Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

VI SA/Wa 417/12

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

VI SA/Wa 417/12 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Jolanta Królikowska-Przewłoka /przewodniczący/
Pamela Kuraś-Dębecka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
art. 36 ust. 12; art. 36 indeks 6 ust. 2; art. 36 indeks 8 ust. 1; ust. 11-12 i ust. 14 pkt 4; art. 36 indeks 5 ust. 2 i 3; art. 4 ust. 1; art. 6 ust. 1; art. 7; art. 2; art.
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7; art. 77 par 1; art. 107 par 3; art. 138 par 3; art. 80; art. 1 ust. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2009 nr 164 poz 1314
par 5 ust. 2 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. H. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] czerwca 2011 r. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę
Uzasadnienie
Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. (dalej Komisja II Stopnia) uchwałą z [...] grudnia 2011 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w K., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej Komisja I Stopnia) z [...] lipca 2011 r., którą stwierdzono, że M. H. (dalej skarżąca) z egzaminu radcowskiego uzyskała ocenę negatywną.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego, który zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. nr 10, poz. 65, ze zm.), dalej r.pr. składał się z pięciu części pisemnych (art. 364 ust. 2 r.pr.), polegających na sprawdzeniu przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialne i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.
W myśl art. 366 ust. 1 r.pr. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.
Jak wynika z akt sprawy – ocen cząstkowych, skarżąca z części pierwszej egzaminu radcowskiego (test pisemny) otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części ( prawo karne) ocenę dostateczną, z czwartej części ( prawo gospodarcze ) ocenę bardzo dobrą i z piątej części egzaminu radcowskiego otrzymała ocenę dobrą, zaś z trzeciej części - obejmującej prawo cywilne, otrzymała ocenę niedostateczną. Wobec tego Komisja I - powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 r.pr. ustaliła, że skarżąca uzyskała z egzaminu radcowskiego wynik negatywny.
Z ocen cząstkowych zadania skarżącej z zakresu prawa cywilnego wynika, że:
1. warunki formalne apelacji - określone z art. 126 i 368 k.p.c., zostały w zasadzie zachowane, z tym że błędnie wyliczono wysokość przedmiotu zaskarżenia – podano kwotę 22.664 złotych, zamiast 20.000 złotych. Nadto doręczenie wyroku z uzasadnieniem 19 kwietnia 2011 r. potraktowano jako oczywista omyłkę.
2. odnośnie prawidłowości zastosowania przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji egzaminatorzy wskazali, że :
a. skarżąca błędnie przyjęła, a następnie zarzuciła Sądowi I instancji, że oparł wyrok na art. 322 k.p.c., przez co naruszył ten przepis. Tym samym w sposób wyjątkowo nieumiejętny skarżąca zinterpretowała przepisy prawa w zakresie wyliczenia kwoty należnej powódce tytułem zadośćuczynienia. Wyjaśniono przy tym, że Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował do wyliczenia ww. kwoty przepisu art. 322 k.p.c., lecz uczynił to na podstawie art. 445 § 1 k.c.;
b. w apelacji błędnie nie zarzucono naruszenia prawa materialnego – art. 445 i art. 362 k.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c., pomimo ewidentnie błędnego – w świetle opinii biegłego i okoliczności sprawy, przyjęcia przez Sąd I instancji przyczynienia się powódki do szkody. Wskazano, że skarżąca nie zauważyła, że przyjęcie przez Sąd I instancji niższej kwoty zadośćuczynienia, niż żądana w pozwie było spowodowane nie tylko niewłaściwym ustaleniem krzywdy doznanej przez powódkę, lecz także na skutek przyjęcia, że powódka przyczyniła się do szkody. Apelacja w ogóle nie podnosi kwestii przyczynienia powódki i nie odnosi się do opinii biegłego.
c. błędnie – z naruszeniem art. 20 k.p.c., wyliczono wartości przedmiotu zaskarżenia, dodając do niej żądane koszty procesu.
3. jeden z egzaminatorów uznał, iż zaproponowane rozstrzygnięcie jest prawidłowe, jednakże z uzasadnienia apelacji nie wynika ani dlaczego powódka żąda odsetek od 30 listopada 2009 r., nie zaś - jak w pozwie, od dnia wytoczenia powództwa, ani jak - nie kwestionując przyjętej przez Sąd I instancji zasady przyczynienia, wyliczono kwotę żądaną w apelacji. Wobec tego uznał, że interes strony został niewątpliwie naruszony. Drugi z egzaminatorów stwierdził zaś, że brak zakwestionowania w apelacji przyczynienia się powódki było rażącym naruszeniem interesu strony. Jego zdaniem już sam fakt braku zakwestionowania ww. kwestii dyskwalifikuje prace egzaminacyjną.
4. w zakresie innych uwag (język, styl, staranność pracy) – oceniający stwierdzili, że język i styl pracy jest słaby, a uzasadnienie apelacji w zakresie naruszenia przez Sąd I instancji art. 322 k.p.c. całkowicie nielogiczne i niezrozumiałe. Jednocześnie jeden z egzaminatorów podał, że nie oceniał prawidłowości żądań odsetek przy zastosowaniu art. 817 § 1 i 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych z uwagi na brak dostatecznych danych odnośnie postępowania likwidacyjnego prowadzonego przez zakład ubezpieczeń.
