V KKN 542/98

Sygn. akt V KKN 542/98 
 
 
 
 
 
 
 
 
W Y R O K 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
 
 
                         Dnia  17 stycznia 2001 r. 
 
Sąd Najwyższy w Warszawie   
Izba Karna, w składzie następującym: 
 
 
Przewodniczący: SSN  - Andrzej Konopka (spraw.) 
Sędziowie:  SSN  
- Ewa Gaberle  
 SSN   
- Jacek Sobczak 
 
na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 kpk)  
w dniu 17 stycznia 2001 r. 
po rozpoznaniu sprawy: M. M. 
oskarżonego z art. 184 § 1 kk w zw. z art. 156 § 2 kk (kk z 1969 r.) 
z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego  
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w G. 
z dnia 5 maja 1998 r., sygn. akt II Ka […] 
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G. 
z dnia  27 marca 1997 r., sygn. akt II K […], 
 
1) uchyla zaskarżony kasacją wyrok Sądu Wojewódzkiego w G. 
i 
sprawę 
przekazuje 
Sądowi 
Okręgowemu 
w 
G. 
do ponownego rozpoznania; 

 
2
2) zarządza zwrot na rzecz oskarżonego M. M. opłaty 
od kasacji w kwocie 300 PLN (trzysta złotych). 
 
 
      U Z A S A D N I E N I E 
 
 
Sąd Rejonowy w G., wyrokiem z dnia 27 marca 1997 r., sygn. akt 
II K […] uznał M. M. za winnego popełnienia czynu z art. 184 § 1 kk 
w zw. z art. 156 § 2 kk i art. 10 § 2 kk i za to na podstawie art. 184 § 1 kk 
w zw. z art. 10 § 3 kk wymierzył mu karę roku i 2 miesięcy pozbawienia 
wolności; na podstawie art. 73 § 1 i § 2 i 74 § 1 kk wykonanie orzeczonej kary 
warunkowo zawiesił na okres 4 lat; na podstawie art. 75 § 2 pkt 6 i 8 kk 
zobowiązał oskarżonego do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu 
i wszczynania awantur w okresie próby; na podstawie art. 59 pkt 1 i 2 kk 
orzekł 2 nawiązki po 100 PLN każda na wskazane w wyroku cele społeczne. 
Zgodnie z art. 76 § 2 kk oddał oskarżonego pod dozór kuratora sądowego. 
 
Sąd Wojewódzki w G. po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego, 
wyrokiem z dnia 5 maja 1998 r., (sygn. akt II Ka […]) zaskarżony wyrok 
utrzymał w mocy. 
 
Od wyroku Sądu Wojewódzkiego obrońca oskarżonego wniósł kasację 
zarzucając mu, na podstawie art. 463 § 1 i 2 kpk, rażące naruszenie przepisów 
prawa procesowego, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia, a to art. 9 kpk, 
poprzez uniemożliwienie oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy przed 
sądem II instancji. W uzasadnieniu kasacji jej Autor podniósł, iż Sąd 
Wojewódzki rozpoznał sprawę w dniu 5 maja 1998 r., pomimo tego, iż obrońca 
wniósł o wyznaczenie nowego terminu rozprawy ze względu na niemożność 
uczestniczenia w rozprawie w terminie wyznaczonym przez Sąd. Oskarżony  nie 

 
3
wyraził zgody na rozpoznanie sprawy pod nieobecność obrońcy, czemu dał 
wyraz opuszczając salę rozpraw. 
 
W odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Wojewódzkiej w G. 
wniósł o jej uwzględnienie. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Kasacja jest oczywiście zasadna. 
 
Prawo do obrony i prawo do korzystania z pomocy obrońcy należy do 
jednych z podstawowych zasad procesu karnego z jednej strony, z drugiej zaś 
stanowi jedno z najistotniejszych praw obywatelskich i jest dyrektywą 
wynikającą z przepisu Konstytucji (art. 42 ust. 2) oraz norm prawa 
międzynarodowego zawartych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 
6 ust. 3 lit. c) oraz Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i 
Politycznych (art. 14 ust. 3 lit. b), których Rzeczypospolita Polska jest 
sygnatariuszem. Podkreślenia nie wymaga, że oskarżony ma prawo do 
korzystania z obrońcy w toku całego postępowania. 
 
Z naruszeniem prawa do obrony mamy do czynienia m.in. w sytuacji, gdy 
oskarżony formalnie ma obrońcę, ale wykonywanie przezeń funkcji obrończych 
nie jest możliwe (por. Kodeks postępowania karnego. Komentarz pod  redakcją 
prof. P.Hofmańskiego, Warszawa 1999, t. I str. 50-51). Taka sytuacja miała 
miejsce w rozważanym układzie procesowym. Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 
1998 r. (k. 149), doręczonym obrońcy oskarżonego 20 kwietnia 1998 r. (k. 150) 
wyznaczono termin rozprawy odwoławczej na dzień 5 maja 1998 r. 
Obrońca oskarżonego niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia złożył 
do Sądu wniosek o wyznaczenie nowego terminu rozprawy, ze względu na fakt, 
iż w wyznaczonym przez Sąd terminie będzie przebywał na urlopie poza G., 
a nie zdołał ustanowić substytuta (k. 152). Z treści wniosku obrońcy wynika 
jednoznacznie wola brania udziału w rozprawie apelacyjnej. 
 
Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do tego wniosku. 

 
4
 
Wprawdzie nie zachodziły przesłanki z art. 79 i 80 kpk, nakazujące 
obligatoryjny udział obrońcy oskarżonego w rozprawie to jednak nie można 
było rozpoznać sprawy pod nieobecność obrońcy, w sytuacji, gdy oskarżony 
domaga się jego udziału o czym świadczy fakt, że opuścił salę rozpraw – tuż po 
złożeniu przez sędziego ustnego sprawozdania; gdy zorientował się, że rozprawa 
będzie się toczyła bez udziału obrońcy (por. protokół rozprawy apelacyjnej – k. 
153). 
 
W rozprawie apelacyjnej brała udział oskarżycielka posiłkowa i jej 
pełnomocnik, a zatem tym bardziej należało mieć wzgląd na pozycję 
oskarżonego pozbawionego w tym czasie prawa do obrony swych interesów ze 
strony ustanowionego obrońcy, z przyczyn od niego niezależnych i wbrew jego 
woli. 
 
Tego rodzaju obrazę przepisu prawa procesowego (art. 9 kpk z 1969 r.) 
należy potraktować – zgodnie  z zarzutem II kasacji – jako rażące naruszenie 
prawa, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia i orzec jak w części 
dyspozytywnej wyroku Sądu Najwyższego. 
 
O opłacie od kasacji orzeczono na podstawie art. 527 § 4 kpk.  
 
 
Przewodniczący SSN: (Andrzej Konopka) 
 
Sędziowie SN: (Ewa Gaberle)                                 (Jacek Sobczak) 
aw 
f/jw