VI GC 301/20

Sygn. akt VI GC 301/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie VI Wydział Gospodarczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Marta Zalewska Protokolant: Anna Walichowska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2020 r. w Rzeszowie na rozprawie sprawy z powództwa: P. D. , M. K. przeciwko: Gminie T. w T. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Gminy T. w T. na rzecz powodów P. D. , M. K. kwotę 155.730,24 zł (sto pięćdziesiąt pięć tysięcy siedemset trzydzieści złotych 24/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 września 2020r. do dnia zapłaty, 2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów 14.762 zł (czternaście tysięcy siedemset sześćdziesiąt dwa złote) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty od kwoty 13.204 zł tytułem kosztów procesu. Sygn. akt VI GC 301/20 Uzasadnienie wyroku z dnia 5 listopada 2020 roku Powodowie P. D. oraz M. K. działający jako wspólnicy Firmy Usługowa (...) s.c. D. P. , K. M. w S. wnieśli przeciwko pozwanemu Gminie T. pozew o zapłatę kwoty 155.730, 24 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem nierozliczonej II części zabezpieczenia roszczenia stanowiącego cześć wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane, w związku z umową podwykonawczą z dnia 23.07.2012 r. oraz kwoty 1558 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania o zawezwanie do próby ugodowej oraz kosztów procesu. W odpowiedzi na pozew pozwana Gmina wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwana wskazała, iż żądana kwota jest na datę złożenia pozwu niewymagalna, a powództwo przedwczesne, skoro w uzasadnieniu pozwu wskazano na datę wymagalności 3.09.20120. Nadto Gmina nie znajduje się w posiadaniu środków z kaucji, gdyż zabezpieczenie to zostało zatrzymane przez (...) S.A. Ponadto wskazała, iż zatrzymane zabezpieczenie miało charakter podwójny: I część 50% zabezpieczało należyte wykonanie umowy i podlegało reżimowi z art. 647 1 kc , II część 50% stanowiło kaucję gwarancyjną, a nie wynagrodzenie, którego płatność odsunięto w czasie. Żądana przez powodów kwota jako ta II część spełnia funkcję kaucji gwarancyjnej i nie ma zastosowania do niej art. 647 1 kc. Powodowie w replice na odpowiedź na pozew (k. 77) podtrzymali swoje stanowisko. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W ramach realizacji inwestycji pod nazwą (...) P. (...) T. , gdzie inwestorem był pozwany, (...) SA jako generalny wykonawca zwany „zamawiającym” zawarł w dniu 23.07.12r. z powodami zwanymi „wykonawcą” działającym w formie spółki cywilnej: Firma Usługowa (...) s.c. D. P. , K. M. w S. umowę podwykonawczą na wykonanie robót budowlanych. Prace zlecone zgodnie z umową zostały wykonane i odebrane przez Inwestora i Generalnego wykonawcę (...) S.A. W § 3 umowy strony określiły wynagrodzenie ryczałtowe na wskazaną tam stałą kwotę, w § 7 zasady zapłaty wynagrodzenia przez inwestora ( pozwanego ), poprzez wskazanie w fv jako płatnika inwestora, który miał płacić na podst. art. 921 1 kc , wówczas wykonawca wystawiając fv zamawiającemu miał pomniejszyć kwotę wynagrodzenia o kwotę gwarancji. ( dowód; umowa k. 43-45 ). Szczegółowe warunki do umowy podwykonawstwa m.in.: terminy, warunki płatności, obowiązki i prawa zamawiającego i wykonawcy, warunki rozwiązania umowy, wypowiedzenia określono w Standardowych Warunkach dla Wykonawców - stanowiącym załącznik nr 1 do umowy. Strony ustaliły, że rozliczenie robót następować miało na