VI SA/Wa 2386/18

VI SA/Wa 2386/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz /przewodniczący/
Danuta Szydłowska /sprawozdawca/
Magdalena Maliszewska
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 950/19 - Wyrok NSA z 2022-11-22
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1999
art. 78d ust. 1, art. 78e ust. 2
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi S. Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę
Uzasadnienie
Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości
do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, uchwałą z [...] października 2018 r., działając na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2018 r. poz. 1184 ze zm.; dalej "Poa") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania S. Z., utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2018 roku z siedzibą w K.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, że wskazaną wyżej uchwałą z [...] kwietnia 2018 r. został ustalony negatywny wynik z egzaminu adwokackiego S. Z., który z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. W konsekwencji wynik końcowy egzaminu adwokackiego został ustalony jako negatywny.
Komisja dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego
i stwierdziła, że postępowanie przed komisją egzaminacyjną II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem podniesionych zarzutów. Nie jest to zatem postępowanie odwoławcze w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie przebiegu całego egzaminu lub ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. Komisja wyjaśniła na czym polega egzamin adwokacki i wskazała, że kryteria oceny pracy zdającego, określone w art. 78e ust. 2 Poa, muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Dodała, że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów oceny, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie – Prawo o adwokaturze.
Odnosząc się do zadania z zakresu prawa gospodarczego Komisja przypomniała, że obaj egzaminatorzy oceniający opracowane umowy przez Skarżącego wystawili oceny niedostateczne.
Egzaminator adw. L. C. w uzasadnieniu swojej oceny cząstkowej podniósł, że Skarżący oznaczył datę i miejsce zawarcia umowy, prawidłowo oznaczył strony, powołał załączniki, złożone zostały podpisy. Egzaminator wskazał, że ustalenie elementów przedmiotowo istotnych wymaga interpretacji umowy, reprezentacja stron jest prawidłowa, nie powołano się natomiast na zgodę wszystkich wspólników. Egzaminator zauważył też, że samo odwołanie się do umowy spółki nie rozstrzyga o powołaniu konkretnej osoby do zarządu. Zdaniem egzaminatora Skarżący prawidłowo zindywidualizował pojazdy i odrębnie określił ceny. W kwestii zabezpieczenia karami umownymi egzaminator podniósł, że prawo do odstąpienia od umowy i zatrzymania zapłaty lub żądanie zapłaty w podwójnej wysokości za niewykonanie obowiązku wydania lub odbioru jest nieracjonalne gospodarczo i w obrocie niespotykane, ponadto egzaminator podkreślił, że te same okoliczności uprawniają do naliczania kary umownej, przy czym kara jednorazowa bez względu na czas opóźnienia jest nieproporcjonalna. Egzaminator podniósł też, że odsetki zastrzeżono w wysokości przekraczającej odsetki maksymalne, a podstawą naliczania odsetek uczyniono wartość pojazdów a nie kwotę zaległości. Egzaminator zarzucił też zastrzeżenie prawa pierwokupu zamiast odkupu. Egzaminator podniósł naruszenia art. 481§ 21 k.c. w zakresie odsetek, naruszenie art. 43 w zw. z art. 103 k.s.h. w zakresie zgody wspólników oraz naruszenie art. 556 k.c. w zw. z art. 5561 i 5562 w zakresie rękojmi za wady. Egzaminator zarzucił również, że pełnomocnictwo udzielone adwokatowi do zawarcia umowy nie ma charakteru pełnomocnictwa procesowego.
Egzaminator SSO G.M. w uzasadnieniu swojej oceny cząstkowej podniósł, że reprezentacja spółki w organizacji na podstawie pełnomocnictwa procesowego przy zawarciu umowy nie może być uznana za prawidłową. Wbrew poleceniu Skarżący nie opisał sposobu reprezentacji obowiązującego zgodnie z aktem założycielskim spółki z o.o. w organizacji i nie został też opisany sposób reprezentacji zgodnie z treścią umowy spółki komandytowej. Egzaminator zarzucił również Skarżącemu, że zdecydowanie przesadził z rozszerzeniem uprawnień z tytułu rękojmi. Odpowiedzialność za skutki normalnych następstw prawidłowego używania pojazdów nie ma nic wspólnego z rękojmią. Zdaniem egzaminatora Skarżący przesadził też z wysokością kary umownej.