Od uchwały Komisji I skarżąca w terminie odwołała się, wnosząc o jej uchylenie i o zmianę oceny cząstkowej z negatywnej na pozytywną, a w konsekwencji przyjęcie uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego. Uchwale tej zarzuciła:
1. niedostateczne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierowali się oceniający;
2. nieocenienie całokształtu pracy, a jedynie jej pkt 2 petitum;
3. błędne przyjęcie, że żądanie odsetek od kwoty 20.000 złotych od 30 listopada 2009 r. narusza interes strony;
4. niezrozumiałe uzasadnienie oceny przez jednego z egzaminatorów z powołaniem się na art. 817 § 1 i 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych;
5. błędne przyjęcie przez jednego z egzaminatorów, iż żądanie odsetek od kwoty 33.100 złotych od dnia wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia jest nieprawidłowe;
6. uzasadnienie oceny w sposób zdawkowy;
7. brak oceny poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu;
8. w zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów - niesłuszną dyskwalifikację zdającej bez uzasadnienia ze strony przez jednego z egzaminatorów;
9. apelacja spełnia wymogi określone w opisie istotnych zagadnień - jest wniesiona na korzyść powódki, postawiono zarzut naruszenia prawa procesowego, zmierzała do wydania wyroku reformatoryjnego, prawidłowo podniesiono zarzut zasądzenia odsetek od kwoty 33.100 złotych od daty 25 listopada 2009 r., postawiono zarzuty naruszenia prawa procesowego;
10. błędne stwierdzenie przez jednego z egzaminatorów, że brak zakwestionowania przyczynienia się powódki narusza jej interes;
11. błędne stwierdzenie przez jednego z egzaminatorów, że mylne oznaczenie wartości przedmiotu sporu narusza interes powódki;
12. naruszenie zasady równego traktowania, gdyż w innych komisjach pozytywnie oceniano prace nie zawierające zarzutu wymienionego w opisie istotnych zagadnień;
13. błędną interpretację zarzutu co do pkt. III wyroku;
14. błędną interpretację zarzutu co do wyroku SN z 26 września 2000 r., V CKN 527/00;
15. błędne przyjęcie braku zarzutu naruszenia art. 445 k.c.;
16. błędne przyjęcie braku zarzutu naruszenia art. 362 k.c.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że jej praca egzaminacyjna zasługuje na ocenę pozytywną, bowiem sporządzona została zgodnie z kryteriami z art. 365 ust. 2 r.pr. i opisem istotnych zagadnień dla Komisji I Stopnia do zadania z zakresu prawa cywilnego. W ocenie skarżącej w sporządzonej przez nią apelacji prawidłowo zaskarżono pkt I, III i V wyroku i dążono do zasądzenia na rzecz powódki odsetek od kwoty 33.100 złotych od 16 maja 2008 r. oraz kwoty 20.000 złotych z odsetkami od 30 listopada 2009 r. wraz z kosztami zastępstwa radcowskiego w pełnej wysokości oraz kosztów postępowania. Powyższe było zgodne z interesem strony, a błędne wyliczenie wysokości zaskarżenia, nie wpływało na ów interes. Jej zdaniem nieuprawnione było odnoszenie się przez egzaminatorów jedynie do zarzutu w pkt 2 petitum apelacji. Niesłusznie też zarzucono nieprawidłowość zarzutu naruszenia art. 322 k.p.c. Ponadto apelacja spełnia wymogi formalne, prawidłowo zastosowano zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, właściwie zarzucono naruszenie art. 455 k.c. oraz art. 322 i art. 100 k.p.c. W konsekwencji zaproponowany sposób rozstrzygnięcia był prawidłowy.
Komisja II Stopnia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przypomniała ustawowe warunki wymagane do prawidłowego sporządzenia apelacji. Następnie, przechodząc do oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej wskazała, że prawidłowo wybrano i sporządzono apelację, co w przedstawionym w materiałach egzaminacyjnych stanie faktycznym było zgodne z interesem strony. Jednakże, zdaniem organu, brak zatem lub niedokładność wskazania zakresu zaskarżenia stanowi okoliczność uniemożliwiającą nadanie apelacji właściwego biegu. Zatem apelacja sporządzana przez skarżącą spełniała wymogi konstrukcyjne art. 368 k.p.c., przy czym wartość przedmiotu zaskarżenia określona została nieprawidłowo. Organ częściowo zatem zgodził się z zarzutami odwołania, dotyczącymi błędnego określenia wartości przedmiotu zaskarżenia, jako nie wpływającego znacząco na interes strony przy niewielkiej kwotowo różnicy, wskazywano jednak na nieudolność zdającej w tym zakresie. Organ podniósł także, że omyłkowo określono datę sporządzenia apelacji i doręczenia wyroku na kwiecień 2011 r.
Zdaniem Komisji II Stopnia w stanie faktycznym kazusu egzaminacyjnego zasadne było zaskarżenie pkt III wyroku - oddalenie powództwa w pozostałej części - w tym także nie zasądzonych prawidłowo odsetek i pkt V wyroku - koszty procesu. Odwołująca się zaskarżyła zaś pkt I wyroku w części zasądzającej odsetki ustawowe od 25 listopada 2009 r., pkt III i pkt V, w części nakładającej na pozwaną obowiązek zwrotu kosztów zastępstwa radcowskiego z uwzględnieniem zasady stosunkowego rozdzielenia, przy czym zaskarżenie pkt I wyroku w części dotyczącej ustalenia terminu, od którego naliczane będą odsetki ustawowe, nie stanowiło, w ocenie Komisji II Stopnia znaczącego uchybienia lecz Komisja nie zgodziła się z zarzutem odwołania, że apelację sporządzono prawidłowo gdyż zaskarżono pkt I, III i V wyroku.
