V KK 449/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Wojewódzkiego w L., który zmienił wyrok Sądu Rejonowego w L. skazujący J.B. za czyny z art. 235 k.k. z 1969 r. (czynny opór wobec funkcjonariuszy MO) i art. 236 k.k. z 1969 r. (znieważenie funkcjonariuszy MO). Sąd Rejonowy orzekł karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, a Sąd Wojewódzki obniżył ją do roku i 6 miesięcy. Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił rażące naruszenie przepisów k.p.k. z 1969 r., w tym art. 388 pkt 6 (nieuchylenie wyroku mimo naruszenia art. 70 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.k. przez zaniechanie ustanowienia obrońcy z urzędu mimo wątpliwości co do poczytalności oskarżonego) oraz art. 406 § 2 (nie rozważenie wszystkich zarzutów rewizji). Sąd Najwyższy uznał oba zarzuty za zasadne. Stwierdził, że dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów było równoznaczne z istnieniem "uzasadnionej wątpliwości" co do poczytalności, co obligowało do ustanowienia obrońcy. Brak obrońcy w tej sytuacji stanowił bezwzględną przesłankę odwoławczą z art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r. Sąd Najwyższy podkreślił, że zarówno Sąd Rejonowy, jak i Sąd Wojewódzki dopuściły się tego samego uchybienia. W związku z uchyleniem wyroków, Sąd Najwyższy rozważył kwestię przedawnienia. Stosując przepisy o przedawnieniu z k.k. z 1997 r. (art. 15 p.w.k.k.), stwierdził, że karalność czynów ustała z dniem 16 sierpnia 1995 r. na podstawie art. 105 § 1 pkt 5 i art. 106 k.k. z 1969 r. Wobec tego, postępowanie zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Kosztami postępowania kasacyjnego obciążono Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNaruszenie przepisów o obowiązkowej obronie w postępowaniu karnym, zasady przedawnienia karalności, wymogi uzasadnienia orzeczeń sądowych.
Dotyczy przepisów k.p.k. z 1969 r. oraz k.k. z 1969 r., choć zasady dotyczące obowiązkowej obrony i przedawnienia mają swoje odpowiedniki w obecnym stanie prawnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zaniechanie ustanowienia obrońcy z urzędu dla oskarżonego, mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości co do jego poczytalności, stanowi rażące naruszenie prawa procesowego, skutkujące bezwzględną przesłanką odwoławczą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zaniechanie ustanowienia obrońcy z urzędu w sytuacji uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego stanowi rażące naruszenie prawa procesowego i jest bezwzględną przesłanką odwoławczą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów w kwestii stanu zdrowia psychicznego oskarżonego jest równoznaczne z istnieniem "uzasadnionej wątpliwości" co do jego poczytalności, co obliguje sąd do ustanowienia obrońcy z urzędu. Brak obrońcy w takiej sytuacji, zgodnie z art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r., powoduje nieważność postępowania.
Czy sąd odwoławczy, rozpoznając rewizję, musi rozważyć wszystkie zarzuty podniesione przez stronę, w tym dotyczące ustaleń faktycznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd odwoławczy ma obowiązek rozważyć i ocenić zasadność wszystkich zarzutów rewizji, zgodnie z art. 406 § 2 k.p.k. z 1969 r.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadnienie wyroku Sądu Wojewódzkiego było lakoniczne i nie wykazało, aby sąd ten rozważył kwestię prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji, mimo że rewizja oskarżonego dotyczyła jego niewinności. Brak takiego rozważenia stanowi naruszenie art. 406 § 2 k.p.k. z 1969 r.
Jakie przepisy o przedawnieniu należy stosować do czynów popełnionych przed wejściem w życie Kodeksu karnego z 1997 r., jeśli termin przedawnienia nie upłynął przed tą datą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Do czynów popełnionych przed wejściem w życie Kodeksu karnego z 1997 r. stosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu, chyba że termin przedawnienia już upłynął na podstawie przepisów dotychczasowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 15 Przepisów wprowadzających Kodeks karny z 1997 r., wskazując, że zasadą jest stosowanie nowych przepisów o przedawnieniu, chyba że termin przedawnienia upłynął w czasie obowiązywania przepisów starszych. W tej sprawie, karalność czynów ustała z dniem 16 sierpnia 1995 r. na podstawie przepisów k.k. z 1969 r.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.B. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| A. Ż. | osoba_fizyczna | funkcjonariusz MO |
| J. S. | osoba_fizyczna | funkcjonariusz MO |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | instytucja | skarżący (kasacja) |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (12)
Główne
k.k. art. 235
Kodeks karny
Czyn zagrożony karą do 3 lat pozbawienia wolności.