Komisja egzaminacyjna II stopnia, oceniając zadanie egzaminacyjne przez pryzmat ocen dokonanych przez egzaminatorów, podkreśliła, że z zarzutami podniesionymi przez Skarżącego w odwołaniu nie można się zgodzić. Komisja odnosząc się do zarzutu, że oceny zostały dokonane bez wszechstronnej analizy, bez umotywowania ocen, czego dowodem ma być posługiwanie się przez egzaminatorów zwrotami "wydaje się", "niespotykane w obrocie" podkreśliła, że zwroty te są w pełni uzasadnione w odniesieniu do omawianych błędów. Wskazała, że zwrot "wydaje się" został użyty przez SSO G. M. w zdaniu, które brzmi: "uregulowanie odpowiedzialności z tytułu rękojmi poprzez obniżenie ceny o 50% bez odniesienia do rodzaju wad wydaje się chybione". W ocenie nastąpiła oczywista omyłka pisarska, bowiem nie chodzi o 50% tylko jak wynika z umowy o 5 %. Nie mniej ocena ta jest w pełni uzasadniona w odniesieniu do postanowienia umowy, odnoszącego się do pkt 3 w rozdziale zatytułowanym "rozszerzenie zakresu odpowiedzialności z tytułu rękojmi". W postanowieniu tym zastrzeżono "że w przypadku wystąpienia wad każdego z przedmiotów umowy wartość sprzedaży tego przedmiotu, nie zależnie od pozostałych obowiązków sprzedającego względem kupującego, zostanie obniżona o 5% ustalonej ceny sprzedaży w porządku przypadającym na jedną wadę". Zdaniem organu słusznie zatem egzaminator podnosi, że nie wskazane rodzaju ewentualnej wady, co w każdym przypadku ma skutkować obniżeniem ceny, wydaje się chybione. W odniesieniu do zarzutu użycia przez egzaminatora adw. L. C. określenia "niespotykane w obrocie" - to określenie to występuje w ocenie egzaminatora adw. L. C.Takiego określenia egzaminator użył w następującym kontekście: "prawo do odstąpienia od umowy i zatrzymania zapłaty, lub żądania zapłaty w podwójnej wysokości za niewykonanie obowiązku wydania lub odbioru nieracjonalne gospodarczo i w obrocie niespotykane". Ocena ta odnosi się do postanowienia w pkt 1 umowy, w części określonej "kary umowne", w którym to postanowieniu Skarżący przyjął, "że na wypadek niewydania przynajmniej jednego przedmiotu umowy we wskazanym w niniejszej umowie terminie kupujący ma prawo odstąpić od niniejszej umowy w całości oraz żądać od sprzedającego zwrotu podwójnej kwoty ceny zapłaty za każdy z przedmiotów umowy, który w terminie nie został wydany". Użycie w ocenie tego postanowienia przez egzaminatora sformułowania, że takie rozwiązanie jest w obrocie niespotykane, jest zasadne i można je potraktować jako łagodne. Komisja podkreśliła, że postanowienie to jest w oczywisty sposób sprzeczne z prawem. Prawo cywilne wyraźnie przewiduje zwrot uiszczonej sumy w podwójnej wysokości jedynie w odniesieniu do zadatku. Żądanie zwrotu podwójnej ceny zakupionego samochodu w przypadku niewydania go w terminie prowadziłoby niewątpliwie do bezpodstawnego wzbogacenia i postanowienie to niewątpliwie mogłoby być zwalczane na podstawie art. 5 k.c., jako niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Takie postanowienie w umowie sporządzonej przez Skarżącego nie ma nic wspólnego z karą umowną. W pkt 3 rozdziału "kary umowne" Skarżący podjął próbę ustanowienia kary umownej, określając, że sprzedający będzie obowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 10 % ceny sprzedaży za każdy z niewydanych przedmiotów umowy w terminie 14 dni od dnia nie dotrzymania terminu wydania danego przedmiotu. Tym samym chociażby jednodniowe opóźnienie będzie skutkowało zapłatą kary w niebagatelnych wysokościach, tj. w odniesieniu do samochodu [...] w kwocie 18.450 zł. w odniesieniu do samochodu [...]12.300 zł. W taki sam sposób Skarżący uregulował karę umowną w przypadku opóźnienia w odbiorze zakupionych samochodów. Taka regulacja godzi w sposób oczywisty w interes klienta, w imieniu którego Skarżący sporządzał umowę. Opisane powyżej postanowienia w ocenie Komisji dają podstawy do przyjęcia, że Skarżący nie rozumie instytucji kary umownej. Taka ocena jest uprawniona w szczególności przez pryzmat pkt 5 zamieszczonego w podrozdziale, w którym ustalono, że "powyższe uprawnienia" nie wyłączają wzajemnego dochodzenia roszczeń, wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania niniejszej umowy.
