Pełny tekst orzeczenia V SA/WA 521/06

V SA/Wa 521/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Mydłowska
Jolanta Bożek /przewodniczący/
Piotr Piszczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant - Beata Trawińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej I. Uchyla zaskarżoną decyzję. II. Orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. III. Zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz K.C. 1421,40 (jeden tysiąc czterysta dwadzieścia jeden 40/100) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzjami z dnia [...] października 1998 r. oraz z dnia [...] listopada 1998 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. wymierzył Agencji Celnej "A" w W. opłaty manipulacyjne dodatkowe za wykonywanie czynności służbowych poza siedzibą lub czasem pracy urzędu celnego, w kwotach wymienionych w tych decyzjach – łącznie 7.380 zł.
W dniu [...] grudnia 2002 r. (data pism 2 grudnia 2002 r.) K.C. – prowadzący działalność jako Agencja Celna "A", złożył do Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. wnioski, w trybie art. 2651 § 1 Kodeksu celnego, o uchylenie ww. decyzji Urzędu Celnego w W. wymierzających opłaty dodatkowe manipulacyjne oraz o zwrot nienależnie pobranych opłat w sprawach będących przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu.
W uzasadnieniu powyższych wniosków Strona wskazała na naruszenie przez organ celny:
art. 123 § 1, 192 oraz 200 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uniemożliwienie jej, przed wydaniem tych decyzji, wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego a przez to wydanie decyzji w oparciu o nieudowodniony stan faktyczny,
art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez niewydanie postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu,
art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego poprzez jego błędną interpretację.
Powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2000 r. oraz Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2002 r., które zapadły w analogicznej sprawie, Skarżący wskazał, iż siedzibą Urzędu Celnego w W. jest W., nie zaś adres tego urzędu. Oznacza to, iż dodatkowe opłaty manipulacyjne za czynności służbowe w miejscu uznanym powinny być wymierzane jedynie za czynności wykonywane poza granicami administracyjnymi W. W związku z tym, iż miejsce uznane "A" znajduje się w obrębie granic administracyjnych W., art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego w przedmiotowej sprawie nie może stanowić podstawy prawnej wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Ponadto, w ocenie strony skarżącej, użyte w art. 275 § 4 pkt 5 pojęcie "czynności służbowe" nie jest tożsame ze zdefiniowanym w art. 3 § 1 pkt 5 Kodeksu celnego pojęciem "kontroli celnej" i obejmuje inne nie wymienione w definicji "kontroli celnej" działania administracji celnej, nie wynikające z potrzeb kontrolnych. Zdaniem K.C. w sprawie nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania, gdyż jako taki nie może być traktowany wniosek kierowany do urzędu celnego, który ograniczał się jedynie do prośby o oddelegowanie funkcjonariuszy celnych. Konsekwencją braku wszczęcia i prowadzenia postępowania przed wydaniem decyzji stał się brak możliwości wypowiedzenia się w sprawie i na temat zgromadzonych materiałów i dowodów.
Decyzjami z dnia [...] marca 2003 r. Naczelnik Urzędu [...] Celnego w W. odmówił uchylenia ww. decyzji Dyrektora Urzędu Celnego wymierzających Stronie opłaty manipulacyjne dodatkowe za czynności służbowe wykonane, na jej wniosek, przez funkcjonariuszy celnych poza siedzibą urzędu celnego.
Orzekając na skutek odwołań Strony, Dyrektor Izby Celnej w W., po połączeniu zaskarżonych spraw do łącznego rozpoznania i rozpatrzenia, decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż stosownie do art. 246 § 2 Kodeksu celnego należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie wynikała z obowiązujących przepisów lub gdy kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 § 3 Kc. Zgodnie z art. 246 § 4 Kodeksu celnego zwrot należności może nastąpić na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach. Pismami z dnia 2 grudnia 2002 r., złożonymi w Urzędzie Celnym [...] w W. w dniu [...] grudnia 2002 r., Strona wniosła o uchylenie ww. decyzji z października i listopada 1998 r.. Wnioski złożone zostały zatem z uchybieniem ustawowego terminu do ich wniesienia, co stanowi przesłankę negatywną uchylenia decyzji ostatecznych o wymiarze opłaty manipulacyjnej dodatkowej.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący wniósł o uchylenie kwestionowanych decyzji organów obydwu instancji zarzucając, że zostały one wydane z naruszeniem:
art. 120, art. 121 § 1 oraz art. 124 Ordynacji podatkowej;
art. 246 § 2 i 5, art. 275 § 4 pkt 5 oraz art. 277 Kodeksu celnego.