podstawie faktur częściowych wystawianych według procentowego zaawansowania robót oraz faktury końcowej wystawionej na podstawie Protokołu odbioru końcowego (par. 3 Warunków). W § 6 owu zamawiający zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia wskazanego w § 3 umowy. W par. 11 ust. 3 warunków strony ustaliły, że zamawiający uprawniony będzie do zatrzymania zabezpieczenia tytułem gwarancji należytego wykonania umowy, a po jej wykonaniu na okres rękojmi i gwarancji w wysokości 10% wartości umowy brutto od uznanych sum z każdej faktury częściowej. Po zakończeniu robót zabezpieczenie miało zostać rozliczone według zasad: 50% kwoty zabezpieczenia miało być zwrócone po bezusterkowym podpisaniu protokołu odbioru końcowego całości inwestycji przez Inwestora w terminie 30 dni od pisemnego zgłoszenia Wykonawcy; pozostałe 50% kwoty zabezpieczenia miało zostać zwrócone po upływie terminu gwarancji i rękojmi w terminie 30 dni od pisemnego zgłoszenia Wykonawcy, nie wcześniej niż w terminie 14 dni roboczych od zwrotu zatrzymanej kaucji przez Inwestora na rzecz Zamawiającego. W par. 12 Warunków strony określiły zasady realizacji roszczeń gwarancyjnych i z rękojmi jako prawo zamawiającego zaliczenia zatrzymanego zabezpieczenia na poczet wszelkich należnych roszczeń z rękojmi i gwarancji. Bieg okresu gwarancji i rękojmi rozpoczynał się po bezusterkowym odbiorze końcowym obiektu przez Inwestora, dodatkowo gwarancja i rękojmia obejmowała okres pomiędzy końcowym odbiorem robót Wykonawcy przez Zamawiającego, a końcowym odbiorem prac Zamawiającego przez Inwestora. Strony ustaliły, że zwrot zabezpieczenia mógł nastąpić po spełnieniu przesłanek przewidzianych w par. 11 ust. 3 pkt oraz po dostarczeniu karty gwarancyjnej. W toku wykonywanych robót budowlanych powodowie wystawiali na rzecz (...) S.A. faktury częściowe, wskazując jako płatnika Gminę T. na całość częściowego wynagrodzenia. Z każdej kwoty zapłaconej przez pozwanego ( okoliczność niesporna ), wskazanej na Fakturze pomniejszono wypłatę o 10% wartości wynagrodzenia na w/w zabezpieczenie. W dniu 2 sierpnia 2013 r. strony podpisały protokół bezusterkowego odbioru końcowego zakresu robót. Strony w protokole ustaliły terminy rękojmi na przedmiot umowy oraz gwarancji jakości na 60 miesięcy plus 30 dni od daty bezusterkowego odbioru końcowego, przy czym zgodnie z umową chodziło o bezusterkowy protokół odbioru między inwestorem a generalnym wykonawcą ( § 5.3 umowy ). Jednocześnie w pkt 8 ww. protokołu strony potwierdziły, iż na okres gwarancji i rękojmi zatrzymano zabezpieczenie w kwocie 311.460, 48 zł. Powodowie w tym samym dniu wydali zamawiającemu (...) S.A. kartę gwarancyjną z okresem gwarancji: 60 miesięcy plus 30 dni od daty bezusterkowego odbioru końcowego całego zadania inwestycyjnego. Dowód: Standardowe Warunki dla Wykonawców k. 38-42, protokół bezusterkowego odbioru końcowego robót k. 46, karta gwarancyjna k. 47, Faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 15-16, faktura VAT nr (...) wraz potwierdzeniem wpłaty k. 17-18, Faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 19-20, faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 21-22, faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 23, faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 24, faktura Vat nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 25, faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 26, faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 27, faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 28, faktura VAT nr (...) wraz z potwierdzeniem wpłaty k. 29, umowa spółki cywilnej wraz z aneksami k. 30-37, W dniu 5 listopada 2013 r. Gmina T. oraz (...) S.A. zawarły porozumienie, na mocy którego w par. 1 ust. 3 i 4 (...) S.A. zobowiązał się do zwrotu na rzecz podwykonawców szczegółowo wymienionych w załączniku nr 1 wymagalnych kaucji oraz wymagalnych faktur. W zał. nr 1 wskazano powoda na kwotę 155.730,24 zł tytułem I części zwrotu kaucji. Poza sposrem było, iż kwota rta została powodom zapłacona przez P. . W zał. nr 2 w wykazie faktur do zapłaty przez P. nie wskazano powoda. W dniu 12 listopada 2013 r. Generalny Wykonawca (...) S.A. wypłacił na rzecz powodów kwotę 155.730, 24 zł tytułem zwrotu pierwszej części zabezpieczenia tj. 50%. Dowód: potwierdzenie przelewu z dnia 12.11.2013 r. k. 37, porozumienie z dnia 5.11.2013 r. wraz z załącznikiem nr 1 w postaci rozliczenia kaucji faktur k. 67-71, Inwestor i Generalny Wykonawca nie zgłaszali zastrzeżeń w zakresie wykonanych przez powodów robót budowlanych w okresie gwarancji, który upłynął zgodnie z umową bezusterkowo. Poza sporem było, iż P. ogłosił upadłość. Wobec tego pismem z dnia 6 listopada 2018 r. powodowie powołując się na przepis art. 647 1 kc wezwali pozwaną Gminę T. do zapłaty kwoty 155.730, 24 zł z tytułu pozostałej części zabezpieczenia (pozostałe 50%). Powodowie wystąpili z wnioskiem do Sądu Rejonowego w T. V Wydział Gospodarczy o zawezwanie do próby ugodowej (sygn. akt V GCo 104/19), jednak do zawarcia ugody ostatecznie nie doszło, gdyż pozwany nie stawił się na wyznaczony termin rozprawy. Dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 6.11.2018 r. k. 55, protokół rozprawy z dnia 20.11.2019 r., sygn. akt V GCO 104/19 k. 54, W celu polubownego zakończenia sporu co do zapłaty pozostałej części zabezpieczenia w okresie letnim 2019 r. powodowie odbyli spotkanie z Wiceprezydentem miasta T. , który mając świadomość istnienia roszczenia nie kwestionował go tak co do zasady jak i wysokości. Pomiędzy stronami nie doszło jednak do wiążących ustaleń co do sposobu zapłaty kwoty 155.730, 24 zł. Dowód: zeznania świadka R. M. – protokół rozprawy dnia 5 listopada 2020 r. k. 95 Podstawą ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego były zaoferowane przez strony środki dowodowe w postaci wyżej wskazanych dokumentów. Sąd nie znalazł powodów, aby odmówić im waloru wiarygodności. Strona również ich nie kwestionowała ich wiarygodności. Sąd oparł się również na zeznaniach świadka R. M. , który na zlecenie powodów zajmował się windykacją należności od Gminy T. i posiadał wiedzę o okolicznościach istotnych z punktu widzenia niniejszego postępowania. Sąd nie znalazł podstaw, aby odmówić zeznaniom świadka waloru wiarygodności. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Podstawą żądania pozwu był przepis art. 647 1 § 5 kc w poprzednim brzmieniu, zgodnie z którym inwestor odpowiada solidarnie z wykonawcą względem podwykonawcy , ale tylko za zapłatę wynagrodzenia. W sprawie spór ograniczył się do prawa, tj. oceny, czy zatrzymana kwota z wynagrodzenia jako tzw. kaucja gwarancyjna stanowi wynagrodzenie w myśl w/w przepisu. Zdaniem sądu jest to wynagrodzenie, tak w zakresie zarówno I części należnej do zwrotu po bezusterkowym podpisaniu protokołu odbioru , jak i II części należnej podwykonawcy do zwrotu po upływie okresu gwarancji. Nie ma żadnych podstaw , jak twierdził pozwany w odpowiedzi na pozew, do