Komisja nie zgodziła się z zarzutem Skarżącego jakoby oceniający przyjęli błędną kwalifikację prawną przy ocenie zaproponowanego przez Skarżącego roszczenia uprawnień z tytułu rękojmi za wady rzeczy, tj. art. 556 k.c. zamiast 558 k.c. Wskazała, że art. 558 k.c. dotyczy możliwości modyfikacji z tytułu rękojmi jeżeli kupującym jest konsument. Umowa, którą sporządzał Skarżący została zawarta pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami prowadzonymi w formie spółek prawa handlowego i z całą pewnością kupujący nie jest konsumentem w rozumieniu prawa cywilnego.
Odnośnie zarzutu, że w ocenach swych egzaminatorzy naruszyli pkt 2 istotnych zagadnień, poprzez uczynienie z elementu zwiększającego walor pracy elementu obowiązkowego i obniżenie oceny jako konsekwencję jego niezastosowania, Komisja wyjaśniła, że opis istotnych zagadnień nie stanowi instrukcji do oceny sporządzonej pracy bezwzględnie obowiązującej. Tym samym nie można naruszyć w swej ocenie tzw. opisu zagadnień. W momencie sporządzania pracy przez skarżącego podstawą tej pracy był stan faktyczny oraz polecenia, wskazujące elementy pracy, które powinna ona zawierać. Szczegółowy opis stron w stanie faktycznym zadania wyraźnie wskazywał na wszelkie elementy, które pozwalały nie tylko prawidłowo wskazać reprezentację stron umowy, ale i wskazać na jakiej podstawie taka reprezentacja jest prawidłowa. Ta część zadania miała na celu sprawdzenie wiedzy zdającego z zakresu prawa spółek. Niewątpliwie prawidłowe wskazanie stron i osób ich reprezentujących jest elementem pozytywnym, jednakże nie dającym podstaw do podwyższenia oceny, w tym zakresie bez wykorzystania wiedzy umieszczonej w stanie faktycznym i z niego wynikającej. Zważywszy, że Skarżący sporządzając umowę w odniesieniu do reprezentacji stron popełnił istotny błąd, przyjmując, że L.sp. z o.o. jest reprezentowana przez adw. H. W. na podstawie pełnomocnictwa procesowego, udzielonego przez członka zarządu A. N., zasadna jest w pełni opinia, że w tym zakresie, przy braku pozytywnych dodatkowych elementów ocena pracy musi być obniżona.
Komisja nie uznała też zarzutu, że ocena pracy egzaminacyjnej została dokonana bez należytego odniesienia się do celu przeprowadzenia tego egzaminu wskazanego w treści art. 78d ust. 1 w zw. z art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Wyjaśniła, że ocena egzaminatorów jest w pełni uzasadniona, a błędy i uchybienia pracy z całą pewnością nie dają podstaw do stwierdzenia, że Skarżący posiadł umiejętności należytego reprezentowania interesów klienta. Komisja częściowo zgodziła się z zarzutem odwołania, że zastosowany przez egzaminatora adw. L. C.system oceniania jest nietypowy, aczkolwiek nie można się zgodzić, że jest nieznany ustawie. Ustawa nie przewiduje żadnego systemu ocen za wyjątkiem skali ocen i wskazania sposobu dokonywania ocen, a to ocena tego egzaminatora spełnia zgodnie z wymogami ustawy.