Rozwijając w motywach skargi zarzuty o charakterze merytorycznym Skarżący wyjaśnił, iż nie było podstaw prawnych do wymierzenia i poboru opłat manipulacyjnych dodatkowych. Organy celne niezasadnie traktują zatem kwoty pobrane bez tytułu prawnego jako opłaty manipulacyjne dodatkowe. W konsekwencji organy błędnie przyjęły, iż zwrot pobranych opłat następuje w trybie określonym w art. 277 Kodeksu celnego dla poboru należności celnych przywozowych i wywozowych w sytuacji, gdy przepis ten dotyczy jedynie poboru, a nie zwrotu opłat. Skarżący podkreślił, iż nie składał wniosku o zwrot opłat w trybie art. 246 § 4 Kodeksu celnego, gdyż stoi na stanowisku, iż w sprawie zastosowanie powinna znaleźć regulacja z art. 246 § 5 Kodeksu celnego, nakazująca organowi celnemu dokonanie zwrotu z urzędu. Organ od czasu, gdy w analogicznych sprawach od roku 2000 zapadały wyroki NSA wskazujące na inną interpretację pojęcia "czynności dokonywane poza siedzibą urzędu", był świadomy, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające dokonanie zwrotu pieniędzy z urzędu.
W sferze stanowiącej przedmiot regulacji prawa procesowego Skarżący podniósł, iż organy nie ustosunkowały się do wszystkich zgłaszanych przez nią zarzutów. W szczególności organy nie odniosły się do wątpliwości związanych z pojęciami "kontrola celna" i "czynności służbowe", nie zajęły stanowiska w sprawie adekwatności opłat do podejmowanych czynności oraz kwestii ponoszenia wszystkich kosztów związanych z prowadzeniem miejsca uznanego. W ocenie K.C. organy celne niezasadnie przyjęły, iż wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej nastąpiło na wniosek strony w chwili złożenia wniosku o oddelegowanie funkcjonariuszy celnych do miejsca uznanego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko oraz argumentację zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze organ wyjaśnił, iż zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd Najwyższy nie zakwestionował prawa organów celnych do poboru opłaty manipulacyjnej dodatkowej, o której mowa w art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego, a jedynie wyjaśnił, co należy rozumieć pod pojęciem "czynności dokonywane poza siedzibą urzędu". W dniu wydania decyzji wymierzającej opłatę organ był zatem umocowany do jej pobrania, co sprawia, iż niezasadne jest stanowisko skarżącej, że w sprawie nie ma zastosowania art. 246 § 4 w związku z art. 277 Kodeksu celnego. Odnosząc się do zarzutu nie dokonania zwrotu opłaty z urzędu Dyrektor Izby Celnej podniósł, iż wyrok NSA wiąże organ w konkretnej sprawie, natomiast w rozpatrywanej sprawie Strona nie skorzystała z prawa wniesienia skargi. Organ podkreślił, iż zmiana wykładni stosowania określonej normy prawnej nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania ani do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Jedynym dopuszczalnym trybem wzruszenia decyzji jest tryb przewidziany w art. 2651 Kodeksu celnego, który wymaga wniosku lub zgody strony. W świetle powyższego organ celny nie miał podstaw do działania z własnej inicjatywy. W podsumowaniu swego stanowiska Dyrektor Izby Celnej w W., stwierdził nadto, że niedochowanie terminu do wniesienia wniosku o zwrot opłaty manipulacyjnej dodatkowej stanowi przesłankę negatywną, o której mowa w art. 2651 Kodeksu celnego, której wystąpienie wyklucza wzruszenie decyzji w trybie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej. Zdaniem Dyrektora odmienne stanowisko prowadziłoby do sytuacji, w której wydana decyzja nie mogłaby zostać wykonana, bowiem będący jej konsekwencją zwrot opłaty manipulacyjnej dodatkowej nie mógłby nastąpić z uwagi na upływ 3 letniego terminu z art. 246 § 4 Kodeksu celnego. Za niezasadne organ uznał również podnoszone przez Stronę zarzuty natury procesowej.
W piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2005 r., zatytułowanym "uzupełnienie skargi", Skarżący zajął stanowisko, iż art. 246 § 4 Kodeksu celnego, wbrew twierdzeniu organów celnych, nie jest przepisem szczególnym, o którym mówi art. 2651 Kodeksu celnego, bowiem odnosi się on wyłącznie do kwestii zwrotu należności celnych a nie do zmiany lub uchylenia decyzji. W piśmie tym Skarżący podniósł także, iż w sytuacji gdy organy obu instancji stoją na gruncie możliwości zastosowania w sprawie niniejszej art. 246 Kodeksu celnego, powinny były zastosować jego § 5 oraz zbadać zasadność przedłużenia terminu do zwrotu należności na gruncie § 6 tego artykułu, czego Dyrektor Izby Celnej nie uczynił. Ponadto skarżący wskazał, że nie można z decyzją uchylającą decyzje, którymi wymierzono opłaty manipulacyjne dodatkowe, wiązać z posiadaniem przez nią przymiotu niewykonalności już w dacie jej wydania, na co powoływały się organy celne, ponieważ nie można zgodzić się z opinią, że pojęcie "wykonania decyzji" obejmuje dalszą konsekwencję w postaci zwrotu kwoty pobranej na podstawie uchylonych decyzji. Tryb przewidziany dla zwrotu należności celnych nakazywał bowiem wydanie odrębnej decyzji i to przez organ w postaci Dyrektora Izby Celnej, tymczasem w przedmiotowej sprawie dwa odrębne postępowania zostały sprowadzone do jednego postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego- czyli organ niewłaściwy rzeczowo.
Oddalając skargę K.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15.01.2005 r. podkreślił, że decyzje Dyrektora Urzędu Celnego w W. wymierzające K.C. opłaty manipulacyjne dodatkowe stały się ostateczne wobec niewniesienia przez zainteresowanego środków odwoławczych. K.C. złożył w dniu [...] kwietnia 2000 r. do Prezesa Głównego Urzędu Ceł wnioski o uchylenie ostatecznych Decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego, które następnie cofnął, co skutkowało umorzeniem postępowania, a w dniu [...] grudnia 2002 r. ponownie wystąpił z wnioskami o uchylenie decyzji wymiarowych w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego oraz o zwrot pobranych opłat.
Sąd podzielił stanowisko skarżącego, iż art. 246 § 4 Kodeksu celnego nie może być uznany za przepis szczególny sprzeciwiający się uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej w oparciu o art. 265¹ Kodeksu celnego. Z treści oraz usytuowania tego przepisu w dziale V tytułu VII Kodeksu celnego wynika, że odnosi się on wyłącznie do zwrotu i umorzenia należności celnych nie zaś do uchylania i zmiany decyzji ostatecznych. Sąd stwierdził, że odmienne stanowisko organu w tej kwestii nie miało wpływu na wynik sprawy, a tylko w takiej sytuacji zaskarżona decyzja powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Zwrócił też uwagę, że w zarzutach sformułowanych we wniosku skarżący nawet nie nawiązał do przesłanek z art. 265¹ warunkujących możliwość wzruszenia decyzji w tym trybie. W szczególności zaś nie wykazał czy interes publiczny czy tez ważny interes strony miałby przemawiać za uchyleniem decyzji wymiarowych.
