V KK 301/03

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  27  LISTOPADA  2003  R. 
V  KK  301/03 
 
 
1. Wydanie na posiedzeniu wyznaczonym na podstawie art. 339 § 1 
pkt 2 k.p.k., wyroku warunkowo umarzającego postępowanie jest dopusz-
czalne tylko wówczas, gdy sąd ma podstawy do przyjęcia, że oskarżony 
nie sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu (art. 341 § 2 zd. 1 k.p.k.). 
2. Sąd może, mimo nieprzyznania się oskarżonego orzec o warun-
kowym umorzeniu, jeżeli oceni, że okoliczności popełnienia czynu nie bu-
dzą wątpliwości – podobnie jak może również, mimo przyznania się oskar-
żonego uznać, że wątpliwości takie istnieją, i skierować sprawę na rozpra-
wę. 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Skwierawski (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: R. Sądej, F. Tarnowski. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Bronisława P., wobec którego postępowa-
nie karne o przestępstwo określone w art. 177 § 1 k.k. warunkowo umorzo-
no, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 listopada 
2003 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na ko-
rzyść Bronisława P. od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 26 
czerwca 2002 r.,  
 
p o s t a n o w i ł : 
1. u z n a  ć   kasację za oczywiście zasadną, 
2. u c h y l i ć   zaskarżone postanowienie i   p r z e k a z a ć   sprawę do 
rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. 
 

 
2
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2002 r. Sąd Rejonowy w Z. wa-
runkowo umorzył postępowanie karne wobec Bronisława P. w wyniku 
stwierdzenia, że dopuścił się on przestępstwa określonego w art. 177 § 1 
k.k. Sąd ustalił okres próby na jeden rok, zobowiązał oskarżonego do uisz-
czenia świadczenia na cel społeczny, orzekł o obowiązku naprawienia 
przez oskarżonego w całości szkody wyrządzonej przestępstwem przez 
zapłatę na rzecz pokrzywdzonej kwoty 7 000 zł, a także zakaz prowadzenia 
pojazdów mechanicznych  w ruchu lądowym na okres jednego roku. 
Postanowienie uprawomocniło się w dniu 18 lipca 2002 r. 
Kasację od tego postanowienia wniósł – na podstawie art. 521 k.p.k. 
– Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając je w całości na korzyść 
oskarżonego. W kasacji podniesiono zarzut „rażącego i mogącego mieć 
istotny wpływ na treść orzeczenia, naruszenia art. 341 § 2 k.p.k., polegają-
cego na niezasadnym umorzeniu postępowania karnego wobec Bronisława 
P. w sytuacji, gdy: 
sąd nie uzyskał stanowiska oskarżonego w kwestii warunkowego 
umorzenia postępowania karnego, 
sąd meriti błędnie przyjął, iż okoliczności zaistniałego zdarzenia oraz 
sprawstwo oskarżonego nie budzą wątpliwości, podczas gdy w rzeczywi-
stości w toku postępowania nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczno-
ści sprawy, dla wyjaśnienia których niezbędne były wiadomości specjalne, 
co implikowało konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego do 
spraw ruchu drogowego i rekonstrukcji wypadków, w sytuacji gdy oskarżo-
ny przesłuchany w postępowaniu przygotowawczym w charakterze podej-
rzanego, w istocie nie przyznał się do zarzucanego mu czynu, co winno 
skutkować skierowanie sprawy na rozprawę”. 

 
3
W kasacji sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego posta-
nowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejo-
nowemu w Z. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Kasacja jest oczywiście zasadna (art. 535 § 3 k.p.k.). 
W niniejszej sprawie, mimo wydania zarządzenia nakazującego do-
ręczenie oskarżonemu odpisu wniesionego przez prokuratora wniosku o 
warunkowe umorzenie postępowania, w aktach sprawy nie ma dowodu do-
ręczenia tego odpisu. Zawiadomienia oskarżonego o terminie posiedzenia 
wyznaczonego w przedmiocie wniosku, wysłane pod adres oskarżonego, 
uznane zostały za doręczone po ich zwrocie przez pocztę z adnotacją, że 
adresat przebywa za granicą. Z tego też powodu Sąd uznał na posiedze-
niu, że nieobecny na nim oskarżony został prawidłowo zawiadomiony o 
terminie posiedzenia. Akta sprawy nie zawierają żadnych dokumentów po-
zwalających przyjąć, że oskarżony nie sprzeciwia się warunkowemu umo-
rzeniu postępowania. W szczególności, brak w tej kwestii jakiegokolwiek 
oświadczenia oskarżonego, co niewątpliwie wynika z faktu, że nie wiedział 
on w ogóle o złożeniu przez prokuratora wniosku o warunkowe umorzenie 
postępowania, a o wydaniu zaskarżonego postanowienia dowiedział się po 
upływie znacznego czasu od daty jego wydania go, bo w dniu 1 kwietnia 
2003 r. 
Oskarżony, przesłuchany w postępowaniu przygotowawczym w cha-
rakterze podejrzanego, przyznał wprawdzie fakt „uderzenia swoim samo-
chodem w drugi samochód”, lecz stwierdził, że wyłączną przyczyną kolizji 
była śliska i oblodzona nawierzchnia drogi oraz bardzo trudne warunki at-
mosferyczne, a „całe zdarzenie miało charakter przypadkowy i mogło przy-
darzyć się wówczas każdemu kierowcy jadącemu tą drogą”. Treść przyto-
czonej części wyjaśnień nie pozwala zatem twierdzić, jak czyni to Sąd w 
uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że „oskarżony przyznał się do 

