczeniu świadczenia emerytalnego. Ubezpieczony przytoczył treść Wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2007 r. sygn. II UK 185/06: Dla uznania okresu zatrudnienia wykonywanego przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) za okres składkowy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 i art. 6 ust. 2 tej ustawy, nie jest wymagane wykazanie przez osobę ubiegającą się o emeryturę lub rentę opłacania przez pracodawcę składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ rentowy wskazał, że wysokość emerytury w kwocie 3011,87 zł została obliczona zgodnie z art. 53 ustawy emerytalnej. Ponadto dodał, iż przedłożone przez ubezpieczonego do wniosku o emeryturę dokumenty nie potwierdzają ciągłości zatrudnienia w okresie 1992 – 1998. Brak jest informacji dotyczących okresów nieskładkowych oraz ewentualnych przerw w zatrudnieniu (urlopów bezpłatnych). Wątpliwość organu rentowego budzi wpis w legitymacji ubezpieczeniowej dotyczący okresu zatrudnienia w latach 1992 – 1998, który umieszczony został po wpisie dokonanym 13.10.2009 r. przez ubezpieczonego (Bar (...)) oraz wpis dotyczący uprawnień do świadczeń leczniczych datowany na 16.10.1992 r., umieszczony po serii wpisów 2011-2013 dokonanych przez ubezpieczonego – Bar (...) – C. J.. Dalej organ rentowy wskazywał, iż na stronie 5 legitymacji ubezpieczeniowej widnieje natomiast wpis dokonany 31.12.1992 r. przez Spółdzielnię Pracy (...). Do ubezpieczenia społecznego z tytułu zatrudnienia u pracodawcy Ł. W. ubezpieczony nie został zgłoszony w żadnym okresie. Na podstawie przedłożonych dowodów brak jest możliwości ustalenia okresu i oceny ciągłości zatrudnienia ubezpieczonego jako pracownika u pracodawcy Ł. W.. Natomiast na dowód zatrudnienia w spółce (...) w okresie od 01.10.1994 r. do 01.07.1995 r. w wymiarze ½ etatu ubezpieczony przedłożył wyłącznie świadectwo pracy. Brak jest innych dowodów – umowy o pracę, wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, dowodzie osobistym itp. Z tytułu tego zatrudnienia nie została opłacona składka na ubezpieczenia społeczne, a okres ten pokrywa się z wnioskowanym okresem pracy w barze (...).
W ocenie organu rentowego ubezpieczony nie spełnia warunku kontynuowania ubezpieczenia po osiągnięciu wieku emerytalnego. W dniu ukończenia (...) lat powód nie pozostawał w ubezpieczeniu emerytalnym, a ostatnim dniem ubezpieczenia przed wnioskiem o emeryturę z 25.03.2024 r. był dzień 31.01.2021 r. Po tym dniu ubezpieczony nie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Organ rentowy przytoczył treść Postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. II PUNP 2/22. Skoro ustawodawca użył zwrotu "kontynuował", a nie "podlegał", to dał wyraz temu, że uprawnienie do obliczenia emerytury wedle art. 55 u.e.r.f.u.s. mają ci ubezpieczeni, którzy w dniu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, po pierwsze, podlegali ubezpieczeniom społecznym, po drugie, zamiast emerytury wybrali dalszą aktywność zawodową, kontynuując po tym dniu podleganie tym ubezpieczeniom.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Ubezpieczony C. J. (ur. (...)) w dniu 25 marca 2024 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie emerytury. Organ rentowy nie uwzględnił do obliczenia świadczenia okresów zatrudnienia ubezpieczonego: od 14.01.1988 r. do 14.04.1988 r., od 16.10.1992 r. do 20.09.1998 r. oraz od 01.10.1994 r. do 01.07.1995 r.
bezsporne
W okresie od 16 października 1992 roku do 20 września 1998 roku ubezpieczony C. J. zatrudniony był na stanowisku zaopatrzeniowca, handlowca w Barze (...) W. Ł. w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem 1000 zł brutto miesięcznie.