Zdaniem Sądu, skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosząc zarzuty dotyczące wadliwości wydanych decyzji wymiarowych, ostatecznie wnosił o ich uchylenie jako decyzji wydanych bez podstawy prawnej – co mogłoby wskazywać, że jego stanowisko zostało w istocie oparte na przepisie art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, nie zaś na art. 265¹ Kodeksu celnego.
Sąd stwierdził, że jedynie z faktu, że tak we wniosku, jak i w odwołaniu skarżący oparł swoje zarzuty na tym, że na skutek wyroków NSA i SN zapadłych w analogicznych sprawach zmieniła się interpretacja przepisów prawa, na podstawie których wydane zostały decyzje wymiarowe, można przypuszczać, że wnioskując o uchylenie tych decyzji w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego odwoływał się do przesłanki mówiącej o " ważnym interesie strony". Sąd uznał ponadto, że przesłanka "ważnego interesu strony", do której odwoływał się skarżący składając wniosek o uchylenie decyzji wymiarowych w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego nie została prawnie zdefiniowana, podobnie jak traktowana na równi z nią przesłanka "interesu publicznego". Biorąc pod uwagę, że przewidziany w art. 265¹ Kodeksu celnego tryb ma charakter nadzwyczajny Sąd przyjął, że badanie przesłanki "ważnego interesu strony" podobnie jak i "interesu publicznego" nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przez organ przy wydawaniu decyzji ostatecznej. Zmiana interpretacji prawa, dotycząca rozumienia pojęcia "poza siedzibą urzędu celnego", jaka nastąpiła po wydaniu wyroków przez NSA i SN w ocenie Sądu, winna być brana pod uwagę przez organ przy rozpatrywaniu sprawy jako okoliczność istotna z punktu widzenia interesu strony. Jednakże nie może to być podstawą do "automatycznego" przyjęcia, że skoro nastąpiła zmiana interpretacji prawa, to strona jest zwolniona od wykazania swojego ważnego interesu, z powodu którego miałaby nastąpić zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji, albo że tylko przez samą zmianę interpretacji przepisów ów ważny interes strony zachodzi.
Zdaniem Sądu w postępowaniu wszczętym na wniosek strony, prowadzonym w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego, nie można przy ocenie "ważnego interesu strony" jako przesłanki umożliwiającej wzruszenie decyzji ostatecznej pominąć zachowania samej strony i tego, jak sama strona rozumie swój "ważny" interes. To czy ma ona "interes" i czy jest to interes "ważny" jest przede wszystkim kwestią oceny samej strony, a więc to strona musi wskazać, na czym ten interes polega i dlaczego jest on ważny.
Sąd zauważył, że w kwietniu 2000 r. skarżący składał już wnioski o uchylenie decyzji wymiarowych w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego, jednak wnioski te następnie cofnął, co zdaniem Sądu ma istotne, przesądzające wręcz znaczenie w sprawie, dowodzi bowiem, że sama strona uznała, że jej interes nie jest na tyle "ważny", skoro nad ten interes przedłożyła inny, wynikający z cofnięcia wniosków. Cofnięcie złożonych w 2000 r. wniosków i ponad dwuletnie "milczenie" strony, wyklucza zdaniem Sądu możliwość uznania, że za uchyleniem decyzji ostatecznej przemawiał ważny interes strony w rozumieniu art. 265¹. Strona nie wyjaśniła, czym uzasadnia, że jej interes, który nie był dość "ważny" w kwietniu 2000 r., kiedy, stosując się do "perswazji" organu cofnęła wnioski, stał się na nowo ważny w grudniu 2002 r., kiedy ponownie złożyła wnioski w trybie art. 265¹.
Sąd odniósł się także do kwestii występowania w sprawie "interesu publicznego" wskazując, że pojęcie to oprócz aspektu społecznego, obejmuje również kwestie z szeroko rozumianej sfery funkcjonowania instytucji publicznych, w tym instytucji państwa. W interesie publicznym leży dążenie do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wadliwej, ale też pewność obrotu prawnego i gospodarczego oraz stabilność stosunków w sferze finansów publicznych. O takim rozumieniu pojęcia interesu publicznego świadczy cały szereg uregulowań zawartych tak w Ordynacji podatkowej, jak i w Kodeksie celnym, ściśle reglamentujących lub zgoła wykluczających po upływie określonego okresu możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej – nawet wadliwej.
