VI SA/Wa 3279/24

VI SA/Wa 3279/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Nowecki
Maciej Borychowski /sprawozdawca/
Tomasz Sałek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2025 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej również: "WSA") w Warszawie jest decyzja z [...] sierpnia 2024 r. nr [...] Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "Organ", "GITD", "organ I instancji"), którą po rozpoznaniu wniosku B. N. (dalej: "Skarżący", "Strona") o ponowne rozpatrzenie sprawy została utrzymana w mocy decyzja organu I instancji nr [...] z dnia [...] lutego 2024 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1500 zł (dalej: "zaskarżona decyzja").
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320 ze zm., dalej: "u.d.p.") oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2539), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 728 ze zm., dalej: "u.t.d.").
Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.
Zaskarżona decyzja została wydana w ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu [...] marca 2023 r. o godzinie 10:13 urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym SPOE MOBILE TRIPOD PPK04, znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr 10 granica m. [...] - węzeł [...], zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...], co zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...].
W wyniku dokonanej kontroli ustalono iż ww. pojazd samochodowy został zarejestrowany w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (SPOE KAS). Z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie służące do uiszczania opłat elektronicznych, które zgłaszało konieczność poboru opłaty dla ww. sekcji płatnej powiązanej z wykrytym przejazdem. Na ww. koncie użytkownika typu przedpłaconego nie znajdowały się środki umożliwiające pokrycie należnej opłaty. Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna.
Na podstawie danych pozyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekraczała 3500 kg. Ponadto w oparciu o dane zawarte w rejestrze uiszczających opłatę elektroniczną organ prowadzący postępowanie ustalił, iż na dzień odnotowania naruszenia odpowiedzialnym był podmiot będący posiadaczem ww. pojazdu samochodowego, tj. B. N..
Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli o której mowa w treści art. 13l u.d.p.
Organ prowadzący postępowanie ustalił jednocześnie, że odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu [...] marca 2023 r., został wyszczególniony w zał. nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.
Pismem z dnia [...] listopada 2023 r. organ I instancji zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia zarejestrowanego podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 k.p.a.
Pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. do organu I instancji wpłynęły wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik Strony stwierdził, iż organ wszczynając powyższe postępowanie nie przywołał żadnych innych dowodów materialnych poza zapisem "urządzenia kontrolnego" o numerze identyfikacyjnym [...] pod numerem ewidencyjnym [...] na potwierdzenie istnienia naruszenia. Zatem w ocenie wnoszącego pismo powyższa dokumentacja nie zawiera żadnych informacji wskazujących na jakikolwiek dowód materialny potwierdzający zasadność incydentu. Pełnomocnik podkreślił, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powołując się na powyższe Strona wniosła o stosowne uzupełnienie materiału dowodowego oraz przedstawienie fotografii z zarejestrowanego naruszenia.
W odpowiedzi, organ pismem z dnia [...] stycznia 2024 r., przesłał dokumentację zdjęciową z zarejestrowanego naruszenia z dnia [...] marca 2023 r. o godzinie 10:13 na odcinku drogi krajowej nr DK10 granica m. [...] - węzeł [...]. Ponadto, w związku z wyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy, organ I instancji zawiadomił pełnomocnika Strony o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie. Ponadto poinformowano, że w wyniku analizy informacji pochodzących od operatora Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS organ ustalił, iż opłata za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] przypisanego do konta rozliczeniowego o nazwie "Konto e-TOLL" będącego w trybie przedpłaty w dniu [...] marca 2023 r. nie została uiszczona z powodu braku środków na koncie. Ponadto na podstawie informacji pochodzących z ww. systemu ustalono, iż pierwsze doładowanie po zarejestrowanym naruszeniu miało miejsce w dniu [...] września 2023 r. kwotą w wysokości 300 zł. Dodatkowo organ wskazał, iż w przypadku braku środków na koncie użytkownika Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS należy je uzupełnić nie później niż do 3 dni po zakończeniu przejazdu. Jednocześnie organ poinformował o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz możliwości zgłoszenia żądań. Pełnomocnikowi strony nie odniósł się do informacji przekazanej przez organ I instancji.