Organ podniósł, że najbardziej istotne z punktu widzenia wymogów sformułowanych w art. 365 ust. 2 r.pr. (właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji; poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony), którymi odwołująca się miała kierować, było dostrzeżenie, że sąd I instancji błędnie ocenił opinię biegłego, a w konsekwencji wadliwie ustalił, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody. W powyższym kontekście zasadne było zatem podniesienie w pracy egzaminacyjnej zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. - sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. - poprzez ich błędną wykładnię przez przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, czego skarżąca nie uczyniła. Komisja II Stopnia uznała również, że skarżąca w pracy podnieść mogła w szczególności:
– zarzut naruszenia art. 445 k.c. - poprzez jego błędną wykładnię przez przyjęcie, że zasądzona kwota zadośćuczynienia była sumą odpowiednią w rozumieniu tego przepisu i art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 817 k.c. - poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą zasądzeniem odsetek od zadośćuczynienia, od daty późniejszej niż wynikająca ze stanu faktycznego sprawy - tj. 17 czerwca 2008 r. - trzydzieści dni od dnia zgłoszenia szkody przez powódkę.
– zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. – nie wzięcia przez sąd I instancji pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy, w chwili zamknięcia rozprawy,
– zarzut naruszenia art. 99 k.p.c. w zw. § 6 rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu oraz art. 100 k.p.c.
Organ uznał, że powyższy błąd co do odsetek popełniono także w pozwie, a ponieważ był on na korzyść strony, nie poprawienie go w apelacji nie mogło być uznane za dyskwalifikujące. W pracy można było powołać w tym kontekście także zarzut naruszenia art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym Funduszu gwarancyjnym i polskim Biurze Ubezpieczycieli komunikacyjnych (Dz. U nr 124, poz. 1152 ze zm.), dalej jako ustawa o ubezpieczeniach. Zatem zarzut odwołania, co do niezrozumiałego przez skarżącą powołania się przez jednego z oceniających na ustawę o ubezpieczeniach pozostaje bez znaczenia dla oceny pracy.
Za chybiony organ uznał zarzut skarżącej odnoszący się do przyjęcia przez egzaminatora za nieprawidłowe uznanie przez zdającą, że odsetek od kwoty 33.100 złotych należało żądać od dnia wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia.
Za nieuzasadniony organ uznał również zarzut błędnego przyjęcia przez egzaminatorów, że żądanie odsetek od kwoty 20.000 złotych od dnia 30 listopada 2009 r. naruszało interes strony bowiem żaden z egzaminatorów nie wskazywał tego rodzaju błędu.
Komisja II Stopnia zauważyła, że jedynym zarzutem jaki został sformułowany w pracy w odniesieniu do kazusu egzaminacyjnego był zarzut naruszenia art. 322 k.p.c. poprzez jego zastosowanie do ustalenia odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia pieniężnego, należnego powódce na podstawie art. 445 § 1 k.c. Zdaniem organu odwoławczego zarzut naruszenia wskazanego przepisu byłby zapewne zasadny, gdyby sąd I instancji oparł się na nim. Nie znajduje to jednak potwierdzenia w aktach sprawy, a w szczególności w uzasadnieniu wyroku. Z uzasadnienia tego zarzutu wnosić można, że zdająca nieprawidłowo przyjęła, iż "(...) z uwagi na przyczynienie się powódki do skutków zdarzenia oceniając je na 20% - sąd uznał, iż należną powódce kwota stanowiąca zadośćuczynienie za doznaną wskutek wypadku krzywdę to kwota 40 000 zł. Zasądzając ową odpowiednią sumę sąd I instancji bez potrzeby sięgnął do art. 322 k.p.c. (...)" - str. 4 pracy, akapit 2. Za zasadne zatem uznano uwagi egzaminatorów, dotyczące tej kwestii.
Odnośnie wniosków apelacji podano, że zasadne było żądanie zmiany:
– pkt I wyroku co do daty, od której zasądzono odsetki ustawowe - prawidłowa data to 17 czerwca 2008 r.;
– pkt III wyroku przez zasądzenie kwoty 20.000 złotych wraz z odsetkami od dnia doręczenia pozwu;
– pkt V wyroku przez przyznanie kosztów zastępstwa, w wysokości wskazanej w § 6 rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Ponadto należało wnieść o zasądzenie kosztów zastępstwa za II instancję.
W pracy egzaminacyjnej wniesiono w zakresie pkt I wyroku o zmianę wyroku i zasądzenie odsetek od dnia 16 maja 2008 r. - błędnie, co do daty początkowej naliczania odsetek, z pominięciem art. 817 k.c. - błąd jednak popełniono na korzyść strony, co więcej stanowi on powtórzenie żądania pozwu;
Wnioski apelacji w tej części, poza drobnymi uchybieniami co do dat początkowych naliczania odsetek, Komisja II Stopnia uznała za prawidłowe. Organ zauważył też, że skarżąca w pracy sformułowała także wniosek ewentualny - o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Reasumując, za główne mankamenty pracy Komisja II Stopnia uznała błędne sformułowanie zarzutów apelacji, które godzą w interes strony. Zdaniem organu odwoławczego praca pozostaje wadliwa także w zakresie sposobu rozstrzygnięcia problemu, a więc w zakresie kluczowym dla jej oceny. Zabezpieczenie interesu klienta stanowić powinno istotne kryterium przy ocenie prac egzaminacyjnych. W ocenianej pracy interes powódki narusza także nietrafne postawienie zarzutów, nie dotknięcie przez zdającą istoty postawionego w zadaniu problemu - pominięcie kwestii przyczynienia się powódki do powstania szkody, brak prawidłowych zarzutów co do kwestii wysokości przyznanego zadośćuczynienia. Te mankamenty pracy w ocenie Komisji II Stopnia są kluczowe dla jej oceny i powodują, że nie może ona zostać oceniona pozytywnie.