W tym kontekście Sąd odniósł się do przepisów art. 246 § 4 i § 5 Kodeksu celnego, które zostały uznane przez organy celne za "przepisy szczególne" w rozumieniu art. 265¹, wskazując, że ustawodawca ustanowił w tych przepisach trzyletnią cezurę czasową jako maksymalny okres, w ramach którego przewiduje się możliwość podjęcia działań zmierzających do zwrotu należności celnych.
Sąd uznał, że wskazywany przez skarżącego przepis § 5 art. 246, obligujący organ do dokonania zwrotu należności celnych z urzędu, nawet potencjalnie nie może mieć zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Przepis ten mógłby, zdaniem Sądu mieć zastosowanie w przypadku, gdyby doszło do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego przed upływem 3 lat od powiadomienia o należnościach celnych, gdyż wtedy wystąpiłaby określona w § 5 art. 246 przesłanka "stwierdzenia" przez organ okoliczności uzasadniającej zwrot należności celnej, jak również powstałaby podstawa faktyczna i prawna do złożenia przez stronę wniosku na podstawie § 4 tego przepisu.
Za niezasadny Sąd uznał zarzut skarżącego, że zgodnie z art. 277 Kodeksu celnego, w wersji przed nowelizacją, jedynie pobór a nie zwrot opłat manipulacyjnych następował w trybie i na zasadach określonych dla należności celnych. Wykładnia systemowa przepisów art. 277 i 246 Kodeksu celnego prowadzi, przy braku w Kodeksie celnym innych rozwiązań prawnych regulujących dopuszczalność, przesłanki, tryb i termin zwrotu opłaty manipulacyjnej, do stosowania art. 246 także przy zwrocie lub umarzaniu tego rodzaju opłat. Sprzeczne z zasadą państwa prawa byłoby przyjęcie założenia, że opłata pobrana nienależnie lub bez podstawy prawnej nie może być zwrócona stronie.
Sąd stwierdził, że brak było podstaw do zwrotu z urzędu pobranych opłat manipulacyjnych w oparciu o art. 246 § 5 Kodeksu celnego, ponieważ wyrok Sądu wydany w danej sprawie nie może stanowić podstawy do uruchamiania nadzwyczajnego trybu postępowania w innych sprawach. Zmiana interpretacji prawa dotycząca rozumienia pojęcia "poza siedzibą urzędu", o jakiej niewątpliwie można mówić po wydaniu wyroków przez NSA i SN, może mieć wpływ na ocenę istnienia pozytywnych przesłanek z art. 265¹ Kodeksu celnego, ale nie może zastępować ani ważnego interesu strony, ani interesu publicznego.
Fakt, że art. 246 Kodeksu celnego nie mógł stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, nie oznacza zdaniem Sądu, iż nie powinien on być uwzględniany w ogóle. Przepis ten ma istotne znaczenie przy dokonywaniu wykładni systemowej i jego postanowienia mogły, a nawet powinny stanowić dodatkowy element uzasadnienia prawnego decyzji. Wskazana bowiem w tym przepisie cezura czasowa wyznacza istotną przesłankę dla oceny zarówno interesu publicznego, jak i ważnego interesu strony.
Wskazując na powyższe Sąd uznał, że w toku postępowania administracyjnego strona nie wykazała ani interesu publicznego ani swojego ważnego interesu, który uzasadniałby wzruszenie ostatecznej decyzji i wobec braku podstawowej przesłanki z art. 265¹ Kodeksu celnego wniosek strony o zmianę lub uchylenie tej decyzji nie mógł być uwzględniony.
