V KS 41/25

SN
V KS 41/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 grudnia 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Matras (przewodniczący)
‎
SSN Jacek Błaszczyk (sprawozdawca)
‎
SSN Andrzej Stępka
w sprawie
J. N. (N.)
‎
skazanego wyrokiem łącznym
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k.
‎
w dniu 2 grudnia 2025 r.,
‎
skargi Prokuratora Rejonowego w Wejherowie
‎
na wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku
‎
z dnia 10 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 50/25,
uchylający wyrok łączny Sądu Rejonowego w Wejherowie
‎
z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt II K 1150/23,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Jacek Błaszczyk                     Jarosław Matras                              Andrzej Stępka
UZASADNIENIE
W dniu 6 sierpnia 2024 roku Sąd Rejonowy w Wejherowie w sprawie o sygn. akt  II K 1150/23 skazanego
J. N.
wydał wyrok łączny, mocą którego, przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k.:
1.
na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 85a k.k., art. 86 § 1 k.k., art. 87 § 1 k.k. w zw. z art.
91 § 3 k.k. w miejsce wymierzonych skazanemu J. N. kar pozbawienia wolności opisanych w punktach 6, 10-34 części wstępnej wyroku oraz kar ograniczenia wolności, opisanych w punktach 5 oraz 7 części wstępnej wyroku, wymierzył skazanemu karę łączną 9 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności;
2.
na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 i 2 k.k. w miejsce wymierzonych skazanemu
J. N. kar grzywny w wyrokach opisanych w pkt 4 i 34 części wstępnej wyroku orzekł karę łączną 300 stawek dziennych grzywny, ustalając stawkę dzienną w wysokości 10 złotych;
3.
na podstawie art. 90 § 2 k.k. w zw. z art. 85 § 1 i 2 k.k. połączył środki karne
w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczone wyrokami opisanymi w pkt 5, 6, 7 i 22 części wstępnej wyroku i w ich miejsce orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 13 lat;
4.
na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie karne w zakresie możliwości
wydania wyroku łącznego obejmującego kary orzeczone pozostałymi wyrokami;
5.
pozostałe rozstrzygnięcia w wyrokach wskazanych w pkt I pozostawił do odrębnego
wykonania;
6.
zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. M. kwotę 295,20 zł tytułem
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz skazanego;
7.
zwolnił skazanego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych.
Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca skazanego, zarzucając rażącą niewspółmierność orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności i łącznego środka karnego.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 10 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 50/25, uchylił zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięć z pkt I, II, III, IV i V i w tej części przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Wejherowie do ponownego rozpoznania.
Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł Prokuragtor Rejonowy w Wejherowie zarzucając
rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 437 § 2 k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 6 sierpnia 2024 roku, w zakresie rozstrzygnięć z pkt I, II, III, IV, V i przekazanie w tej części sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wejherowie, podczas gdy w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodziła konieczność ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości.
W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga wniesiona przez prokuratora jest zasadna.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Z kolei przepis art. 437 § 2 k.p.k. stanowi, że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.
W realiach rozpoznawanej sprawy jako podstawę uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sąd odwoławczy wskazał art. 437 § 2 k.p.k. (rubryka 4.1. uzasadnienia zaskarżonego wyroku), to jest konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości - uzasadniając to tym, że
„
stwierdzone przez sąd odwoławczy z urzędu naruszenie prawa materialnego sprawia, iż wyrok wydany przez Sąd Rejonowy nie odpowiada prawu, zaś utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia byłoby rażąco niesprawiedliwe w znaczeniu wynikającym z art. 440 k.p.k.
”.
W kontekście powyższych rozważań Sądu
ad quem
skarżący trafnie wskazał, że, wbrew wywodom Sądu odwoławczego, nie zaistniała w sprawie żadna z przewidzianych ustawą karnoprocesową okoliczności uzasadniających przeprowadzenie postępowania dowodowego na nowo w całości. W szczególności nie zachodziła konieczność uchylenia wyroku Sądu
meriti
wskazana przez Sąd drugiej instancji w związku z tym, że
„
naruszenie w rozpoznawanej sprawie reguł prawa międzyczasowego określonych w art. 4 § 1 k.k. (…) prowadzi do rażącej niesprawiedliwości orzeczenia, a tym samym do uchybienia przepisowi art. 440 k.p.k. W niniejszej sprawie, stosując w sposób prawidłowy art. 4 § 1 k.k., należało ukształtować względem skazanego karę łączną w oparciu o reguły obowiązujące nie przed dniem 24 czerwca 2020 roku (jak uczynił to sąd meriti w zaskarżonym wyroku łącznym), a w oparciu o zasady łączenia kar obowiązujące począwszy od tej daty, a ustanowione na mocy „ustawy o dopłatach”. Rozwiązanie takie byłoby przy tym względniejszym dla skazanego, niż oparcie orzeczenia o karze łącznej w sposób, jak uczynił to Sąd
Rejonowy (tj. w oparciu o zasady obowiązujące przed 24 czerwca 2020 roku) …”.