czynienia rozróżnienia, że I transza jest wynagrodzeniem, a druga nie. Istotne jest bowiem tylko to, jakimi środkami czy też jaką wierzytelnością finansowana jest kwota kaucji. Jeżeli kaucja pokrywana jest częścią wynagrodzenia , tj. w praktyce tak jak w niniejszej sprawie, na etapie wypłaty wynagrodzenia z faktur częściowych zatrzymuje się część w wysokości równowartości kaucji, to po upływie okresów przeznaczonych na powstanie i realizację roszczeń z rękojmi i gwarancji, jeżeli takie roszczenia nie powstaną, i co najważniejsze, zamawiający nie zrealizuje ich w okresie gwarancji ( z reguły chodzi o potrącenie; w owu w § 12. 4 strony nazwały to „zaliczeniem zabezpieczenia na poczet należności” ), to wówczas wykonawca uzyskuje wymagalność wierzytelności z tytułu reszty wynagrodzenia, zatrzymanego uprzednio do wypłaty jako kaucja gwarancyjna. Nie chodzi to o żadną wykładnię umowy, jak wielokrotnie wskazywał to SN ( m.in. w V CSK 481/15 ), lecz istotne jest, w jaki sposób jest tworzona kwota zabezpieczenia: jeśli ma to być odrębna wpłata dokonana przez wykonawcę na rzecz zamawiającego, to w ogóle nie ma problemu , bo nie jest to wynagrodzenie należne wykonawcy; a gdy kwota tego zabezpieczenia jest „wykrajana” z należnego wykonawcy wynagrodzenia, to po upływie terminów wyżej wskazanych , podlega zapłacie jako reszta wynagrodzenia z tzw. odroczonym terminem płatności , a ściśle i prawniczo rzecz ujmując, przechodząc na grunt zapisów niniejszej umowy: § 11.2 i 3 uwu, wymagalność reszty wynagrodzenia zawiesza się pod warunkiem zawieszającym ( bezusterkowość wykonania przedmiotu umowy lub terminowe usunięcie wad w okresie gwarancji i rękojmi ). Nie sposób zatem podzielić stanowiska SN w uzasadnieniu wyroku V CSK 501/17, w którym SN uzasadniał, iż z chwilą ustanowienie tzw. kaucji gwarancyjnej zmienia się podstawa prawna roszczenia, a jeśli już iść tym tropem rozumowania, to z upływem okresu gwarancji i brakiem roszczeń zamawiającego z tego okresu, kolejny raz zmienia się status prawny roszczenia , „powracając” do wynagrodzenia z umowy o roboty budowlane, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd podziela natomiast argumentację odmiennych orzeczeń SN : V CSK 324/18, I CSK 577/18 i IV CSK 395/19. Na jej wzmocnienie wskazuje na jasno brzmiący zapis § 6.3 owu: Zamawiający, zatem w ślad za nim inwestor na mocy art. 647 1 § 5 kc , zobowiązany jest do zapłaty wynagrodzenia umownego określonego w § 3 umowy, a ten zaś zapis umowy wskazuje na pełną kwotę wynagrodzenia ryczałtowego, niezależnie, czy jakaś jego część została zatrzymana na poczet zabezpieczenia roszczeń z gwarancji i rękojmi. Bez znaczenia prawnego pozostawało też porozumienie zawarte między pozwanym a P. co do zapłaty podwykonawcom z tytułu niezrealizowanej kaucji, bowiem nie mogło ono jako erga partes wiązać w żaden sposób powoda, po drugie nie mogło wyłączać bezwzględnej odpowiedzialności inwestora z mocy prawa , po trzecie milczy ono odnośnie roszczenia dochodzonego pozwem. Nie było sporne miedzy stronami, iż pozwany popadł w opóźnienie w dacie 3.09.20r., nie było też sporne, że ziściły się wszystkie warunki wymagalności określone w § 11.3 pkt 2 owu, stąd na datę wyrokowania było ono zasadne, mimo że w dacie pozwu niewymagalne oraz stąd też należne od pozwanego odsetki ustawowe za opóźnienie i koszty procesu, o których sąd orzekł na podst. art. 108 w zw. z art. 98 § 1 i 3 kpc : opłata od pozwu , skarbowa od pełnomocnictwa i minimalne wynagrodzenie adwokackie.