Odnosząc się do kwestii uznaniowego charakteru decyzji wydanej na podstawie art. 265¹ Kodeksu celnego Sąd wskazał, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy w sprawie orzekał organ właściwy, czy zastosowano odpowiednie przepisy prawa oraz czy miały miejsce tego rodzaju naruszenia przepisów postępowaniu, które mogły istotnie wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. W związku z tym, że takie uchybienia nie zostały stwierdzone w zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu brak było podstaw do uwzględnienia skargi.
Sąd nie zgodził się również z zarzutem dotyczącym orzekania przez organy celne w przedmiocie zwrotu opłaty z naruszeniem przepisów o właściwości wskazując, że z treści decyzji jasno wynika, że przedmiotem rozstrzygania przez organy celne, był wyłącznie wniosek złożony w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego, a art. 246 musiał być posiłkowo rozważany ze względu na okoliczności sprawy.
W skardze kasacyjnej K.C. zaskarżył w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Powołując się na naruszenie prawa materialnego zarzucił błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Chodzi o art. 246 § 4 i 5, 2631, 2651, 275 § 4 pkt 5, 277 ustawy z 9 stycznia 1997 r. – Kodeksu celnego (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), art. 2, 7, 31 ust. 3, 32, 45 ust. 1, 64 ust. 3, 184 Konstytucji RP. Naruszenie przepisów postępowania w zakresie istotnym i mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazał art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269), dalej: p.u.s.a., art. 3 § 1, 141 § 4, 145 § 1 pkt 1 lit. c), § 2, ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) dalej: p.p.s.a., art. 120, 121 § 1, 122, 187 § 1, 191, 210 § 1 pkt 6 i § 4. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. − Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
W uzasadnieniu podał, że zaprezentowane stanowisko Sądu I instancji nie jest prawidłowe. Wskazał, że ustalenia prawne poczynione przez WSA w zaskarżonym wyroku diametralnie różnią się od ustaleń zawartych w zaskarżonych decyzjach.
Brak dochowania terminu do złożenia wniosku o zwrot opłaty manipulacyjnej dodatkowej, o którym mowa w art. 246 § 4 – Kodeksu celnego stanowi przesłankę negatywną, o której mowa w art. 265 – Kodeksu celnego. Wystąpienie jej wyklucza wzruszenie decyzji w trybie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, niezależnie od ewentualnego zaistnienia ważnego interesu strony lub interesu publicznego.
Skarżący podkreślił, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, przekonanie WSA, iż w obrocie prawnym może pozostawać decyzja, która co prawda została wadliwie uzasadniona lecz prawidłowo rozstrzyga co do meritum sprawy. Sąd krytycznie odnosząc się błędnego uzasadnienia decyzji dokonanego przez organy zastąpił je własnym, a praktyka tego rodzaju w zasadniczy sposób eliminuje prawo strony do skorzystania ze zwykłych środków zaskarżenia, ponieważ "ostateczne" uzasadnienie rozstrzygnięcia pojawiało się poza etapem postępowania administracyjnego.
Strona zarzuciła wyrokowi WSA wyrażenie przekonania, że powołanie się przez wnioskodawcę na wadliwość decyzji przekreśla możliwość zastosowania trybu określonego w art. 265 1 Kodeksu celnego, gdyż w tym przypadku odpowiednie będą inne tryby. Zdaniem skarżącej działania organów celnych w tej sprawie nie mogą w żaden sposób być uznane za praworządne. Przyjęcie przez WSA oraz organy celne stanu, w którym w obrocie prawnym istnieje niewątpliwie błędna kwalifikacja dodatkowych opłat manipulacyjnych, jako zgodnego z prawem, pomimo niebudzących wątpliwości orzeczeń NSA i SN przesądzających istotne dla niniejszej sprawy zagadnienie, jest oceną nie mającą nic wspólnego z działaniami praworządnymi.
Zdaniem skarżącego WSA nie odniósł się do kilku istotnych zarzutów zawartych w skardze na decyzje organów celnych, między innymi Sąd nie odniósł się do nieuwzględnienia wartości celnej towarów przy dokonywaniu wymiaru opłat manipulacyjnych dodatkowych, co było błędem dyskwalifikującym decyzje o ich wymiarze. Stanowi to naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. WSA nie zajął także stanowiska wobec postawionych w skardze zarzutów odnośnie rozumienia normy zawartej w art. 275 § 4 pkt 5 Kodeksu celnego stanowiącej podstawę poboru opłat.