Na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w S. nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r. dotyczącego oznakowania drogi krajowej nr 10 granica m. [...] - węzeł [...] organ stwierdził, że na wskazanym odcinku drogi krajowej nie stwierdzono uchybień w ustawieniu tabliczek informacyjnych T-34, oznaczających pobór opłaty elektronicznej.
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie następujących dowodów: zapisu ewidencyjnego nr [...], pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w S. nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r., danych zawartych w CRM, wyjaśnień strony złożonych w toku postępowania oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, decyzją z dnia [...] lutego 2024 r. nałożył na Stronę karę pieniężną w wysokości 1500 zł za przejazd w dniu [...] marca 2023 r. o godz. 10:13 płatnym odcinkiem drogi bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oparcie decyzji tylko na części materiału dowodowego, co miało znaczący wpływ na wadliwość skarżonego rozstrzygnięcia oraz naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez porzucenie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy. Pełnomocnik wskazał, że z noty obciążeniowej jednoznacznie wynika, że opłata elektroniczna została w dniu naruszenia, w prawidłowy sposób uiszczona. W dniu [...] marca 2023 r. zaksięgowano opłaty na łączną wartość 21,82 zł. Strona wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia oraz ponowne przeanalizowanie w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Ponownie rozpoznając sprawę GITD wydał zaskarżoną decyzje.
Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywoła ustalony w sprawie stan faktyczny oraz mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Organ wyjaśnił, że opłata elektroniczna w dniu naruszenia tj. [...] marca 2023 r. na odcinku Granica m. [...] - Skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr 120 nie została uiszczona w kwocie 2,22 zł. Stan salda użytkownika był ujemny i w ww. okresie wynosił minus 200,11 zł. Użytkownik doładował swoje konto po odnotowanym naruszeniu tj. w dniu [...] września 2023 r. o godzinie 11:18 kwotą 300 zł. GITD wskazał również, że do naruszenia doszło w dniu [...] marca 2023 r., zaś pierwsza czynność organu, miała miejsce w dniu [...] listopada 2023 r., a więc przed upływem uregulowanego przepisami terminu 9 przedawnienia naruszenia.
Odnosząc się do argumentacji Strony w zakresie not obciążeniowych, które miałyby wskazywać iż Strona nie zalega z żadnymi płatnościami, Organ wskazał, że wygenerowane przez system noty obciążeniowe mają wyłącznie charakter informacyjny. Innymi słowy, noty obciążeniowe informują jaką kwotę użytkownik miał obowiązek uiścić w danym dniu za zrealizowane przejazdy konkretnym pojazdem. Przedmiotowe noty obciążeniowe w żadnym zakresie nie stanowią dowodu, że w konkretnym dniu opłata elektroniczna została uiszczona.
Badając możliwość zastosowania w przedmiotowej sprawie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej przewidzianej w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. GITD stwierdził, iż przytoczone przez Stronę okoliczności nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji odstąpienia. Wyjaśnił, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdów ciężkich po drogach publicznych została wprowadzona w celu zapewnienia środków na realizację zadań związanych z rozbudową i utrzymaniem infrastruktury drogowej. Budowa dróg stanowi szczególnie ważny interes publiczny, przede wszystkim także w zakresie bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego. Opłata za przejazdy pojazdów ciężkich, które w największym stopniu powodują zużycie infrastruktury drogowej, ma na celu przynajmniej częściowe odzyskanie kosztów infrastruktury ponoszonych przez państwo. Zgodnie z art. 13hb ust. 2 u.d.p. opłata elektroniczna stanowi przychód Krajowego Funduszu Drogowego, który jest podstawowym źródłem finansowania przedsięwzięć drogowych w Polsce. Uszczuplanie dochodów państwa w zakresie środków przeznaczonych na inwestycje drogowe wywiera istotny wpływ w sferze dobra publicznego, jakim jest poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego, a tym samym oddziałuje negatywnie na wszystkich obywateli. Zatem, wskazane przez Stronę okoliczności nie wypełniają przesłanek pozwalających na wyłączenie możliwości ukarania strony w sytuacji, gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej (art. 189e k.p.a.) lub odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i zastosowaniu pouczenia (art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.), gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Organ podkreślił, że Strona uchybiła podstawowemu obowiązkowi korzystającego z drogi publicznej, a obowiązkiem tym jest uiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd. Końcowo Organ wyjaśnił, że decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej na GITD spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej niezależnie od motywów, jakimi kierował się korzystający z drogi publicznej wjeżdżając na drogę płatną, jego sytuacji osobistej i materialnej, jak i od tego, czy miał on świadomość, że narusza prawo. Odpowiedzialność uregulowana w ustawie o drogach publicznych ma charakter zobiektywizowany, a ustawową przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Z rozstrzygnięciem GITD nie zgodził się Skarżący, wnosząc do WSA w Warszawie skargę na decyzje z dnia [...] sierpnia 2024 r., zarzucając:
a) istotne naruszenie przepisów postępowania w zakresie art. 189d pkt 2) k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w sprawie przepisów egzoneracyjnych, które wymagają analizy sprawy w aspekcie częstotliwości naruszenia w tym samym czasie zakazu lub obowiązku tego samego rodzaju,
b) naruszenie przepisów postępowania w zakresie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie faktu, iż po incydencie nieuiszczenia opłat drogowych z dni [...].03.2024 - [...].03.2024 strona zaprzestała naruszania prawa, a samo naruszenie miało charakter znikomy zarówno w aspekcie zakresu jak i wartości szkody Skarbu Państwa.