k.k. art. 236
Kodeks karny
Czyn zagrożony karą do 2 lat pozbawienia wolności.
k.k. art. 105 § § 1 pkt 5
Kodeks karny
Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od jego popełnienia upłynęło lat 5, gdy czyn stanowił występek zagrożony karą pozbawienia wolności nie przekraczającą lat 5.
k.k. art. 106
Kodeks karny
Okres przedawnienia ulega przedłużeniu o dalsze 5 lat, jeżeli we wskazanym w art. 105 terminie wszczęto postępowanie.
k.p.k. art. 70 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Udział obrońcy w rozprawie jest obowiązkowy w razie istnienia uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego.
k.p.k. art. 70 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek obrony ustaje z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania.
k.p.k. art. 388 § pkt 6
Kodeks postępowania karnego
Bezwzględna przesłanka odwoławcza - uchylenie wyroku Sądu I instancji, gdy zapadł on z naruszeniem przepisów o obowiązkowej obronie.
k.p.k. art. 406 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek sądu odwoławczego wskazania w uzasadnieniu, czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski rewizji uznał za niezasadne.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 6
Kodeks postępowania karnego
Umorzenie postępowania w przypadku, gdy karalność czynu ustała.
p.w.k.k. art. 15
Przepisy wprowadzające Kodeks karny
Do czynów popełnionych przed wejściem w życie k.k. z 1997 r. stosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
Pomocnicze
k.p.k. art. 74 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek ustanowienia obrońcy z urzędu.
k.p.k. art. 632 § pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażące naruszenie art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r. polegające na nieuchyleniu wyroku Sądu I instancji mimo naruszenia art. 70 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.k. z 1969 r. przez zaniechanie ustanowienia obrońcy z urzędu w sytuacji uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego. • Rażące naruszenie art. 406 § 2 k.p.k. z 1969 r. przez zaniechanie przez sąd II instancji rozważenia i dokonania oceny zasadności wszystkich zarzutów wskazanych w rewizji oskarżonego. • Przedawnienie karalności czynów przypisanych oskarżonemu.
Godne uwagi sformułowania
na gruncie kodeksu postępowania karnego z 1969 r. dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego było równoznaczne z istnieniem "uzasadnionej wątpliwości" co do jego poczytalności i powodowało obligatoryjną obronę • kodeks ten nie znał odpowiednika obecnego art. 79 § 4 k.p.k., co powodowało, że obowiązkowy był udział obrońcy w rozprawie głównej nawet wówczas, gdy biegli orzekli, że oskarżony jest w pełni sprawny psychicznie • wydane w tych warunkach orzeczenie dotknięte zostało zatem tzw. bezwzględna przesłanką odwoławczą z art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r. • Sporządzone przez Sąd Odwoławczy uzasadnienie wyroku jest wyjątkowo lakoniczne, a w przytaczanej argumentacji wręcz całkowicie rozmijające się z treścią rewizji.
Skład orzekający
Rafał Malarski
przewodniczący
Marian Buliński
członek
Jerzy Grubba
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie przepisów o obowiązkowej obronie w postępowaniu karnym, zasady przedawnienia karalności, wymogi uzasadnienia orzeczeń sądowych."
Ograniczenia: Dotyczy przepisów k.p.k. z 1969 r. oraz k.k. z 1969 r., choć zasady dotyczące obowiązkowej obrony i przedawnienia mają swoje odpowiedniki w obecnym stanie prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak fundamentalne błędy proceduralne (brak obrony) mogą doprowadzić do uchylenia wyroków, nawet po wielu latach, a także ilustruje znaczenie instytucji przedawnienia w prawie karnym.
“Brak obrońcy zaważył na losach sprawy: Sąd Najwyższy umorzył postępowanie po latach z powodu błędu proceduralnego.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.