Zdaniem Komisji sposób sporządzenia umowy odbiega od przyjętych zasad. Sposób sporządzenia umowy i wykazane błędy nie mogą być zniwelowane wyłącznie jej obszernością. Wielość postanowień nie przeradza się w ich jakość. Skarżący sporządzając umowę, odpowiedzialność za wady z tytułu rękojmi wprowadza z chwilą zawarcia umowy gdy tymczasem wydanie przedmiotów ma nastąpić po upływie 30 dni od jej zawarcia. Postanowienia odnoszące się do "rozszerzenia odpowiedzialności z tytułu rękojmi" świadczą o niezrozumieniu tej instytucji. Dobitnym przykładem jest postanowienie, wg którego "sprzedawca ponosi odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady każdego z przedmiotów umowy, które polegają na zmniejszeniu jego wartości lub użyteczności w wyniku normalnych następstw prawidłowego używania rzeczy". Komisja podkreśliła, że czym innym jest wada rzeczy, a czym innym zmniejszenie wartości lub użyteczności w wyniku normalnego używania. Wszystkie wskazane błędy nie dają podstaw do przypisania profesjonalizmu w sporządzeniu umowy. W ocenie organu praca egzaminacyjna nie spełnia kryteriów przywołanych w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w stopniu dostatecznym.
Z uwagi na powyższe w ocenie Komisji brak było podstaw do uwzględnienia odwołania i podwyższenie oceny zadania z zakresu prawa gospodarczego do oceny dostatecznej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S.Z.zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 558 par. 1 k.c., które miało wpływ na wynik sprawy przyjmując, że przepis ten dotyczy wyłącznie konsumentów:
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 394 par. 1 k.c. w zw. z art. 353[1] k.c., które miało wpływ na wynik sprawy przyjmując, że jedyną podstawą do żądania zapłaty w podwójnej wysokości przewidzianą w kodeksie cywilnym jest przepis art. 394 k.c.;
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 353[1] k.c., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez brak analizy wykonanego przez skarżącego zadania z zakresu prawa gospodarczego pod względem zgodności z zasadą swobody umów i braku naruszeń tej zasady;
4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez jego pominięcie podczas orzekania w sprawie przyjmując całkowitą uznaniowość oceny;
5. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. oraz art. 405 - 414 k.c., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że wskazane instytucje miałyby zastosowanie w niniejszej sprawie;
6. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 78d ust. 9 Poa w zw. z art. 6 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie Komisję II Stopnia, że brak jest wiążących zasad oceniania Komisję I Stopnia;
7. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 78 d ust. 1 Poa w zw. art. 78e ust. 2 Poa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pominięcie oceny rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego pod względem trafności zagadnień wskazanych w opinie istotnych zagadnień z zakresu prawa gospodarczego na egzaminie adwokackim 2018 r. I przyjęcie, że nie mają one znaczenia w sprawie, skoro nie są wiążące;
8. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 78 d ust. 1 Poa w zw. art. 78e ust. 2 Poa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pominięcie oceny rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego pod względem stopnia zabezpieczenia interesów klienta oraz szczegółowości uwzględnionych w regulacjach potencjalnych problemów wynikających z obrotu:
9. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 78 d ust. 1 Poa w zw. art. 78e ust. 2 Poa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pominięcie oceny rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego pod względem skuteczności umowy w obrocie oraz braku negatywnych skutków procesowych reprezentowanego klienta;
W konsekwencji:
10. brak merytorycznego rozpoznania sprawy przez nieuzasadnienie przyjętej w uzasadnieniu uchwały argumentacji, pominięcie wskazanych w odwołaniu od uchwały Komisji I Stopnia argumentów poprzez skuteczne i konsekwentne wdanie się w spór ze Skarżącym polegający na próbie dowodzenia skarżącemu, że bilans sugerowanych mu błędów w przyjętym rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego ma wymiar bardziej doniosły niż zarzucone w argumentacji egzaminujących;
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych uchwał w całości i zobowiązanie organu do wydania uchwały, że otrzymał pozytywną ocenę z zadania z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji, do wydania uchwały, że Skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w 2018 roku.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął i uzasadnił podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona uchwała jest zgodna
z obowiązującym prawem.
W myśl art 78d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W myśl art. 78e ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu
z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.
Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 78 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj. 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak. I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze).