W konsekwencji Skarżący wniósł o uchylenie skarżonej decyzji i zwrot poniesionych kosztów postępowania i obciążenie nimi Głównego Inspektora Transportu Drogowego.
W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący poza przytoczeniem ustaleń faktycznych sprawy, przytoczył stanowisko doktryny i orzecznictwa w kwestii stosowania przepisów z działu IVA k.p.a. "Administracyjne kary pieniężne". Wskazał również na naruszenie przez Organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Skarżący poinformowany o wniosku Organu oraz pouczony o treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a.") nie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 15 akt administracyjnych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.
Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.
Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.
Wbrew zarzutom zawartym w uzasadnieniu skargi, w ocenie Sądu, stan faktyczny w sprawie został ustalony przez organy prawidłowo i zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Należy podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie. W przedmiotowej sprawie Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Przesądzenie o prawidłowości przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia ustaleń faktycznych umożliwia ocenę procesu subsumcji tego stanu faktycznego pod mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Z kolei z art. 13ha ust. 1 u.d.p. wynika, że powyższe opłaty (zwane opłatami elektronicznymi) są pobierane za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów wydanego na podstawie upoważnienia określonego w art. 13ha ust. 6 u.d.p. Rozporządzeniem tym jest rozporządzenie Rady Ministrów z 22 marca 2011 r., które – stosownie do jego § 2 – określa w załączniku nr 1 i załączniku nr 2 drogi krajowe lub ich odcinki, na których pobiera się opłatę elektroniczną. Zgodnie natomiast z art. 13i ust. 3 udp (w brzmieniu przepisów ustawy z daty zdarzenia), podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Na wysokość opłaty elektronicznej ma wpływ m.in. kategoria pojazdu, którym wykonywany jest przejazd. Z art. 13ha ust. 2 u.d.p. wynika bowiem, że opłatę elektroniczną ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu. Wspomniane kategorie pojazdów ustawodawca określił w art. 13ha ust. 3 u.d.p. W świetle tego przepisu, kategoria 1 obejmuje pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton, kategoria 2 – pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej co najmniej 12 ton, zaś kategoria 3 – autobusy.
Stosownie do treści art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł – w pozostałych przypadkach. Natomiast art. 13k ust. 4 u.d.p. wskazuje, że karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, wymierza się właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu albo korzystającemu z drogi, który nie jest właścicielem, posiadaczem albo użytkownikiem pojazdu. Karę tę nakłada się w drodze decyzji administracyjnej (art. 13k ust. 9 u.d.p.). Do jej wymierzenia właściwy jest GITD, co wynika z art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) u.t.d., który stanowi, że w sprawach związanych z wykonywaniem zadań i kompetencji Inspekcji organem właściwym jest GITD – w sprawach związanych z kontrolą uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w u.d.p.