Komisja II Stopnia odnosząc się do zarzutu odwołania, dotyczącego naruszenia zasady równego traktowania podkreśliła, iż każda praca i każdy zdający egzamin radcowski traktowany jest przez komisje egzaminacyjne indywidualnie. Porównanie wyników w innych komisjach, czy innych prac, nie może mieć wpływu na ocenę w konkretnym przypadku.
Od powyższej uchwały Komisji II Stopnia skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej Sąd) skargę, w której zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 oraz art. 138 k.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 r.pr. oraz art. 140 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 r.pr. poprzez przekroczenie przez Komisję II Stopnia granicy tzw. luzu decyzyjnego organu, podczas wydawania zaskarżonej uchwały oraz wadliwych ustaleń faktycznych dotyczących rozwiązania – a w konsekwencji uznanie pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa cywilnego za niedostateczną;
2. art. 7, 8, 77 § 1, 80, k.p.a. oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie polegające na:
a. pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozważenia wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, które było przedmiotem rozpoznania, podczas gdy decyzja organu odwoławczego w administracyjnym toku instancji powinna być wydana po rozważeniu (i uzewnętrznieniu tego faktu w jej uzasadnieniu) wszystkich twierdzeń i zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i może utrzymywać zaskarżoną uchwałę w mocy jedynie w razie uznania i szczegółowego uzasadnienia tego stanowiska, że żaden z zarzutów podniesionych w odwołaniu nie może prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji;
b. pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały szczegółowego uzasadnienia prawnego stanowiska organu II instancji w zakresie zarzutów, które zostały poddane analizie w odwołaniu, podczas gdy uzasadnienie decyzji odwoławczej powinno szczegółowo uzasadniać stanowisko organu odwoławczego, w szczególności zawierać uzasadnienie prawne;
c. nieuprawnionej "modyfikacji" treści stawianych przez skarżącą zarzutów tj. zniekształcenie ich treści w sposób niekorzystny dla strony tj. swoiste "dopasowanie" treści zarzutu "pod" późniejsze niekorzystne uzasadnienie, podczas gdy pełne zacytowanie stawianego zarzutu wykluczałoby możliwość niekorzystnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu,
3. art. 138 § 2, art. 7, 8, 15, 77 § 1, 80, k.p.a. oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie polegające na nie uchyleniu zaskarżonej uchwały organu I stopnia w całości i nie przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przy zarzucie stawianym przez odwołującą, braku dokonania oceny pracy z prawa cywilnego w zakresie pkt. I i V wyroku (tj. w istocie nie ocenienie 2/3 części pracy) - w sytuacji potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, i faktyczne dokonanie oceny pracy w tym zakresie dopiero na etapie postępowania odwoławczego oraz uzasadnienie przedstawionego stanowiska z tym związanego, a co za tym idzie pozbawienie strony możliwości merytorycznego ustosunkowania się do twierdzeń w toku administracyjnoprawnym, co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (zasady dwukrotnego rozstrzygania tej samej sprawy, co do istoty);
4. art. 7, 8, 77 § 1, 80, k.p.a. oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie polegające na rażąco dowolnym przyjęciu na stronie 7 uzasadnienia zaskarżonej uchwały, że: "zarzut naruszenia wskazanego przepisu (tj. art. 322 k.p.c.) byłby zapewne zasadny, gdyby sąd I instancji oparł się na nim. Nie znajduje to jednak potwierdzenia w aktach sprawy (odniesienie w pkt. a poniżej), a w szczególności w uzasadnieniu wyroku" oraz na stronie 8 uzasadnienia rażąco dowolnego przyjęcia przez organ II stopnia, że "Interes powódki narusza także nietrafne postawienie zarzutów, niedotknięcie przez zdającego istoty postawionego w zadaniu problemu- pominięcie kwestii przyczynienia się powódki do powstania szkody (odniesienie w pkt. b poniżej), brak prawidłowych zarzutów także co do kwestii wysokości przyznanego zadośćuczynienia.", które to twierdzenia uznane zostały przez organ jako uzasadnienie prawne wystawienia oceny niedostatecznej – podczas gdy:
