VI U 2073/24

Sygn. akt VI U 2073/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 czerwca 2026 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska
Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska
po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. w D.
na rozprawie
odwołania: L. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w D.
z dnia 23 października 2024 r., znak: (...)
w sprawie: L. K.
przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w D.
o rekompensatę
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu prawo do rekompensaty.
Sędzia Karolina Chudzinska
Sygn. akt VI U 2073/24
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 października 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D., po rozpoznaniu wniosku L. K. z dnia 16 października 2024 roku, przyznał mu prawo do emerytury powszechnej od dnia 14 października 2024 roku, tj. od dnia nabycia uprawnień do emerytury oraz odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych, ponieważ do dnia 31 grudnia 2008 roku nie udokumentował on co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy wskazał, że do stażu pracy w warunkach szczególnych organ rentowy uwzględnił okres zatrudnienia od dnia 12 stycznia 1995 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku,
tj. 13 lat, 10 miesięcy i 10 dni, z wyłączeniem okresów, za które odwołujący otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy bądź zasiłek chorobowy.
Odwołanie od ww. decyzji złożył L. K., zaskarżając ją w części dotyczącej odmowy przyznania mu prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu odwołania wskazał on, że staż pracy w szczególnych warunkach uwzględniony przez organ rentowy powinien zostać uzupełniony o dalsze okresy, tj. 27.04.1979 r. – 14.04.1981 r. (tj. okres odbywania zasadniczej służby wojskowej), 1.09.1975 r. – 12.05.1992 r. (okres wykonywania pracy jako monter instalacji budowalnej) oraz 1.01.2009 r. – 15.10.2024 r. (tj. okres zatrudnienia w (...) S.A. w A.). Wskazał, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował w szczególnych warunkach w narażeniu na hałas i pyły. Dodał, że o zaliczeniu okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do okresu pracy w warunkach szczególnych stanowi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2014 roku w sprawie o sygn. akt
I UK 442/13. Nadto odwołujący wskazał, że w okresie od dnia 1 września 1975 roku do dnia 12 maja 1992 roku wykonywał pracę na stanowisku montera instalacji budowlanej w (...) Przedsiębiorstwie (...), a prace te należy uznać za pracę w szczególnych warunkach. Wobec powyższego odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowych wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonej decyzji. Dodał, że brak jest podstaw do uwzględnienia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu od dnia 1 września 1995 roku do dnia
12 maja 1992 roku, w tym okresu zasadniczej służby wojskowej, ponieważ ubezpieczony nie udowodnił wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W świadectwie pracy z dnia 11 maja 1992 roku pracodawca wskazał, że ubezpieczony był zatrudniony w ww. okresie na stanowisku: uczeń, mechanik maszyn i monter instalacji budowlanych, a stanowiska te nie zostały wskazane z załączniku do rozporządzenia.
Na rozprawie w dniu 11 czerwca 2026 roku odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty, a pełnomocnik organu rentowego pozostawił rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Ubezpieczony L. K. urodził się w dniu (...). Ukończył Zasadniczą Szkołę Budowlaną. W dniu 30 maca 1987 roku ubezpieczony ukończył podstawowy kurs spawania gazowego, a w dniu 28 czerwca 1996 roku – kurs podstawowy spawania stali elektrodami otulonymi.
/okoliczności bezsporne, a nadto dowód: książeczka spawacza, k. 37 akt/
W okresie od dnia 1 września 1975 roku do dnia 12 maja 1992 roku ubezpieczony pracował w (...) Przedsiębiorstwie (...) w A. kolejno na stanowisku: ucznia, mechanika maszyn i montera instalacji sanitarnych w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie od dnia
1 września 1975 roku do końca czerwca 1978 roku ubezpieczony był zatrudniony na stanowisku ucznia zawodu. Uczęszczał wówczas do Przyzakładowej Szkoły. Były trzy dni nauki i trzy dni praktyk. Bezpośrednio po ukończeniu szkoły od dnia 1 lipca 1978 roku ubezpieczony podjął pracę w ww. zakładzie na stanowisku mechanika maszyn budowlanych. Pracował w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie od dnia 27 kwietnia 1979 roku do dnia 14 kwietnia 1981 roku odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po zakończeniu służby wojskowej ubezpieczony powrócił do pracy na to samo stanowisko. Do jego obowiązków należało naprawienie sprzętu ciężkiego – spychaczy, koparek i dźwigów. Praca ta częściowo odbywała na hali, a częściowo w terenie. Jeśli naprawianie elementu maszyny było nietypowe to zdarzało się, że ubezpieczony wykonywał naprawy w kanale remontowym. Awarie maszyn w terenie odbywały się w różnych warunkach atmosferycznych (śnieg, deszcz, mróz, itp.). Od dnia 16 lutego 1982 roku ubezpieczony pracował na stanowisku montera instalacji sanitarnych. Najpierw pracował jako pomocnik spawacza, przygotowywał spawaczowi rury do spawania i kształtki. Po ukończeniu kursu spawania ubezpieczony pracował już jako samodzielny spawacz i miał do dyspozycji pomocnika. Jego praca polegała wówczas na spawaniu rurociągów gazowych, CO, zakładaniu i spawaniu grzejników, rozbudowywał też węzły cieplne, budował je od początku, spawał je gazowo. Prace te wykonywał na budowach (m.in. składał i spawał wszystkie rury na budowie). Ubezpieczony pracował w systemie akordowym. Ubezpieczony nie miał urlopów bezpłatnych ani dłuższych przerw w zatrudnieniu. Otrzymywał od pracodawcy posiłki regeneracyjne. Pracodawca nie wypłacał mu dodatku za pracę w warunkach szkodliwych.