W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że odpowiedzialność administracyjna związana z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej ma charakter obiektywny i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem (por. np. wyroki NSA z: 18 października 2017 r., sygn. akt II GSK 3521/15; 15 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 67/15; 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2406/14). Nie jest warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej. W szczególności przy wymierzaniu kary na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 nie ma znaczenia świadomość dopuszczenia się tego naruszenia. Przesłankami tej odpowiedzialności są bowiem jedynie:
1) przejazd po drodze krajowej objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz
2) nieuiszczenie opłaty za ten przejazd.
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie obie te przesłanki zostały spełnione.
Odcinek drogi, po którym poruszał się skontrolowany pojazd Skarżącego, został wymieniony w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy transportu drogowego, w oparciu o pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w S. nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r., potwierdziły również prawidłowość oznaczenia odcinka drogi płatnej, po której odbywał się w dniu [...] marca 2023 r. sporny przejazd.
Ze znajdującego się w aktach zestawienia/historii opłat pobieranych z konta przypisanego do pojazdu Skarżącego (k. 6 akt administracyjnych) wynika, że za objęty postępowaniem w sprawie przejazd po płatnym odcinku dróg nie uiszczono opłaty elektronicznej. Konto użytkownika w systemie e-TOLL wykazuje bowiem saldo ujemne w tym dniu.
Sąd wskazuje, że użytkownik korzystając z płatnych odcinków dróg powinien mieć na koncie rozliczeniowym w e-TOLL środki w kwocie pozwalającej mu na odbycie planowanego przejazdu w całości. W przypadku nieuiszczenia opłaty za przejazd z powodu braku wystarczających środków na koncie rozliczeniowym, zostanie ona pobrana z konta użytkownika maksymalnie w ciągu 3 dni od zakończenia przejazdu, pod warunkiem uzupełnienia środków na koncie do wysokości, która co najmniej pozwoli na uiszczenie zaległej opłaty, a dane geolokalizacyjne dotyczące tego przejazdu zostały przekazane z urządzenia mobilnego, urządzenia pokładowego lub zewnętrznego systemu lokalizacyjnego do systemu e-TOLL. Jeżeli do systemu e-TOLL nie zostaną przekazane dane z urządzenia mobilnego, urządzenia pokładowego lub zewnętrznego systemu lokalizacyjnego, nie będzie można zapłacić zaległej opłaty elektronicznej. Ponadto opłata nie zostanie pobrana w przypadku, kiedy naruszenie zostanie ujawnione w wyniku kontroli w czasie przejazdu drogą płatną. W takim wypadku, w drodze decyzji administracyjnej, na podmiot odpowiedzialny za popełnienie naruszenia zostanie nałożona kara pieniężna za nieuiszczenie opłaty elektronicznej. Po upływie 3 dni od zakończenia przejazdu, za który nie została wniesiona należna opłata elektroniczna, zapłata nie będzie już możliwa (vide: art. 13k ust. 8a i ust. 8b u.d.p.).
Jak wynika z przedmiotowej sprawy, z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie służące do uiszczania opłat elektronicznych, które zgłaszało konieczność poboru opłaty dla ww. sekcji płatnej powiązanej z wykrytym przejazdem. Na ww. koncie użytkownika typu przedpłaconego nie znajdowały się środki umożliwiające pokrycie należnej opłaty. W dacie przejazdu, tj. [...] marca 2023 r., godz. 10:13 saldo konta wynosiło – 200,11 zł. Natomiast doładowanie konta po zarejestrowaniu spornego przejazdu nastąpiło dopiero w dniu [...] września 2023 r., godz. 11:18 kwotą 300 zł (k. 5 akt administracyjnych).