Ubezpieczony wykonywał pracę na rzecz Ł. W., prowadzącej bar (...)zlokalizowany w tunelu dworca (...) w Ł.. Pracę świadczył w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonując obowiązki związane z bieżącym funkcjonowaniem lokalu. Zajmował się sprzedażą, zaopatrzeniem, zamawianiem i odbiorem towarów, dokonywaniem rozliczeń z dostawcami, a także reprezentowaniem baru w kontaktach z kontrahentami oraz instytucjami. W praktyce pełnił funkcję menedżera lokalu i stale uczestniczył w jego działalności. Ubezpieczony wykonywał pracę także w godzinach wieczornych oraz w dni wolne od pracy, gdyż bar funkcjonował przez całą dobę. W okresie zatrudnienia nie korzystał z urlopów bezpłatnych ani długotrwałych zwolnień lekarskich. Ubezpieczony był stale obecny w barze, organizował jego działalność, odbierał i zamawiał towar, dokonywał płatności oraz reprezentował lokal wobec dostawców i przedstawicieli (...). Z uwagi na zakres wykonywanych czynności, niektórzy pozostawali nawet w przekonaniu, że jest właścicielem lokalu, podczas gdy właścicielem była Ł. W.. Z tytułu zatrudnienia otrzymywał miesięczne wynagrodzenie w wysokości około 15.000.000 zł (przed denominacją), a wysokość ulegała zmianom w zależności od zakresu i uciążliwości wykonywanej pracy.
Przesłuchani świadkowie nie posiadali wiedzy na temat wysokości osiąganych przez ubezpieczonego zarobków.
dowód: kopia świadectwa pracy z dnia 29.10.1998 r. – k. 31-32 akt ZUS, zeznania odwołującego C. J. oraz świadka P. G. przesłuchanych w dniu 12.02.2026 r. – nagranie AV – na płycie CD – k. 63 akt sprawy, zeznania świadków P. F., X. G. oraz M. B. przesłuchanych na rozprawie w dniu 25.06.2026 r. – nagranie AV – na płycie CD – k. 86 akt sprawy
W okresie od 1 października 1994 r. do 1 lipca 1995 r. ubezpieczony C. J. zatrudniony był w spółce (...) w wymiarze ½ etatu. Z tego okresu zachowało się świadectwo pracy, natomiast dokumentacja pracownicza nie jest dostępna.
Do obowiązków ubezpieczonego należało poszukiwanie klientów na towary oferowane przez spółkę, w szczególności węgiel, a także prowadzenie rozmów z potencjalnymi klientami. Praca nie była wykonywana w stałych godzinach. Ubezpieczony wykonywał ją samodzielnie, rozliczając się z efektów pracy przed przełożoną Ł. K., która odnotowywała wyniki jego pracy. Obowiązki te godził z równoległym zatrudnieniem w barze (...).
Wysokość wynagrodzenia była zróżnicowana w poszczególnych miesiącach i uzależniona od wyników finansowych spółki, jednak wszystkie należne kwoty zostały ubezpieczonemu wypłacone. Ubezpieczony nie posiada natomiast wiedzy, czy pracodawca prawidłowo odprowadzał składki na ubezpieczenia społeczne.
dowód: zeznania odwołującego C. J. przesłuchanego w dniu 12.02.2026 r. oraz w dniu 25.06.2026 r. – nagrania AV – na płycie CD – k. 63 oraz 86 akt sprawy, kopia świadectwa pracy z dnia 03.07.1995 r. – k. 38 - 39 akt ZUS
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym również w aktach ZUS, jak i na podstawie dowodu z przesłuchania odwołującego oraz świadków. Zasadniczo zeznaniom tym Sąd dał wiarę w całości, uznając je za spójne, logiczne oraz pozostające w zgodności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Zgromadzony materiał dowodowy, oceniony w sposób kompleksowy, okazał się wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Z tak zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że okres zatrudnienia od 16 października 1992 r. do 20 września 1998 r. powinien zostać uwzględniony jako okres składkowy. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala jednak na ustalenie konkretnych kwot wynagrodzenia uzyskiwanego przez ubezpieczonego w poszczególnych miesiącach, ani nawet w poszczególnych latach. Z uwagi na to, że sporne okresy pokrywały się, a do stażu ubezpieczeniowego zaliczeniu podlega tylko jeden z nich, jako okres składkowy należało uwzględnić okres od 16 października 1992 r. do 20 września 1998 r.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie jedynie częściowo zasługiwało na uwzględnienie.
Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy okres zatrudnienia odwołującego od dnia 16 października 1992 r. do dnia 20 września 1998 r. podlega zaliczeniu do okresów składkowych w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pomimo braku zgłoszenia ubezpieczonego do ubezpieczenia społecznego przez pracodawcę oraz braku potwierdzenia opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej Okresami składkowymi są okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w przepisach wymienionych w art. 195 pkt 1-4 i 8, w przepisach o adwokaturze, w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz w przepisach o pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne - zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia - na obszarze Państwa Polskiego - w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową.