Dyrektor Izby Celnej w W. nie skorzystał z prawa odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 23.02.2006 r., I GSK 1684/05 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uwzględniając treść uzasadnienia wyroku trzeba wskazać, że skarżący domagał się uchylenia decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. wymierzających opłaty manipulacyjne dodatkowe oraz zwrotu tych opłat, jako nienależnie pobranych. Uchylenia tych decyzji skarżący domagał się w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 265¹ Kodeksu celnego, natomiast nie wskazał podstawy prawnej, w oparciu o którą żąda zwrotu pobranych od niego opłat. W toku postępowania skarżący stwierdził, że zwrot tych opłat powinien być zrealizowany przez organ celny w oparciu o ogólne zasady cywilnoprawne z uwagi na to, że według skarżącego po uchyleniu decyzji o wymiarze tych opłat tracą one walor opłat manipulacyjnych.
Zgłoszone przez skarżącego żądania wymagały wydania przez organ celny dwóch odrębnych rozstrzygnięć, przy czym w pierwszej kolejności powinna być rozstrzygnięta kwestia uchylenia decyzji ostatecznych wymierzających opłaty manipulacyjne dodatkowe, gdyż tylko w tym przypadku możliwy będzie zwrot pobranych opłat.
Organy celne po rozpatrzeniu wniosków skarżącego orzekły wyłącznie o pierwszym żądaniu skarżącego odmawiając uchylenia decyzji wymiarowych w trybie art. 265¹ § 1 Kodeksu celnego. Odmiennej oceny zakresu przedmiotowego tego rozstrzygnięcia nie uzasadnia okoliczność, iż w uzasadnieniach decyzji organów celnych obydwu instancji zostały zawarte stwierdzenia dotyczące niemożności zwrotu należności celnych, gdyż stwierdzeń tych nie można traktować jako rozstrzygnięcia zgłoszonego przez skarżącego żądania zwrotu pobranych opłat, lecz jedynie jako uzasadnienie prezentowanej przez organ celny tezy, że upływ terminu z art. 246 § 4 Kodeksu celnego stoi na przeszkodzie uchyleniu decyzji ostatecznych w trybie art. 265¹ Kodeksu celnego.
W postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 265¹ Kodeksu celnego organy celne, rozpatrując wniosek skarżącego o uchylenie decyzji wymiarowych, powinny były zbadać czy w sprawie występują określone w tym przepisie przesłanki uzasadniające uchylenie tych decyzji, nie powinny natomiast rozstrzygać o przesłankach zwrotu opłat manipulacyjnych nie objętych hipotezą art. 265¹ § 1 Kodeksu celnego.
Przedmiotem kontroli legalności jest przestrzeganie prawa przez organy wykonujące administracje publiczną czyli ochrona prawa przedmiotowego, a efektem tej kontroli – w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny jego naruszenia – jest zastosowanie przez sąd prawem przewidzianych środków.
Warto zauważyć, że sąd administracyjny kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem orzeka na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. W postępowaniu celnym obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie celnym (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego), Sąd administracyjny nie może zastąpić organu celnego w wykonaniu tego obowiązku, gdyż do jego kompetencji należy jedynie kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym.
W postępowaniu przed sądem administracyjnym, postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.), a prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów poza dowodami z dokumentów jest niedopuszczalne.
W świetle przyznanych sadowi administracyjnemu kompetencji w zakresie kontroli legalności funkcjonowania administracji publicznej sąd ten poza wskazanym wyżej zakresem uzupełniającego postępowania dowodowego, nie może samodzielnie ustalać stanu faktycznego sprawy i oceniać na tej podstawie legalności zaskarżonego aktu.
Widząc potrzebę sanacji stwierdzonych uchybień Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, 152, 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.