Określone w przytoczonym przepisie art. 78e ust. 2 ustawy – Prawo
o adwokaturze, kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nic może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r.
w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.
Ponadto, za trafne należy uznać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie – Prawo o adwokaturze.
Analiza pracy egzaminacyjnej Skarżącego nie pozwala zgodzić się z postawionymi w skardze zarzutami. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej z egzaminu z prawa gospodarczego ze wskazaniem mankamentów, które przesądziły o wystawieniu oceny niedostatecznej z tej części egzaminu.
Oceniając prawidłowość dokonanej oceny należy wskazać, że podnoszone przez Skarżącego zarzuty są niezasadne. Nie można się zgodzić z zarzutem Skarżącego, że oceny zostały dokonane bez wszechstronnej analizy, bez umotywowania ocen. W rozdziale zatytułowanym "rozszerzenie zakresu odpowiedzialności z tytułu rękojmi" zastrzeżono, "że w przypadku wystąpienia wad każdego z przedmiotów umowy wartość sprzedaży tego przedmiotu, nie zależnie od pozostałych obowiązków sprzedającego względem kupującego, zostanie obniżona o 5% ustalonej ceny sprzedaży w porządku przypadającym na jedną wadę". Nie wskazanie rodzaju ewentualnej wady, co w każdym przypadku ma skutkować obniżeniem ceny, jest niewłaściwe.
W części określonej "kary umowne" Skarżący przyjął, "że na wypadek niewydania przynajmniej jednego przedmiotu umowy we wskazanym w niniejszej umowie terminie kupujący ma prawo odstąpić od niniejszej umowy w całości oraz żądać od sprzedającego zwrotu podwójnej kwoty ceny zapłaty za każdy z przedmiotów umowy, który w terminie nie został wydany". Postanowienie to jest w oczywisty sposób sprzeczne z prawem. Prawo cywilne wyraźnie przewiduje zwrot uiszczonej sumy w podwójnej wysokości jedynie w odniesieniu do zadatku. Żądanie zwrotu podwójnej ceny zakupionego samochodu w przypadku niewydania go w terminie prowadziłoby niewątpliwie do bezpodstawnego wzbogacenia i postanowienie to niewątpliwie mogłoby być zwalczane na podstawie art. 5 k.c., jako niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Tym bardziej takie postanowienie w umowie sporządzonej przez Skarżącego nie ma nic wspólnego z karą umowną. W pkt 3 rozdziału "kary umowne" Skarżący podjął próbę ustanowienia kary umownej, określając, że sprzedający będzie obowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 10 % ceny sprzedaży za każdy z niewydanych przedmiotów umowy w terminie 14 dni od dnia nie dotrzymania terminu wydania danego przedmiotu. Tym samym chociażby jednodniowe opóźnienie będzie skutkowało zapłatą kary w niebagatelnych wysokościach, tj. w odniesieniu do samochodu [...] w kwocie 18.450 zł, w odniesieniu do samochodu [...] 12.300 zł. W taki sam sposób Skarżący uregulował karę umowną w przypadku opóźnienia w odbiorze zakupionych samochodów. Taka regulacja godzi w sposób oczywisty w interes klienta, w imieniu którego sporządzano umowę Opisane powyżej postanowienia dają podstawę do stwierdzenia, że Skarżący nie rozumie instytucji kary umownej.