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że przesłanką uznania okresu zatrudnienia za okres składkowy jest rzeczywiste pozostawanie w stosunku pracy. Dla uznania okresu zatrudnienia wykonywanego przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) za okres składkowy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 i art. 6 ust. 2 tej ustawy, nie jest wymagane wykazanie przez osobę ubiegającą się o emeryturę lub rentę opłacania przez pracodawcę składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne. Wyrok SN z 6.04.2007 r., II UK 185/06, OSNP 2008, nr 9-10, poz. 143. Obowiązek zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia oraz opłacania składek obciąża bowiem pracodawcę, a jego niewykonanie nie może wywoływać negatywnych konsekwencji wobec pracownika.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że odwołujący pozostawał w stosunku pracy u pracodawcy Ł. W. w okresie od dnia 16 października 1992 r. do dnia 20 września 1998 r. Okoliczność ta została potwierdzona całokształtem zgromadzonego materiału dowodowego, obejmującego dokumentację pracowniczą oraz zgodne i wiarygodne zeznania świadków i odwołującego. W konsekwencji brak było podstaw do odmowy zaliczenia wskazanego okresu do okresów składkowych jedynie z tej przyczyny, że pracodawca nie dopełnił obowiązku zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia społecznego.
Nie mogła odnieść zamierzonego skutku argumentacja organu rentowego odnosząca się do nieścisłości występujących w legitymacji ubezpieczeniowej. Legitymacja ubezpieczeniowa stanowi jeden z możliwych środków dowodowych, jednakże w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych nie obowiązują ograniczenia, co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty a także kapitału początkowego. W postępowaniu sądowym mogą być więc przeprowadzone dowody z innych dokumentów niż wymienione w § 20 rozporządzenia. W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniu sądowym zgodnie zatem z treścią art. 473 k.p.c. nie stosuje się także przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron. W postępowaniu przed sądem, także wówczas, gdy przedmiotem sporu jest podstawa wymiaru świadczeń ubezpieczeniowych, fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie mogą być dowodzone wszelkimi dostępnymi środkami, a do sądu należy ocena ich wiarygodności. zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 r., sygn. akt II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 1997 r., sygn. akt III AUa 105/97, Apel-W-wa, 1997/2/7; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku III AUr 294/93, PS-wkł. Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z 19.05.2016 r., VII U 1401/15, LEX nr 2055528. W konsekwencji samo niefigurowanie ubezpieczonego w ewidencji ZUS lub brak prawidłowych wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej nie stanowi przeszkody do ustalenia okresu składkowego, jeżeli okoliczność zatrudnienia została wykazana innymi wiarygodnymi dowodami.
Z tych względów, działając na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., Sąd zmienił zaskarżoną decyzję poprzez zaliczenie do okresów składkowych okresu zatrudnienia od dnia 16 października 1992 r. do dnia 20 września 1998 r., pozostawiając organowi rentowemu dokonanie stosownego wyliczenia wysokości świadczenia, o czym orzeczono w punkcie 1. wyroku.
Brak było natomiast podstaw do uwzględnienia jako odrębnego okresu składkowego zatrudnienia od dnia 1 października 1994 r. do dnia 1 lipca 1995 r., bowiem okres ten pokrywał się w całości z okresem zatrudnienia od dnia 16 października 1992 r. do dnia 20 września 1998 r., który został zaliczony do okresów składkowych. Równoległe zatrudnienie nie prowadzi do podwojenia długości okresów składkowych, lecz może wywoływać skutki jedynie w zakresie wysokości podstawy wymiaru świadczenia, o ile istnieje możliwość ustalenia wysokości osiąganych przychodów. W niniejszej sprawie taka możliwość nie zachodziła. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał bowiem na ustalenie wysokości wynagrodzenia osiąganego przez odwołującego w poszczególnych miesiącach ani nawet w poszczególnych latach spornego zatrudnienia. Nie zachowała się dokumentacja płacowa umożliwiająca odtworzenie podstaw wymiaru składek, a sąd nie może dokonywać ustaleń w tym zakresie w sposób hipotetyczny lub oparty na przypuszczeniach. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 09.05.2019r. ( sygn. akt III AUa 916/18) - podstawa wymiaru składki, czyli wynagrodzenie uzyskiwane przez wnioskodawcę musi być ustalona w sposób pewny. Wprawdzie wnioskodawca w postępowaniu sądowym może udowadniać wysokość wynagrodzenia wszelkimi środkami dowodowymi wynikającymi z przepisów kodeksu postępowania cywilnego, ale dowody te muszą wykazywać w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości nie tylko wysokość poszczególnych składników wynagrodzenia, ale i fakt ich wypłaty.
Wobec powyższego, w pozostałym zakresie, odwołanie podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 2 . wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 3 wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Sędzia Karolina Chudzinska