/dowód: zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, k. 8 – 9 v. akt kapitałowych ZUS; kserokopia książeczki wojskowej, k. 5 akt kapitałowych ZUS, k. 5 akt; świadectwo pracy, k. 14 – 14 v. akt kapitałowych ZUS, k. 6 – 6 v. akt; zeznania odwołującego L. K., nagranie audio,
k. 31 akt; zeznania świadka D. R., nagranie audio, k. 40 akt; zeznania świadka P. L., nagranie audio, k. 40 akt/
Następnie w okresie od dnia 13 maja 1992 roku do dnia 31 grudnia 1994 roku ubezpieczony pracował w Zakładzie (...) w A. na stanowisku instalatora – montera urządzeń sanitarnych w pełnym wymiarze czasu pracy.
/dowód: świadectwo pracy, k. 13 akt kapitałowych ZUS/
W okresie od dnia 12 stycznia 1995 roku do dnia 15 października 2024 roku ubezpieczony pracował w (...) S.A. z siedzibą w A. (wcześniej: Zakłady (...)) na stanowiskach: ślusarz – konserwator (12.01.1995 r. – 30.06.1995 r., 1.01.1996 r. – 31.07.1996 r.), spawacz (1.07.1995 r. – 31.08.1995 r.), ślusarz – spawacz (1.09.1995 r. – 31.12.1995 r. i 1.08.1996 r. – 14.01.2001 r.), ślusarz – aparatowy (15.01.2001 r. – 31.12.2001 r.), aparatowy ruchu (1.01.2002 r. – 30.06.2007 r.), aparatowy procesu (1.07.2007 r. – 30.06.2007 r.), mistrz zmianowy oraz mistrz produkcji w pełnym wymiarze czasu pracy. Ubezpieczony korzystał ze zwolnień lekarskich w okresach: 31.10.2002 r. – 6.11.2002 r., 13.05.2006 r. – 26.05.2006 r., 6.06.2011 r. – 15.06.2011 r., 14.02.2013 r. – 20.02.2013 r., 14.07.2014 r. – 16.07.2014 r., 6.08.2018 r. – 17.08.2018 r., 29.10.2019 r. – 31.10.2019 r., 4.01.2021 r. – 20.01.2021 r., 30.08.2024 r. – 19.09.2024 r. Pracodawca wystawił ubezpieczonemu świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, wskazując w nim, że od dnia 12 stycznia 1995 roku do dnia 31.12.2008 roku wykonywał on stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w szczególnych warunkach przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń oraz prace budowlano – montażowe i prace budowlano – remontowe na oddziałach będących w ruchu (Wykaz A, Dział XIV, poz. 1 - do dnia 31 grudnia 2001 roku) oraz prace przy produkcji sody i innych węglanów, kredy, ługów i wodorotlenków (Wykaz A, Dział IV poz. 4, w okresie od dnia 1 stycznia 2002 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku).
/dowód: świadectwo pracy, k. 6 – 6 v. akt ZUS; świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, k. 7 – 7 v. akt ZUS/
W dniu 16 października 2024 roku ubezpieczony wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w D. z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury powszechnej wraz z rekompensatą z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Po rozpoznaniu wniosku organ rentowy wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie. Do okresu pracy w szczególnych warunkach organ rentowy uwzględnił okres zatrudnienia w (...) S.A. od dnia 12 stycznia 1995 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku,
tj. 13 lat, 10 miesięcy i 10 dni, z wyłączeniem okresów, za które odwołujący otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy bądź zasiłek chorobowy.
/okoliczności bezsporne, a nadto dowód: wniosek o emeryturę wraz z rekompensatą, k. 1 – 3 v. akt ZUS/
Podstawę ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie stanowiły okoliczności bezsporne oraz dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym w także w dokumentacji pracowniczej odwołującego L. K. z okresów pracy w (...) Przedsiębiorstwie (...) w A.. Wiarygodność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu, a i żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd ustalił również w oparciu o zeznania świadków D. R. i P. L. oraz na podstawie zeznań odwołującego L. K. złożonych na okoliczność warunków, rodzaju i charakteru wykonywanej przez ubezpieczonego pracy w spornych okresach. Zeznania te były jasne i logiczne, dlatego też Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności. Nadto korespondowały one nie tylko ze sobą, ale również z pozostałą dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z dyspozycją art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku
o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 roku ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat (ust.1). Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych (ust. 2). W myśl art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, a rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Istotę rekompensaty ustawodawca określił w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.
Przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach stosuje się analogiczne zasady, jak dla wcześniejszej emerytury określone w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS , który w ust. 2 stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień do wcześniejszej emerytury za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z kolei art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).
W myśl § 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach, na podstawie posiadanej dokumentacji, stwierdza zakład pracy w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe występujące w postępowaniu przed organem rentowym. Sąd Okręgowy – w toku postępowania zainicjowanego odwołaniem – nie może ograniczyć możliwości udowodnienia, że dana praca wykonywana była w szczególnych warunkach, jedynie do świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionych według ustalonego w przepisach wzorca, lecz powinien wszelkimi dostępnymi dowodami wskazanymi przez strony postępowania dokonać oceny faktycznie wykonywanych czynności pracowniczych w spornym okresie oraz warunków wykonywanej pracy. Zgodnie z treścią art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodów ze świadków i z przesłuchania stron.
W przedmiotowej sprawie spór pomiędzy stronami dotyczył tego, czy na dzień 31 grudnia 2008 roku ubezpieczony L. K. legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czego pochodną stało się ustalenie prawa do rekompensaty. Organ rentowy uwzględnił staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 13 lat, 10 miesięcy i 10 dni, zaliczając do niego okres pracy w (...) S.A. w A. (ówcześnie Zakłady (...) w A.) od dnia 12 stycznia 1995 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku (z wyjątkiem okresów zwolnień chorobowych). Odwołujący domagał się zaś uzupełnienia tak ustalonego stażu pracy w szczególnych warunkach o dalsze lata, tj. 1) 1.09.1975 r. – 12.05.1992 r. – praca w (...) Przedsiębiorstwie (...) w A. na stanowisku montera instalacji budowlanej, w tym okres służby wojskowej od dnia 27.04.1979 r. – 14.04.1981 r. oraz 2) 1.01.2009 r. – 15.10.2024 r. - praca w (...) S.A. w A. na stanowisku mistrza zmiany i mistrza produkcji, gdzie wykonywał prace przy produkcji sody i innych węglanów, kredy, ługów i wodorotlenków.
Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym zeznań przesłuchanych w sprawie świadków oraz zeznań odwołującego prowadzi do wniosku, że na dzień 1 stycznia 2009 roku wykazał on niezbędny okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, w wymiarze ponad 15 lat. Drugi z powoływanych przez odwołującego okresów nie podlegał ocenie Sądu z uwagi na okoliczność, że staż pracy w szczególnych warunkach ustala się na dzień 1 stycznia 2009 roku, a okres ten przypadał po tym dniu. Sąd nie miał natomiast żadnych wątpliwości co do tego, że charakter pracy ubezpieczonego w (...) Przedsiębiorstwie (...) w A. na stanowisku spawacza należy kwalifikować jako okres pracy w warunkach szczególnych. Odwołujący po uzyskaniu uprawnień spawacza w dniu 30 maca 1987 roku objął bowiem samodzielne stanowisko spawacza, miał do dyspozycji pomocnika, a do jego zadań należało spawanie rurociągów gazowych, CO, zakładanie i spawanie grzejników, rozbudowywanie węzłów cieplnych za pomocą spawania gazowego. Prace te wykonywał na budowach (m.in. składał i spawał wszystkie rury na budowie). Ubezpieczony pracował w systemie akordowym. Ubezpieczony nie miał urlopów bezpłatnych ani dłuższych przerw w zatrudnieniu. Otrzymywał od pracodawcy posiłki regeneracyjne. Pracodawca nie wypłacał mu natomiast dodatku szkodliwego. W ocenie Sądu prace spawacza należy zakwalifikować jako prace w warunkach szczególnych wymienione w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 12 załącznika do Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze jako prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowowodorowym. Prace te ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy do końca zatrudnienia w (...) Przedsiębiorstwie (...) w A., czyli do dnia 12 maja 1992 roku. Bez znaczenia przy tym pozostaje nazwa stanowiska pracy wskazana w świadectwach pracy czy w angażach (tj. „monter instalacji sanitarnych”). Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (por. wyr. SN z dnia 9 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652). Zakwalifikowanie pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach należy zawsze konfrontować z konkretnym stanem faktycznym, w którym praca była wykonywana, nie odrywając się od specyfiki konkretnego procesu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2013 r., I UK 166/13, LEX nr 1467146).
Wobec powyższego, uznać należało, że sporny okres pracy podlega uwzględnieniu do stażu pracy w szczególnych warunkach, a jego zsumowanie z okresem uwzględnionym przez organ rentowy, pozwala uzyskać staż przekraczający 15 lat.
W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja ZUS okazała się być wadliwa i – jako taka – podlegała weryfikacji poprzez przyznanie odwołującemu L. K. prawa do rekompensaty.
Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy,
na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.
Sędzia Karolina Chudzinska