Przepis
art. 440
k.p.k., jako niewymieniony w
art. 437 § 2
k.p.k., nie stanowi samodzielnej przesłanki wydania wyroku uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania
(zob. m.in. D. Świecki, w: D. Świecki (red.), Kodeks postepowania karnego. Komentarz, Warszawa 2021, uwagi do
art. 539a
- teza 52). W orzecznictwie dostrzega się, iż „rażąca niesprawiedliwość” pozwala na zainicjowanie kontroli poza granicami zaskarżenia i podniesionych w środku odwoławczym zarzutów, natomiast podstawa wydania orzeczenia kasatoryjnego zachodzi tylko w razie stwierdzenia konieczności przeprowadzenia pierwszoinstancyjnego przewodu na nowo lub w warunkach zakazu naruszenia reguły
ne peius
, przy zaskarżeniu wyroku na niekorzyść
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2017 r.,
V KS 1/17
). Z tego też względu w ramach skargi na wyrok sądu odwoławczego zarzut będzie należało podnosić na zasadzie
art. 539a § 3
w zw. z
art. 437 § 2
k.p.k. bez bezpośredniego odniesienia do
art. 440
k.p.k., który nie jest określony w
art. 437 § 2
k.p.k. jako podstawa uchylenia. Kwestia oceny niesprawiedliwości orzeczenia sądu
a quo
przez sąd drugiej instancji będzie wszakże irrelewantna w kontekście kontroli skargowej, gdyż Sąd Najwyższy, nie będzie wnikał w ocenę zasadności merytorycznego twierdzenia o owej niesprawiedliwości
(
por. D. Gil, Skarga na wyrok sądu odwoławczego jako nowy nadzwyczajny środek zaskarżenia w procesie karnym, Ius et Administratio 2016, Nr 3, s. 89.)
. Należy jednak zwrócić uwagę, że z praktycznego punktu widzenia może dochodzić do prób kreowania, na kanwie rażącej niesprawiedliwości wyroku pierwszoinstancyjnego, argumentacji wzmacniającej potrzebę uchylenia orzeczenia ze względu na rzekomą konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. Odnosząc się do już przywołanej interpretacji przesłanki ujętej w
art. 437 § 2 zd. 2
in fine
k.p.k., należałoby mieć na względzie zwłaszcza te sytuacje, w których sąd drugiej instancji, dążąc do usunięcia rażącej niesprawiedliwości wyroku sądu pierwszej isnatancji, musiałby przykładowo przeprowadzić postępowanie dowodowe niemalże w całości czy też w znacznej części, zakładając, iż wskutek tego owa niesprawiedliwość zostanie wyeliminowana.
W aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do uchylenia orzeczenia na niekorzyść oskarżonego, jeżeli jego utrzymanie w mocy było rażąco niesprawiedliwe, w innych sytuacjach aniżeli wpisujących się w podstawy uchylenia zawarte w
art. 437 § 2 zd. 2
k.p.k. Dotyczy to też np. konieczności poprawienia opisu czynu na niekorzyść oskarżonego w postępowaniu odwoławczym, jeżeli zarzut naruszenia prawa w tym zakresie nie został podniesiony w apelacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego. Samo poprawienie (uzupełnienie) opisu czynu, jeżeli pozwalają na to poczynione przez sąd meriti ustalenia faktyczne, nie wymaga powtórzenia przewodu sądowego w całości. Jest jednak jednocześnie zmianą wyroku na niekorzyść oskarżonego, której na podstawie
art. 440
k.p.k. - w jego obecnym brzmieniu - sąd odwoławczy nie może przeprowadzić.
Słusznie wskazał prokurator w uzasadnianiu wniesionej skargi, że na gruncie niniejszej sprawy uznać należy, iż Sąd odwoławczy dopuścił się uchybienia przepisu art. 437 § 2 k.p.k., ponieważ z uzasadnienia tego orzeczenia
nie wynika, aby stwierdzono jakiekolwiek uchybienia w przebiegu przewodu sądowego przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy, w szczególności nie wskazano błędów procesowych mogących skutkować nierzetelnością postępowania, czy wreszcie nie zakwestionowano kompletności materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Skoro zatem Sąd
ad quem
dostrzegł konieczność innego ukształtowania na nowo węzła kary łącznej, był nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do wydania orzeczenia merytorycznego. Obowiązek merytorycznego, reformatoryjnego orzekania przez Sąd odwoławczy wynika wprost z obowiązującego aktualnie brzmienia przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.
Sąd Okręgowy przyjął, ze stosowną w tym aspekcie argumentacją prawną, że zasady określone w art. 85 § 1 k.k., art. 91 § 2 k.k. i art. 91 a k.k. - w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 roku, pozwalają na orzeczenie względem skazanego J. N. trzech kar łącznych pozbawienia wolności, z których dwie obejmować mogą ponadto z mocy art. 87 § 1 k.k. także kary ograniczenia wolności orzeczone za przestępstwa popełnione po dniu wejścia w życie „ustawy o dopłatach” wyrokami skazującymi wydanymi przez Sąd Rejonowy w Goleniowe w sprawie o sygn. akt II K 679/21 i przez Sąd Rejonowy w Kołobrzegu w sprawie o sygn. akt II K 480/21.
Na gruncie przedmiotowej sprawy nie zachodziła zatem konieczność powtórzenia całości przewodu sądowego, co wyłączałoby kompetencję sądu odwoławczego do merytorycznego orzekania.  Uchylenie zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k., co zostało wykazane w złożonym nadzwyczajnym środku zaskarżenia.
Z uwagi na powyższe, zaskarżony wyrok podlegać musiał uchyleniu, a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
‎
W jego toku
Sąd Okręgowy w Gdańsku uwzględni
wyrażone powyżej zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.) i rozstrzygnie w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.
[J.J.]
[a.ł]
Jacek Błaszczyk      Jarosław Matras     Andrzej Stępka