VI U 1490/25

Sygn. akt VI U 1490/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 lipca 2026 roku
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Karolina Chudzinska
po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2026 roku w P.
na posiedzeniu niejawnym
sprawy Banku (...) S.A. z siedzibą w P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.
o zwrot nienależnie pobranych świadczeń
na skutek odwołania Banku (...) S.A. z siedzibą w P.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O.
z dnia 26 marca 2025r., znak: (...)
1. Zmienia zaskarżoną decyzję i stwierdza, że Bank (...) S.A. z siedzibą w P. nie jest zobowiązany do zwrotu pozwanemu kwoty wskazanej w zaskarżonej decyzji.
2. Zasądza od pozwanego na rzecz Banku (...) S.A. z siedzibą w P. kwotę 900 ( dziewięćset ) złotych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego punktu orzeczenia do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sędzia Karolina Chudzinska
Sygn. akt. VI U 1490/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26 marca 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na podstawie art. 138a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązał podmiot: Bank (...) S.A. do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za okres od 1 stycznia 2025 do 31 stycznia 2025 w kwocie 1767,62 złotych za miesiąc następny po zgonie ubezpieczonego U. E. . ZUS stwierdził, że za okres od 11 stycznia 2025 do 31 stycznia 2025r. przekazane zostało na rachunek osobisty zmarłego U. E. świadczenie w łącznej kwocie 5597,19 zł z tytułu emerytury, które jednak nie przysługiwało ze względu na zgon świadczeniobiorcy, który nastąpił (...)Organ rentowy wskazał, że w dniu 5 marca2025 bank przekazał organowi rentowemu kwotę 3829,57 zł. Do zwrotu pozostaje nadal kwota 1767,62 zł. ZUS wskazywał, że art. 138a ustawy emerytalnej nakłada na banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe obowiązek zwrotu na rachunek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnych tj. nieuszczuplonych kwot świadczeń, przekazanych na rachunek banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpił zgon świadczeniobiorcy. Z chwilą śmierci posiadacza rachunku wygasają dokonane przez niego dyspozycje środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym oraz pełnomocnictwa, z wyjątkiem dyspozycji dokonanych w trybie art. 56 ustawy z 1997r. - Prawo Bankowe, a więc dyspozycji na wypadek śmierci. Wszelkie operacje, polegające na wypłatach środków z rachunku bankowego po śmierci posiadacza rachunku, które nie spełniają wymogów wynikających z art. 56 Prawa Bankowego i które z chwalą śmierci przestają obowiązywać, są nieuprawnione. ZUS wskazywał, że przekazanie środków komornikowi sądowemu, po dniu zgonu właściciela rachunku tj. U. E. w dniu (...) - było nieuprawnione.
Odwołanie od tej decyzji złożył Bank (...) S.A. w P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i wniósł o zmianę decyzji w ten sposób, że nie jest zobowiązany do zwrotu organowi rentowemu kwoty 1767,62 zł z tytułu nienależnie wypłaconego świadczenia oraz o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu odwołania Bank (...) S.A. wskazał, że zmarły U. E. był posiadaczem rachunku bankowego prowadzonego u Powoda. Dnia 17 lutego 2025r. wpłynęło do banku pismo ZUS na podstawie art. 138a ustawy emerytalnej o zwrot świadczenia za miesiąc styczeń 2025 r. w wysokości 5597,19 zł z powodu zgonu ubezpieczonego oraz ewentualnie o podanie danych umożliwiających identyfikację współposiadacza ww. rachunku bankowego. Bank wskazał ZUS-owi organ egzekucyjny - Komornika Sądowego Pana W. S., któremu wypłacił dnia 6 lutego 2025 r. kwotę w wysokości 1791,66 zł z tytułu zajęcia egzekucyjnego, a zatem spełnił przesłanki z art. 55 ust. 3 Prawa bankowego. W dniu 5 marca 2025 r. Bank dokonał zwrotu części nienależnego świadczenia do ZUS w wysokości salda na rachunku 3.829,57 zł. Bank wskazał, że art. 138a ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi jedynie podstawę do wydania przez organ rentowy - w wypadku odmowy dobrowolnej wypłaty przez bank - decyzji obciążającej zwrotem świadczenia wpłaconego na rachunek bankowy po śmierci jego posiadacza oraz otwiera drogę postępowania egzekucyjnego w administracji, natomiast podstawę obowiązku banku stanowi art. 55 ust. 1 pkt 2 pr. bank. odwołujący podkreślił, że w kontekście rozumieniu pojęcia „osoby uprawnionej" w Uchwale Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 lutego 2023 r. (III AUa 2194/20) wskazano, że „Komornik sądowy należy do kręgu podmiotów uprawnionych w rozumieniu art. 55 ust. 3 ustawy prawo bankowe”
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, że organ egzekucyjny nie jest „inną uprawniona osobą" w rozumieniu art. 55 Prawa Bankowego, ponieważ jego uprawnienie wobec osoby zmarłej ż wygasło. Brak tytułu do wypłaty należności sprawia, że działanie Banku było bezprawne, a tym samym świadczenie winno zostać zwrócone organowi rentowemu w całości.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje.