Nie można się zgodzić z zarzutem Skarżącego jakoby oceniający przyjęli błędną kwalifikację prawną przy ocenie zaproponowanego przez Skarżącego roszczenia uprawnień z tytułu rękojmi za wady rzeczy, tj. art. 556 k.c. zamiast 558 k.c. Wskazać należy, że art. 558 k.c. dotyczy możliwości modyfikacji z tytułu rękojmi jeżeli kupującym jest konsument. Umowa, którą sporządzał Skarżący została zawarta pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami prowadzonymi w formie spółek prawa handlowego, gdzie kupujący nie jest konsumentem w rozumieniu prawa cywilnego. Nie można się zgodzić z zarzutem, że w ocenach swych egzaminatorzy naruszyli pkt 2 istotnych zagadnień, poprzez uczynienie z elementu zwiększającego walor pracy elementu obowiązkowego i obniżenie oceny jako konsekwencję jego niezastosowania. Opis istotnych zagadnień nie stanowi instrukcji do oceny sporządzonej pracy bezwzględnie obowiązującej. Tym samym nie można naruszyć w swej ocenie tzw. opisu zagadnień. W momencie sporządzania pracy przez Skarżącego podstawą tej pracy był stan faktyczny oraz polecenia wskazujące elementy pracy, które powinna ona zawierać. Szczegółowy opis stron w stanie faktycznym zadania wyraźnie wskazywał na wszelkie elementy, które pozwalały nie tylko prawidłowo wskazać reprezentację stron umowy, ale i wskazać na jakiej podstawie taka reprezentacja jest prawidłowa. Ta część zadania miała na celu sprawdzenie wiedzy Skarżącego z zakresu prawa spółek. Niewątpliwie prawidłowe wskazanie stron i osób ich reprezentujących jest elementem pozytywnym, jednakże nie dającym podstaw do podwyższenia oceny w tym zakresie bez wykorzystania wiedzy umieszczonej w stanie faktycznym i z niego wynikającej.
Sposób sporządzenia umowy i wykazane błędy nie mogą być zniwelowane wyłącznie jej obszernością. Wielość postanowień nie przeradza się w ich jakość. Skarżący sporządzając umowę, odpowiedzialność za wady z tytułu rękojmi wprowadził z chwilą zawarcia umowy, gdy tymczasem wydanie przedmiotów ma nastąpić po upływie 30 dni od jej zawarcia. Postanowienia odnoszące się do "rozszerzenia odpowiedzialności z tytułu rękojmi" świadczą o niezrozumieniu tej instytucji. Dobitnym przykładem jest postanowienie, wg którego "sprzedawca ponosi odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady każdego z przedmiotów umowy, które polegają na zmniejszeniu jego wartości lub użyteczności w wyniku normalnych następstw prawidłowego używania rzeczy". Czym innym jest wada rzeczy, a czym innym zmniejszenie wartości lub użyteczności w wyniku normalnego używania. Wszystkie wskazane błędy nie dają podstaw do przypisania profesjonalizmu w sporządzeniu umowy.
Nie można zgodzić się z zarzutem, że ocena pracy egzaminacyjnej została dokonana bez należytego odniesienia się do celu przeprowadzenia tego egzaminu wskazanego w treści art. 78d ust. 1 w zw. z art. 78e ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze.
Ocena egzaminatorów jest w pełni uzasadniona, a błędy i uchybienia pracy nie dają podstaw do stwierdzenia, że Skarżący posiadł umiejętności należytego reprezentowania interesów klienta.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że egzamin adwokacki jest dla osoby predestynującej do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jej umiejętności. Skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, zatem sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu osoba przystępująca do egzaminu adwokackiego powinna w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu sporządzanego na pisemnym egzaminie adwokackim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.
W ocenie Sądu sposób sprawdzenia wiedzy Skarżącego został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze przez ocenę rozwiązania każdego z zadań przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie. Wynik egzaminu adwokackiego ustalany jest na podstawie uzyskanych wyników cząstkowych. Odnotować przy tym należy, że wśród kryteriów ocen prac z poszczególnych zadań nie znalazło się kryterium wyniku uzyskanego z rozwiązań pozostałych części egzaminu. W ocenie Sądu oznacza to, że ustawowe kryterium braku przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata może być odnoszone do określonej części egzaminu adwokackiego sprawdzającej przygotowanie w ramach jednej z dziedzin prawa i uzyskanie negatywnej oceny z tej części egzaminu zgodnie z art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze wskazuje na nieprzygotowanie do wykonywania zawodu adwokata.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zaskarżona uchwała zawiera zarówno uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, wyjaśnia motywy i podstawy prawne rozstrzygnięcia. Komisja odniosła się również w sposób wystarczający do zarzutów i twierdzeń podnoszonych w odwołaniu od uchwały, uzasadniając swoją opinię co do poprawności dokonanej oceny i wykazując niezasadność podniesionych zarzutów. Tym samym za nietrafne Sąd uznał zarzuty naruszenia prawa procesowego jak i materialnego.
Reasumując, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Rozstrzygnięcia organu zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, skargę należało oddalić.
Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.