W świetle powyższego Sąd wskazuje, że w sprawie zaistniały podstawy nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej za przejazd płatnym odcinkiem drogi bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
Odnosząc się do argumentacji Skarżącego, że w treści noty obciążeniowej nr [...] z dnia [...].04.2023, otrzymanej z systemu E-Toll, brak było informacji, że w dniu [...] marca 2023 roku, w którym dojść miało do naruszenia przepisów opłata została uiszczona w sposób nieprawidłowy, należy zauważyć. Nota obciążeniowa nie potwierdza faktu uiszczenia opłaty za sporny przejazd. Opłata elektroniczna jest daniną publiczną (art. 5 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, pobieraną przez Szefa KAS, w związku z czym nie podlega ona ustawie o VAT. Nota obciążeniowa (także nota elektroniczna dostępna w IKK) jest jednak oficjalnym dokumentem księgowym i może być uwzględniana w księgach firmy. Po drugie, dokument tego rodzaju mógłby mieć znacznie dla sprawy, gdyby Skarżący korzystał z konta z odroczoną płatnością z zabezpieczeniem, ponieważ to w takim przypadku opłatę elektroniczną za przejazd uiszcza się po otrzymaniu noty obciążeniowej i wpłata od użytkownika w pierwszej kolejności zostanie rozliczona na poczet najwcześniej powstałej zaległości. Sąd podziela stanowisko Organu, że w rozpatrywanej sprawie nota obciążeniowa miała charakter informujący o wysokości opłaty, jaką w danym dniu Skarżący miał obowiązek uiści za przejazd po płatnym odcinku drogi.
W niniejszej sprawie natomiast Skarżący opłaty za przejazd drogami płatnymi uiszczał korzystając z konta przedpłaconego i tym samym nie może powoływać się na noty obciążeniowe, z których nie wynikało, iż opłaty zostały pobrane w nieprawidłowy sposób. Jak zasadnie wskazał Organ, taki dokument w przypadku Skarżącego ma charakter informacyjny. Natomiast opłata za przejazd powinna zostać uiszczona w dniu przejazdu, względnie konto uzupełnione najpóźniej 3 dni po wykonaniu przejazdu.
Sąd nie podziela również zarzutu skargi dotyczycącego naruszenia przez GITD art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.
Stosownie do art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Stanowisko organu w kwestii braku spełnienia wskazanych w tym przepisie przesłanek zostało wyczerpująco umotywowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 12-13). Organ odniósł się w nim do argumentów Skarżącej przedstawionych w złożonych przez nią pismach procesowych. Sam fakt zaś, że GITD nie podzielił stanowiska Strony, nie świadczy o wadliwości decyzji.
W ocenie Sądu, należy zgodzić się z Organem, że podnoszona przez Skarżącego okoliczność, dotycząca braku w treści noty obciążeniowej nr [...] z dnia [...].04.2023 r. i informacji o braku zaległości, w tym nieprawidłowego uiszczenia opłaty za przejazd z dnia [...] marca 2023 r. nie stanowi przesłanki zwalniającej Skarżącego z obowiązku kontrolowania salda konta umożliwiającego uiszczenie opłaty za przejazd w danym dniu. Ewentualnie uzupełnienia konta najpóźniej przed upływem 3 dni od daty przejazdu. Jak bowiem wynika z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są zobowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych (...). Innymi słowy, to w interesie użytkownika płatnego odcinka drogi leży aby przed wyjazdem upewnić się, iż saldo konta umożliwia uiszczenie opłaty. Ewentualnie jak najszybciej, nie później niż w terminie 3 dni, uzupełnić swoje konto. W ocenie Sądu brak kontroli nad saldem konta stanowi przejaw niestaranności, którego w żadnej mierze nie może sanować powoływanie się na dokumenty (noty obciążeniowe), mające potwierdzać brak informacji o nieprawidłowym wnoszeniu opłat. Brak staranności w tym względzie nie może prowadzić do uwolnienia Skarżącego od odpowiedzialności administracyjnej za wynikłe w sprawie naruszenie przez wyłączenie stosowania przepisów, które w zakresie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej łączą z tym naruszeniem konsekwencję nałożenia kary pieniężnej w ściśle określonej wysokości (art. 13k ust. 3 u.d.p.).
Należy ponadto zauważyć, że z konwencji językowej, którą ustawodawca operuje na gruncie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. wynika, że wobec użycia funktora koniunkcji, warunkiem jego zastosowania w okolicznościach danej sprawy jest kumulatywne zaktualizowanie się obydwu określonych nim przesłanek. Dlatego nawet przy założeniu znikomej wagi naruszenia prawa działaniem przypisanym stronie skarżącej, zastosowaniu przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. sprzeciwiał się w sprawie brak zaktualizowania się drugiej koniecznej przesłanki, o której mowa w tym przepisie prawa, a mianowicie "zaprzestania naruszania prawa". Przesłanka zaprzestania naruszania prawa odnosi się wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych z zaniechania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że ocena odnośnie zaistnienia tej przesłanki nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych oraz skutkowych. W związku z tym bowiem, że naruszenie prawa już wystąpiło, już zaistniał skutek jego naruszenia (nieopłacenie przejazdu), nie jest możliwe zamanifestowanie zmiany stosunku sprawcy wobec tego naruszenia poprzez zmianę jego (dotychczasowego) zachowania – a to poprzez zaprzestanie naruszania porządku prawnego – a skoro tak, to siłą rzeczy nie jest możliwe przeprowadzenie oceny zachowania mającego przekonywać o zmianie postawy sprawcy.