a. treść zadania z zakresu prawa cywilnego pozwalała na postawienie zarzutu naruszenia art. 322 k.p.c., a co za tym idzie ocena części trzeciej egzaminu nie pozostawała w ścisłym związku z treścią zadania objętego egzaminem tj. stanem faktycznym przedstawionym w zadaniu. Skarżąca w obszerny sposób uzasadniła w odwołaniu swoje stanowisko w zakresie naruszenia przez sąd art. 322 k.p.c., powołując zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwa Sądu Najwyższego, w odpowiedzi na co Komisja II Stopnia odnosząc się do powołanej argumentacji skarżącej stwierdziła, że sąd I instancji nie oparł się na nim, pomijając tym samym w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozważenia wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, które było przedmiotem rozpoznania oraz nie dokonując jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego, w szczególności w sytuacji gdy zdaniem Komisji dotyczyło to "najistotniejszego zarzutu apelacji, stanowiącego rozwiązanie postawionego problemu- niestety błędnego i niewystarczającego do pozytywnej oceny pracy" (str. 8 uzasadnienia);
b. skarżąca w całej okazałości dotknęła istoty postawionego w zadaniu problemu- tj. nie pominęła problemu przyczynienia się powódki do powstania szkody, co oznacza, iż wykazała się umiejętnością postrzegania określonych zagadnień i rozwiązywania problemów prawnych. Za powyższym twierdzeniem skarżącej przemawia zwłaszcza treść postawionego przez nią zarzutu, uzasadnienie apelacji, szeroki wywód prawny zawarty w odwołaniu a także adnotacje i zakreślenia dokonane na treści zadania przez zdającą podczas egzaminu na stronie 19, 23-24, 32- 35 (załącznik nr 1 do skargi), która to treść zadania stanowi część akt administracyjnych i dołączona jest do akt osobowych skarżącej, a do której to organy obu instancji nie sięgnęły, celem pełnego poznania przeprowadzonych przez skarżącą procesów logicznych, a co świadczy także o tym, iż dodatkowe uzasadnienie zawarte w odwołaniu nie powstało na jego potrzeby;
5. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. przez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonej uchwały, polegającą na:
a. uznaniu na stronie 6 uzasadnienia ww. uchwały, iż "Ponadto w pracy egzaminacyjnej podnieść można było w szczególności zarzut naruszenia art. 445 k.c. poprzez jego błędną wykładnię przez przyjęcie, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest sumą odpowiednią w rozumieniu tego przepisu" a więc przyjęcie przez Komisję fakultatywnego charakteru owego zarzutu a następnie przyjęcie na stronie 8 uzasadnienia, że "brak prawidłowych zarzutów także co do kwestii wysokości przyznanego zadośćuczynienia" a w konsekwencji stwierdzenie, iż brak owego zarzutu (wcześniej uznanego za zarzut fakultatywny) stanowi jeden z mankamentów kluczowych pracy (obok pominięcia kwestii przyczynienia się) i skutkuje tym, że nie może zostać ona oceniona pozytywnie, co uzewnętrznia się w zdaniu "Te mankamenty pracy są kluczowe dla jej oceny oraz powodują, że praca nie może zostać oceniona pozytywnie." Organ w zakresie powyższego stanowiska pominął całkowicie fakt, iż skarżąca twierdziła, że wysokość przyznanego zadośćuczynienia dokonana została w oparciu o art. 322 k.p.c., co zostało szeroko uzasadnione w odwołaniu a do czego organ nie odniósł się merytorycznie – a co za tym idzie zarzucanie naruszenia przez sąd art. 445 k.c. pozostawałoby w sprzeczności z istotą stawianego przez skarżącą zarzutu i stanowiłoby poważny błąd logiczny, jak również zarzucanie naruszenia art. 445 k.c. w ocenie skarżącej było bezzasadne, co zostało uzasadnione w pkt. 15 odwołania, a co organ pominął całkowitym milczeniem nie ustosunkowując merytorycznie do poczynionej uwagi;
b. określeniu na stronie 8 uzasadnienia, katalogu zdaniem organu kluczowych mankamentów pracy, które bezwzględnie dyskredytują sporządzoną apelację,
6. art. 8 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady równego traktowania polegające na niedochowaniu obowiązku równego traktowania przez Komisję II Stopnia określonej grupy obywateli (odwołujących), wyróżnionej ze względu na cechę prawnie relewantną, tj. w istocie potraktowanie w sposób różny podmiotów w sytuacji, gdy owe różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego, co przejawia się w przyjęciu odmiennych kryteriów dokonywania oceny prac (w szczególności jej stopniowania) przez organ odwoławczy, to znaczy przyjęcie przez Komisję II Stopnia nr [...] kryterium oceny polegającego na uznaniu pracy za niedostateczną, w sytuacji stwierdzenia jednego poważnego zdaniem Komisji błędu przy jednoczesnym braku innych poważnych uchybień (w przypadku skarżącej polegającego na nietrafnym postawieniu zdaniem Komisji zarzutu naruszenia art. 322 k.p.c.), podczas gdy w ramach Komisji II Stopnia nr [...], nawet najpoważniejszy błąd nie determinował oceny niedostatecznej a powodował jedynie obniżenie (stopniowanie) oceny, przy założeniu wykazania się znajomością innych przepisów prawa i braku innych istotnych uchybień.
II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 364 ust. 1 i 10 r.pr. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na sprawdzeniu w toku postępowania odwoławczego przygotowania prawniczego skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego z pominięciem zawartych w hipotezie ww. przepisów kryteriów i skali ocen, albowiem w sytuacji, gdy Komisja Egzaminacyjna II Stopnia (dokonując oceny apelacji cywilnej w zakresie zaskarżenia wyroku w pkt. I i V, czego nie uczyniła Komisja I) dodatkowo ustaliła, że rozwiązując zadanie z zakresu prawa cywilnego skarżąca:
➢ dochowała wszelkich wymogów formalnych apelacji cywilnej w tym przede wszystkim wymogów konstrukcyjnych (poza oczywistą omyłką pisarską dotyczącą daty doręczenia uzasadnienia wyroku i liczonej od niej daty wniesienia apelacji oraz podwyższeniem przez zdającą wartości przedmiotu zaskarżenia o kwotę 2.664 zł nie mającym wpływu na interes reprezentowanej strony, co uznane zostało za nieznaczny błąd),
➢ podjęła prawidłową decyzję o wniesieniu środka zaskarżenia,
➢ zaskarżyła judykat w prawidłowym zakresie (co do pkt. I, III i V wyroku),
➢ sformułowała prawidłowe dla interesów reprezentowanej strony wnioski apelacyjne,
➢ poprawnie postawiła zarzut naruszenia art. 445 k.c. oraz art. 100 k.p.c.,
➢ prawidłowo wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa za II instancję,
➢ prawidłowo nie dokonała opłaty wpisu sądowego od apelacji,
➢ prawidłowo oznaczyła załączniki apelacji,
➢ prawidłowo powołała orzecznictwo w zakresie uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 455 k.c.,
➢ prawidłowo sformułowała wniosek alternatywny jak również
➢ nie wniosła zastrzeżeń co do użytego przez skarżąca języka, stylu i staranności pracy
- to decyzja Komisji II Stopnia utrzymująca w mocy uchwałę zawierającą negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, narusza wskazane przepisy prawa materialnego.
2. art. 364 ust. 6 i 10 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu dodatkowego, pozaustawowego kryterium tj. dostrzeżenie/niedostrzeżenie "istoty postawionego w zadaniu problemu" (str. 6 uzasadnienia uchwały "Najbardziej istotne z punktu widzenia wymogów sformułowanych a art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych...") podczas gdy na str. 2 treści zadania została podana informacja dla zdającego: "Po zapoznaniu się z aktami sprawy proszę sporządzić - jako pełnomocnik powódki- apelację, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej sporządzenia, opinię prawną o braku podstaw do sporządzenia", co oznacza, że rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego polegało na sporządzeniu przez skarżącą apelacji ze szczególnym uwzględnieniem interesów reprezentowanej strony, która winna była zostać oceniona przez organ jako całość, bez wartościowania poszczególnych zakresów zaskarżenia i zarzutów, a następnie poprzez zestawienie całościowe zastosowanych przez skarżącą poprawnie przepisów prawa z ewentualnymi nieprawidłowościami, dokonana winna była zostać ocena z uwzględnieniem skali od 2 do 6, tak jak to miało miejsce podczas wystawienia oceny m.in. z prawa karnego;
3. art. 365 ust. 2 r.pr. przez ich niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż "najbardziej istotne z punktu widzenia wymogów sformułowanych w w/w przepisie było niedostrzeżenie faktu, że sąd I instancji dokonał błędnej oceny opinii biegłego, a w konsekwencji błędnie ustalił, że powódka przyczyniła się do powstania szkody" (str. 6 uzasadnienia uchwały), podczas gdy powyższy przepis określa kryteria oceniania całego rozwiązania zadania bez wskazywania najbardziej istotnych jego elementów, które mają doprowadzić zgodnie z art. 364 ustawy o radcach prawnych do sprawdzenia ogólnego przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu (całego) prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Powyższa wykładnia stosowana była przez Komisję II Stopnia nr [...] (str. 7 i 8 uchwały w sprawie L. G., [...]).
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie i podała, że Komisja II Stopnia ostatecznie stwierdziła, że zarówno zakres zaskarżenia wyroku Sądu I instancji (pkt I, III i V), jak i wniosek apelacyjny oraz zarzuty naruszenia art. 455 k.c. i art. 100 k.p.c. były prawidłowe. Organ nie kwestionował także uzasadnienia apelacji. Uznał jedynie, iż błąd co do daty początkowej naliczania odsetek "popełniono także w pozwie, ponieważ był on na korzyść strony, niepoprawienie go w apelacji nie może być uznane za dyskwalifikujące" oraz "Zaskarżenie pkt. I wyroku w części dotyczącej ustalenia terminu, od którego naliczane będą odsetki ustawowe nie stanowi znacznego uchybienia". Co do zasady więc - zdaniem Komisji II Stopnia, praca jest poprawna, poza stwierdzeniem nieznacznego uchybienia, które to twierdzenie jest zdaniem skarżącej dowolne. Skarżąca wskazała, że Komisja II Stopnia kwestionowała tylko trafność zarzucenia przez nią Sądowi I instancji naruszenia art. 322 k.p.c.
Z ostrożności procesowej skarżąca podniosła, iż nawet gdyby przyjąć iż Komisja II Stopnia dokonała prawidłowej oceny nietrafności zarzucenia naruszenia owego art. 322 k.p.c., uznając jednocześnie, co do zasady za poprawną całą resztę pracy, nie zawierającą istotnych uchybień – to ocena pracy dokonana przez Komisję II Stopnia odbyła się z naruszeniem zasady równego traktowania, poprzez przyjęcie niejednolitych kryteriów ocen przez organ odwoławczy, w świetle tego, iż w ramach Komisji II Stopnia nr [...], nawet najpoważniejszy błąd nie determinował oceny niedostatecznej a powodował jedynie obniżenie (stopniowanie) oceny na dostateczną. Wyżej wskazane naruszenie prawa skutkowało podjęciem przez ten sam organ administracji, wobec osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, różnych i zupełnie rozbieżnych w swej treści uchwał. Podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają. Wskazać należy, iż ten sam podmiot, działając na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji prawnej, może oczekiwać na wydanie tożsamych, co do istoty decyzji administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie VI SA/Wa 2621/10).
W skardze skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z załączonych do akt opisu istotnych zagadnień do zadań z egzaminu radcowskiego podanych przez Ministra Sprawiedliwości do publicznej wiadomości na okoliczność przyjęcia w pracy z zakresu prawa cywilnego przez skarżącą prawidłowych rozwiązań oraz kserokopii uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] w sprawie [...], na okoliczność naruszenia przez organ odwoławczy zasady równego traktowania.
W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
W replice skarżąca dodatkowo zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 15, 77 § 1, 80, 107 § 3 i 138 § 2 w zw. z art. 140 k.p.a. bowiem jej zdaniem Komisja II Stopnia nie oceniła jej pracy odnośnie pkt I i V wyroku, a w konsekwencji pozbawiała ją możliwości merytorycznego ustosunkowania się do twierdzeń w tym zakresie, czym naruszono zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej uzasadnienie zaskarżonej uchwały – wbrew twierdzeniem organu, nie zawiera wystarczającego uzasadnienia prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. nr 70 poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.
Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych).
W myśl przepisu art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 k.p.a., w myśl którego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r. Sa/Wr 1996/95 ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987, IV SA 385/87).
Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.
W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. 09.164.1314)
Zgodnie z § 5 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.
Rozporządzenie to reguluje m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej, nie zmienia jednak (i nie może zmieniać) norm wynikających z odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. Rozporządzenie to również wskazuje, że przedmiotem ostatecznej oceny Komisji Odwoławczej jest cała uchwała Komisji Egzaminacyjnej.
Organ odwoławczy rozpatruje więc sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie mając w szczególności na uwadze przepisy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. tj. ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji.
Stosownie do przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.
Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (v. art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych).
Rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego są zatem rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego. W związku z tym Sąd może jedynie w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, badać czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Należy bowiem mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.
Sądowa kontrola uchwał Komisji, polega, zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to, więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w K. uznając ich nietrafność. Komisja II Stopnia odnosząc się do wszystkich zarzutów, wykazała na podstawie ocenianego zadania, istotne jego uchybienia, które nie dawały podstawy do zakwalifikowania tego zadania jako wykonanego poprawnie. Sąd w składzie orzekającym uznał stanowisko Komisji II Stopnia za trafne. Wnioski organu (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.
Sąd zauważa, iż pomimo swej obszerności zarzuty skargi sprowadzają się przede wszystkim do zakwestionowania rozstrzygnięcia Komisji z punktu widzenia granic luzu decyzyjnego, dokonania wadliwych ustaleń faktycznych prowadzących do szeregu naruszeń przepisów prawa szczegółowo opisanych w skardze, nierozważenia wszystkich zarzutów odwołania lub też nieuprawnionej modyfikacji treści stawianych zarzutów, naruszenia zasady dwuinstancyjności oraz naruszenia zasady równego traktowania.
Należy podzielić stanowisko organu, iż apelacja zawiera co prawda niezbędne elementy konstrukcyjne, tym niemniej w swej warstwie merytorycznej dostatecznie nie podnosi najważniejszych okoliczności związanych z istotą kazusu z zakresu prawa cywilnego tj. kwestią przyczynienia powódki się do powstania szkody a zatem pomija opinię biegłego znajdującą się w aktach sprawy.
Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.
Zdaniem organu odwoławczego najbardziej istotne z punktu widzenia wymogów sformułowanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych (właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji; poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony), którymi odwołująca się miała kierować, było dostrzeżenie, że sąd I instancji błędnie ocenił opinię biegłego, a w konsekwencji wadliwie ustalił, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody. W tym zakresie jedynym zarzutem jaki został sformułowany w pracy w odniesieniu do tej okoliczności kazusu egzaminacyjnego był zarzut naruszenia art. 322 k.p.c. poprzez jego zastosowanie do ustalenia odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia pieniężnego, należnego powódce na podstawie art. 445 § 1 k.c.
Wbrew wywodom skarżącej zawartym w pkt. I.1. lit. a skargi Sąd nie dopatrzył się w sporządzonej apelacji poruszenia problemu opinii biegłego oraz poczynienia szczegółowych rozważań z tym związanych. Uzasadnienie apelacji sporządzonej przez skarżącą składa się w większości z opisu orzeczenia sądu I instancji, cytatów treści przepisów (art. 455 k.c. i 322 k.p.c.) oraz cytatów orzeczeń Sądu Najwyższego. Dalszą część uzasadnienia stanowią krótkie uwagi dotyczące terminu zasądzenia odsetek. Dopiero w ostatnim akapicie uzasadnienia apelacji skarżąca nadmieniła , iż sąd "winien zastosować normę art. 445 § 1 k.c. określając odpowiednią sumę". Z tych powodów, zdaniem Sądu, zarzuty skargi dotyczące wadliwej oceny pracy skarżącej przez Komisje Egzaminacyjne, w szczególności zarzut nieuprawnionej modyfikacji czy też zniekształcenia wywodów skarżącej czy dopasowania treści zarzutu pod późniejsze niekorzystne rozstrzygnięcie (pkt.I.1.lit c skargi), są całkowicie niezrozumiałe bowiem sporządzona apelacja nie zawiera żadnej pogłębionej analizy stanu faktycznego i szczegółowych wywodów prawnych uwzględniających kwestię przyczynienia się powódki do powstania szkody i wysokości należnego zadośćuczynienia. Nie można było zatem uznać, że skarżąca prawidłowo postawiła zarzut naruszenia art. 445 § 1 k.c., co błędnie sugeruje się w skardze.
Sąd nie dopatrzył się także naruszenia zasady dwuinstancyjności, który skarżąca upatruje w ocenie tylko 2/3 pracy tj. braku oceny pracy z prawa cywilnego w zakresie pkt. I i V wyroku. Zarzut ten jest o tyle niezrozumiały, że Komisja II Stopnia poddała szczegółowej analizie zarzuty i wnioski apelacyjne zawarte w pracy egzaminacyjnej. Wskazano, że; " zasadne było zaskarżenie pkt III wyroku - oddalenie powództwa w pozostałej części - w tym także nie zasądzonych prawidłowo odsetek i pkt V wyroku - koszty procesu. Odwołująca się zaskarżyła zaś pkt I wyroku w części zasądzającej odsetki ustawowe od 25 listopada 2009 r., pkt III i pkt V, w części nakładającej na pozwaną obowiązek zwrotu kosztów zastępstwa radcowskiego z uwzględnieniem zasady stosunkowego rozdzielenia, przy czym zaskarżenie pkt I wyroku w części dotyczącej ustalenia terminu, od którego naliczane będą odsetki ustawowe, nie stanowiło, w ocenie Komisji II Stopnia znaczącego uchybienia lecz Komisja nie zgodziła się z zarzutem odwołania, że apelację sporządzono prawidłowo gdyż zaskarżono pkt I, III i V wyroku." Następnie Komisja II Stopnia stwierdziła, że w pracy egzaminacyjnej wniesiono w zakresie pkt I wyroku o zmianę wyroku i zasądzenie odsetek od dnia 16 maja 2008 r. - błędnie, co do daty początkowej naliczania odsetek, z pominięciem art. 817 k.c. - błąd jednak popełniono na korzyść strony, co więcej stanowi on powtórzenie żądania pozwu. Zdaniem tej Komisji wnioski apelacji w tej części, poza drobnymi uchybieniami co do dat początkowych naliczania odsetek były prawidłowe, pracy sformułowano także wniosek ewentualny - o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca stanęła na stanowisku, że powinna uzyskać pozytywną ocenę z części trzeciej egzaminu, ponieważ wybrała prawidłowy sposób rozwiązania problemu – sporządziła apelację. Apelacja wniesiona została w prawidłowym trybie i terminie. Prawidłowo wskazano w niej podstawę prawną zaskarżenia, zachowania terminu i trybu, wyczerpania środków zaskarżenia. Właściwie oznaczono w niej także przedmiot zaskarżenia, strony oraz rodzaj pisma. Prawidłowo sformułowano wnioski apelacyjne i wniosek alternatywny, prawidłowo powołano orzecznictwo w zakresie uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 455 k.c., apelacja nie została opłacona, wniesiono o zasądzenie kosztów, wymieniono załączniki do apelacji.
Powyższego stanowiska skarżącej nie sposób jednak podzielić mając na względzie fakt, że wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust.1, art. 6 ust.1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych (art. 4 ust.1 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe; art. 6 ust.1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami; art. 7. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe; art. 2 Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana).
Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami.
Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki potraktował ostatecznie jako dyskwalifikujące przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych (brak analizy opinii biegłego) i prawnych ( brak podniesienia zarzutu naruszenia art. 445 § 1 k.c.).
Podanie przez skarżącą prawidłowego uzasadnienia podniesionych zarzutów dopiero w odwołaniu od uchwały Komisji I Stopnia jest spóźnione, gdyż ocenie podlega praca egzaminacyjna. Także adnotacje i zakreślenia dokonane przez skarżącą na treści zadania egzaminacyjnego nie mogą być przedmiotem oceny. Dlatego też stawiany organom zarzut iż "nie sięgnęły" do tych notatek skarżącej "celem pełnego poznania przeprowadzonych przez skarżącą procesów logicznych" należy uznać za bezzasadny.
W tej sytuacji nie budzi zastrzeżeń Sądu negatywna ocena pracy skarżącej z powodu błędnego rozstrzygnięcie istoty problemu – pominięcia kwestii przyczynienia się powódki do powstania szkody. Nie można zatem podzielić zarzutu skarżącej, że było to dodatkowe pozaustawowe kryterium oceny kandydata na radcę prawnego bowiem omawiane kryterium wiąże się z podstawowymi celami ustawy o zawodzie radcy prawnego jako zawodu zaufania publicznego.
W konsekwencji opisana wyżej wadliwość sporządzonej przez skarżącą apelacji mogła stanowić podstawę do wystawienia oceny niedostatecznej z tej części egzaminu radcowskiego. Ocena ta została uzasadniona w sposób należyty przez egzaminatorów, a następnie podzielona przez Komisję II Stopnia i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.
Jednocześnie należy podkreślić, iż opis istotnych zagadnień, jako instrument o charakterze wewnętrznym, miał znaczenie jedynie pomocnicze przy dokonywaniu oceny pracy; ocena ta dokonana została indywidualnie przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu kryteriów ustawowych.
Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony przez stronę zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Odnosząc się do stanowiska skarżącej dotyczącego różnorodnych rozstrzygnięć w innych komisjach egzaminacyjnych należy zauważyć, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie. Organy administracyjne, a następnie sąd administracyjny badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie mogą wykraczać poza granice tej sprawy. W związku z tym bezzasadny był wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodów z innych prac egzaminacyjnych, albowiem badanie prac innych zdających, jak również uzasadnień ocen innych zdających, stanowiłoby wyjście poza granice sprawy.
Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także zarzucanego przez skarżącą naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić w oparciu o art. 151 p.p.s.a..