U. E., przeciwko któremu Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C. W. S. prowadził egzekucję świadczeń pieniężnych, był uprawniony do emerytury wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O..
Ubezpieczony zmarł w dniu (...) r. Pomimo tego, za styczeń 2025r.r. organ rentowy przelał na rachunek ubezpieczonego w Banku (...) SA kwotę 5597,19 zł.
Po uzyskaniu wiadomości o śmierci ubezpieczonego, w piśmie z dnia 13 lutego 2025 r. organ rentowy zwrócił się do banku z żądaniem zwrotu tej kwoty. Bank (...) zwrócił kwotę pozostałą na rachunku ubezpieczonego w dniu 5 marca 2025 roku (3829,57zł), odmawiając jednocześnie zwrotu kwoty przekazanej organowi egzekucyjnemu (1791,66 zł) w dniu 6 lutego 2025 r. Pismo banku z informacją w tym przedmiocie wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11 marca 2025 r.
Dowód: dokumenty w aktach rentowych na kartach: 130, 132, 134-135
Stan faktyczny nie był sporny między stronami i wynikał z niekwestionowanych przez strony dokumentów zgromadzonych w aktach ZUS.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie podlegało uwzględnieniu.
Stosownie do przepisu art.138a ustawy emerytalnej podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić Zakładowi kwoty świadczeń przekazane na ten rachunek albo instrument płatniczy, za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy; przepis art. 144 ust. 1 stosuje się odpowiednio.
W myśl, natomiast art. 55 ustawy Prawo bankowe przypadku śmierci posiadacza rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej bank jest obowiązany wypłacić z tych rachunków:
1) kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu posiadacza rachunku osobie, która przedstawiła rachunki stwierdzające wysokość poniesionych przez nią kosztów - w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku;
2) kwotę równą wpłatom na rachunki dokonanym przez organ wypłacający świadczenie z ubezpieczenia lub zabezpieczenia społecznego albo uposażenie w stanie spoczynku, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunku, wskazaną we wniosku organu wypłacającego to świadczenie lub uposażenie, skierowanym do banku wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat (ust.1). Kwota wypłacona zgodnie z ust. 1 pkt 1 nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku (ust.2). Bank jest zwolniony od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie lub uposażenie dokonał z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom, które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformuje o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty (ust.3). Bank nie odpowiada za szkody wynikające z wykonania czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i ust. 3. Odpowiedzialność w tym zakresie ponosi organ wypłacający świadczenie lub uposażenie, który wystąpił z wnioskiem (ust.4).
Na gruncie niniejszej sprawy należy podkreślić, iż bank przekazał dochodzoną kwotę organowi egzekucyjnemu- Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w C. W. S. przed powzięciem informacji o śmierci ubezpieczonego oraz poinformował o tym organ rentowy w piśmie z dnia 5 marca 2025 r. Wniosek ZUS z 13 lutego 2025 r. został doręczony do Banku w dniu 17 lutego 205r. (potwierdzenie odbioru k. 131 akt ZUS). Oznacza to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych otrzymał wymaganą w myśl art. 55 ust. 3 Prawa bankowego informację w terminie.
Analogiczny stan faktyczny był już rozważany w orzecznictwie sądowym. M. in. w wyroku z dnia 10 grudnia 2020 r. (III AUa 934/20, LEX nr 3145140) Sąd Apelacyjny w Warszawie wskazał, że z art. 899 § 1 K.p.c. wynika, że bank, który otrzymał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego ma obowiązek niezwłocznego przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Konsekwencją dokonanego zajęcia jest utrata uprawnień przez posiadacza rachunku bankowego, z czego Sąd Apelacyjny trafnie wywiódł, że organ egzekucyjny należy do kręgu podmiotów uprawnionych w rozumieniu art. 55 ust. 3 ustawy Prawo bankowe. Podobny pogląd przedstawił Sąd Apelacyjny w Katowicach w orzeczeniu z dnia 23 lutego 2023 r. (III AUa 2194/20, LEX nr 3642877). Z powyższych względów Sąd uznał, że bank, na podstawie art. 55 ust. 3 Prawa bankowego jest zwolniony od zwrotu organowi rentowemu nieprzekazanej różnicy w wysokości 1767,62 zł i na podstawie art. 477 14 § 2 K.p.c. orzekł jak w punkcie 1. wyroku.
O kosztach orzeczono w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 K.p.c. w z w. z art. 99 K.p.c. przy zastosowaniu § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Sędzia Karolina Chudzinska