W relacji do treści sankcjonowanego w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 tej ustawy, sprzeczne z nim zachowanie ma z całą pewnością charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega bowiem na braku uiszczenia opłaty elektronicznej (w wysokości odpowiedniej dla kategorii pojazdu) za przejazd, wraz z którym dochodzi do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. W odniesieniu do tego rodzaju deliktu przesłanka "zaprzestania naruszania prawa" nie ma więc zastosowania, co siłą rzeczy skutkuje brakiem podstaw, a zarazem możliwości stosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za ten przejazd. Określone nim przesłanki muszą bowiem ziścić się łącznie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 1091/19).
Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia art. 189d pkt 2 k.p.a.
Przepis art. 189d k.p.a. określa dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej stanowiąc, iż wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę: 1) wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia; 2) częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara; 3) uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe; 4) stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa; 5) działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa; 6) wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła; 7) w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana. Należy jednak zauważyć, iż przepis ten może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy przepis szczególny przewiduje swobodę organu administracji publicznej co do wymiaru administracyjnej kary pieniężnej i jedynie w zakresie, w jakim przepis szczególny nie określa dyrektyw wymiaru tej kary pieniężnej, co innymi słowy oznacza, że art. 189d k.p.a. nie może mieć zastosowania w przypadkach, gdy przepis szczególny przewiduje, że za naruszenie prawa wymierza się karę w wysokości ściśle określonej w ustawie – a tak jest właśnie na gruncie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. - za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości 1500 zł – w pozostałych przypadkach (vide np. wyroki NSA: z 19 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1660/21, Lex nr 3286730; z 9 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 700/20, Lex nr 3573492; a także chociażby P. M. Przybysz, Komentarz do art. 189d k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2023 r.; A. Wróbel, Komentarz do art. 189d k.p.a. [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex/el 2023 r.).
Mając na uwadze całokształt dokonanych ustaleń wskazać należy, że Organ dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, w oparciu o zgromadzone dowody. Do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego dokonał subsumpcji przepisów prawa materialnego.
Wbrew stanowisku Skarżącego w sprawie nie zostały także naruszone przepisy art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizacja tej zasady ma ścisły związek z zasadą praworządności, gdyż ustalenie w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Organ, ustalając zakres postępowania wyjaśniającego (art. 77 k.p.a.) zobowiązany jest dążyć do ustalenia okoliczności faktycznych nie tylko mających znaczenie prawne dla realizacji interesu społecznego, ale i okoliczności faktycznych mających znaczenie prawne dla interesu indywidualnego. Z kolei zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zaś art. 80 k.p.a. dotyczy podstawowej zasady postępowania dowodowego, a to zasady swobodnej oceny dowodów. Przepis art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje na elementy jakie powinno zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie. W dziedzinie faktów uzasadnienie musi wyjaśnić okoliczności wskazujące na potrzebę lub konieczność wydania decyzji w danej sprawie i wobec określonych podmiotów oraz ich wpływ na treść rozstrzygnięcia. W sferze prawa chodzi zaś o wskazanie normy obowiązującej i jej znaczenia ustalonego w drodze wykładni.
W ocenie Sądu, w sprawie Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające z poszanowaniem ww. przepisów k.p.a. Dodać przy tym trzeba, że decyzja spełnia wymogi art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Zawiera m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ wyjaśnił zarówno podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa oraz wskazał fakty które uznał za udowodnione i dowody na których się oparł.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Należy również wskazać, że złożona w tej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., z uwagi na spełnienie ustawowych przesłanek. Stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpatrzona w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sprawa w takim przypadku rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów – art. 120 P.p.s.a.
Wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl .