VI SA/Wa 407/07

VI SA/Wa 407/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Czarnecki /sprawozdawca/
Magdalena Bosakirska /przewodniczący/
Piotr Borowiecki
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną uchwałę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2007 r. nr bez numeru w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
A. P. złożył w dniu [...] października 2005 r. w Okręgowej Radzie Adwokackiej w K. wniosek o wpis na listę adwokatów oraz wyznaczenie siedziby wykonywania zawodu. Wskazał w uzasadnieniu, że spełnia wszystkie wymogi wpisu na listę adwokatów, określone w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. Nr 123 z 2002 r., poz. 1058, ze zm.), zwanej dalej ustawą.
Uchwałą z dnia [...] stycznia 2006 r., Okręgowa Rada Adwokacka w K., powołując się na art. 68 ust. 4 ustawy, odmówiła A. P. wnioskowanego wpisu.
W uzasadnieniu podano, że z treści przeprowadzonej z kandydatem rozmowy kwalifikacyjnej wynikało, iż nie dawał on rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, bowiem nie był przygotowany do udzielania właściwych porad, konsultacji, sporządzania opinii oraz zastępstwa prawnego i procesowego. Nie chroniłby należycie interesów podmiotów, na rzecz których miałby świadczyć pomoc.
Od tej uchwały A. P. odwołał się do Naczelnej Rady Adwokackiej, domagając się uchylenia zaskarżonej uchwały oraz zobowiązania organu I instancji do podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów.
Argumentował między innymi tym, że wprowadzenie już w trakcie postępowania kwalifikacyjnego dodatkowego warunku wpisu na listę adwokatów w postaci rozmowy kwalifikacyjnej było działaniem sprzecznym z prawem. Podniósł również, że sprawozdanie z przebiegu tej rozmowy nie odzwierciedlało jej rzeczywistego przebiegu, także co do jej zawartości merytorycznej.
Na skutek odwołania, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, uchwałą z dnia [...] czerwca 2006 r., uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu organ samorządu zawodowego wskazał między innymi, że z uwagi na potrzebę ochrony interesu publicznego, wyrażającego się przede wszystkim w konieczności utrzymania świadczenia usług prawniczych na wysokim poziomie, konieczna była weryfikacja przesłanek umożliwiających wpis na listę adwokatów. Jednocześnie weryfikacja ta nie powinna była stanowić narzędzia blokującego dostęp do zawodu adwokata.
Zbadanie stanowiska organu I instancji, w kwestii należytej rękojmi wykonywania przez odwołującego zawodu adwokata, nie była możliwa z uwagi na to, że protokół z przeprowadzonej rozmowy kwalifikacyjnej zawierał zbyt ogólnikowe sformułowania i stwierdzenia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w tym po przeprowadzeniu ponownej rozmowie kwalifikacyjnej, Okręgowa Rada Adwokacka w K., uchwałą z dnia [...] września 2006 r. ponownie odmówiła A. P. wpisu na listę adwokatów. Powołała się przy tym na art. 66 ust. 1 ustawy.
Organ podniósł, że w trakcie postępowania doszło do zmiany stanu prawnego, którą to zmianę obowiązany był uwzględnić z urzędu. Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. (Dz. U. z 4 maja 2006 r., Nr 75, poz. 529) organ argumentował, że wniosek A. P. nie mógł zostać uwzględniony, jako nieznajdujący oparcia w aktualnym stanie prawnym. Ponadto przeprowadzona rozmowa kwalifikacyjna ponownie wykazała brak należytego przygotowania do wykonywania zawodu adwokata.
A. P. odwołał się od tej uchwały, ponownie domagając się jej uchylenia i zobowiązania organu I instancji do podjęcia uchwały wpisującej go na listę adwokatów.
Kwestionując uchwałę wskazał, że jest ona oparta na błędnej interpretacji art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, błędnych ustaleniach faktycznych oraz że podjęto ją z pominięciem przepisów intertemporalnych w zakresie stosowania przepisów ustawy w związku z powołanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.
Skarżący podnosił, że wykładnia treści tego orzeczenia upoważniała do przyjęcia, że znowelizowany art., 66. ust 1 pkt 2 ustawy funkcjonował w dotychczasowej postaci, zaś Trybunał dokonał jedynie jego dookreślenia, przez nałożenie obowiązku wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. On zaś posiada rozległą i bogatą praktykę w tym zawodzie, prowadził bowiem i nadzorował "najtrudniejsze przestępstwa o charakterze gospodarczym", co potwierdzają dokumenty zawarte w jego teczce personalnej.
Twierdził, że organ stawiał jego osobie zmieniające się wymagania, które miały na celu niedopuszczenie do wpisu na listę adwokatów. Wskazał przy tym, że należy do kręgu osób, które zgodnie z ustawą są uprawnione do wpisania na listę adwokatów bez wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego.
Po rozpatrzeniu odwołania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podjęło jednomyślnie uchwałę z dnia [...] stycznia 2007 r., utrzymującą w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. Organ powołał się przy tym na art. 58 pkt 8 oraz na art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze.
Wskazując na uzasadnienie licznych decyzji Ministra Sprawiedliwości sprzeciwiających się wpisom na listę adwokatów, organ II instancji uznał, że wniosek A. P. – tak jak i osób, w przypadku których Minister złożył sprzeciw - opierał się na art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. Podzielił przy tym stanowisko wyrażone przez Ministra w powołanych decyzjach i stwierdził brak podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku o wpis odwołującego na listę adwokatów z tego powodu, że wymieniony przepis, będący podstawa działania organu, skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego przestał obowiązywać w całości.
Powyższe rozstrzygnięcie A. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia decyzji w całości i zasygnalizowania Ministrowi Sprawiedliwości istotnych naruszeń prawa organów adwokatury. Zarzucił uchwale:
- oczywistą i rażącą obrazę prawa materialnego, mającą wpływ na wynik postępowania, poprzez wyrażenie poglądu prawnego, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze został uznany w całości za niekonstytucyjny.
- błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że skarżący nie legitymował się odpowiednią praktyką prawniczą.
Argumentował w uzasadnieniu, że cytowany wyrok Trybunału uznał niekonstytucyjność art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy jedynie w zakresie, w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w przepisie egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Wywodził z tego, że dokonana przez Naczelną Radę Adwokacką wykładnia tego przepisu była nieuprawniona. Ponadto w jego ocenie organ II instancji w sposób dorozumiany przyjął, że skarżący nie wykazał się odpowiednią praktyką prawniczą w sytuacji, gdy jego bogate doświadczenie w zawodach prawniczych zostało udokumentowane.
Powtórzył ponadto zarzut zawarty w odwołaniu, a dotyczący zmieniających się w toku postępowania wymagań i ich rzeczywistego celu.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;
Przedmiotem badania Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym.
Dokonując, na podstawie tych kryteriów, oceny zasadności wniesionej przez A. P. skargi od Uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej Sąd orzekający w sprawie doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 75 poz. 529 w dniu 4 maja 2006 r.
Zgodnie z pkt I ppkt 5 tezy tegoż wyroku, art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) zmieniającej ustawę Prawo o adwokaturze z dniem 10 września 2005 r., w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
Badany przez Trybunał Konstytucyjny przepis nie zawierał, jako warunku wpisu na listę adwokatów, uprzednio wymaganego trzyletniego stażu w wykonywaniu innego zawodu prawniczego niż adwokat – np. zawodu prokuratora. Wykreślenie tego zapisu z omawianego art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze stało się jedną z przyczyn dla której Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko w tej kwestii.
Wobec takiej treści rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny i jego interpretacji przez organ samorządu adwokackiego, w pierwszej kolejności należało określić w jakim zakresie nastąpiła utrata mocy obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Oba organy administracji samorządowej (Okręgowa Rada Adwokacka w K. i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej) uznały, że Trybunał powołanym wyrokiem uchylił w całości przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Sąd orzekający w sprawie nie podziela tego poglądu.
Przedmiotem regulacji zawartej w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) jest orzeczenie Trybunału. Wskazany przepis wymienia elementy, które orzeczenie to powinno zawierać. Najistotniejszy element orzeczenia został w art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy określony jako "rozstrzygnięcie Trybunału". Mówiąc najogólniej, chodzi tu o wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli.
Art. 69 ww. ustawy stanowi, że "orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów". Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowania wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka wyrażeń w nim zadekretowanych. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do dalszego stosowania.
W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku zakresie i w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2003 r. w sprawie III SA 131/03 z powołanym w nim wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie K 45/01).
Biorąc powyższe pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w punkcie I. 5 należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. W związku z tym – wbrew stanowisku wyrażonemu przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i Okręgową Radę Adwokacką w K. – z dniem publikacji tegoż orzeczenia art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. stał się niekonstytucyjny jedynie w zakresie w jakim stwarzał możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.
Należy także zauważyć stanowisko, jakie wyraził Trybunału Konstytucyjnego w uzasadnieniu omawianego wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał stwierdził, iż w toku postępowania o wpis na listę adwokatów zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami tej oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Nie można zatem uznać za prawidłowe stanowisko organu odwoławczego o pozbawieniu go, przez omawiany wyrok Trybunału, prawa do badania czy kandydat spełniał wymagania w zakresie dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Wręcz przeciwnie, jak wyraził to Trybunał, organy samorządu adwokackiego "mogą a nawet powinny" badać spełnianie przez kandydata powyższych wymagań. Przy założeniu bowiem, że organy adwokatury są absolutnie pozbawione możliwości oceny spełnienia wskazanej przesłanki przez osoby starającej się o wpis na listę adwokatów, to nawet sędzia Sądu Najwyższego (nie będący jednocześnie doktorem habilitowanym nauk prawnych lub profesorem) praktycznie nie miałby możliwości przystąpienia do tej korporacji.
To, że przesłanki takie jak wymagany okres praktyki w zdobywaniu wiedzy niezbędnej do wykonywania zawodu adwokata powinny zostać uregulowane w ustawie, nie niweluje, jak to określił Trybunał Konstytucyjny, obowiązku organów adwokatury do przeprowadzenia postępowań w kierunku badania spełniania przez kandydata rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.
Organ odwoławczy, zgodnie z art. 138 k.p.a. jest obowiązany ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchyliło się od tego obowiązku uznając, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze został uchylony przez Trybunał w całości, co miałoby uniemożliwić temu organowi stosowne działanie.
W ocenie Sądu orzekającego w sprawie stanowisko organu odwoławczego wyrażone w podjętej Uchwale nie było zasadne. Kierując się wyłącznie takim rozumieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ zaniechał dokonania ustaleń faktycznych, które powinny być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego i tym samym naruszyły przepisy art. 7, art. 77, art. 138 i art. 107 § 3 k.p.a. W związku z tym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy wziąć pod uwagę wskazane okoliczności i ocenić je stosownie do art. 80 k.p.a.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.