 
4
zarzuconego mu czynu i złożył wyjaśnienia, w których opisał szczegółowo 
okoliczności jego popełnienia”. Tymczasem stwierdzenie to było podstawą 
przyjęcia przez Sąd, że „zarówno sprawstwo oskarżonego, jak i okoliczno-
ści sprawy nie budzą wątpliwości (...) wina nie jest znaczna (...) a oskarżo-
ny docenił naganność swego postępowania i wyraził skruchę”. Ustalenia te 
nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym, zwłaszcza iż obecna 
na posiedzeniu sądu pokrzywdzona podała, że oskarżony – mimo odnie-
sienia przez nią poważnych obrażeń ciała – nie nawiązał z nią żadnego 
kontaktu. 
Wskazane okoliczności potwierdzają, że zawarta w kasacji argumen-
tacja jest trafna, a sformułowane w niej zarzuty – zasadne. 
Z treści art. 341 § 2 zd. 1 k.p.k. (zarówno w jego brzmieniu w dniu 
wydania zaskarżonego postanowienia, jak i w brzmieniu obecnym) wynika, 
że sprzeciwienie się oskarżonego warunkowemu umorzeniu wyłącza moż-
liwość rozpoznania wniosku prokuratora na posiedzeniu i nakazuje skiero-
wanie sprawy na rozprawę. Brak sprzeciwu oskarżonego jest więc formal-
nym warunkiem wydania orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępo-
wania na posiedzeniu wyznaczonym w tym celu na podstawie art. 339 § 1 
pkt 2 k.p.k. – i to niezależnie od tego, z czyjej inicjatywy kwestia warunko-
wego umorzenia stała się przedmiotem posiedzenia. Sąd, nie dysponując 
danymi pozwalającymi przyjąć, że oskarżony nie sprzeciwia się warunko-
wemu umorzeniu, nie może orzec o warunkowym umorzeniu, jeśli oświad-
czenie oskarżonego nie zostało wyrażone przed wydaniem orzeczenia. W 
konsekwencji, w sytuacji w której spełnione są łącznie wszystkie pozostałe 
przesłanki umożliwiające rozważenie kwestii warunkowego umorzenia po-
stępowania (vide: art. 66 k.k.), a nie ma jedynie danych pozwalających 
przyjąć, że oskarżony nie sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu, wyzna-
czający posiedzenie prezes sądu ma obowiązek podjęcia czynności zmie-

 
5
rzających do umożliwienia oskarżonemu wyrażenia stanowiska w tej kwe-
stii. 
W szczególności, jeżeli z akt sprawy wynika, że oskarżony  nie wie, iż 
w sprawie rozważana jest kwestia warunkowego umorzenia postępowania 
albo nie został pouczony o możliwości wyrażenia sprzeciwu i konieczności 
zajęcia stanowiska w tej kwestii, to – zawiadamiając go  o terminie posie-
dzenia – należy go jednocześnie odpowiednio poinformować i pouczyć. Po-
trzeba wykonania takich czynności zachodzić będzie zawsze w wypadku 
dostrzeżenia celowości rozważenia kwestii warunkowego umorzenia z 
urzędu. Jeżeli natomiast posiedzenie wyznaczono w celu rozpoznania zło-
żonego przez prokuratora wniosku o warunkowe umorzenie, to obowiązek 
odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących aktu oskarżenia zawar-
tych w rozdziale 40 kodeksu postępowania karnego (art. 336 § 5 k.p.k.) 
oznacza, że prezes sądu zarządza doręczenie oskarżonemu odpisu wnio-
sku o warunkowe umorzenie (art. 338 § 1 k.p.k.) i poucza o prawie wnie-
sienia pisemnej odpowiedzi na wniosek (art. 338 § 2 k.p.k.). Pouczenie to 
musi zawierać wskazaną wyżej treść dotyczącą kwestii sprzeciwu. 
Należy uznać za oczywiste, że uznanie za doręczone (art. 139 § 1 
k.p.k.) pism wysłanych w takiej sytuacji do oskarżonego, podobnie jak za-
wiadomienia go o terminie posiedzenia, nie usuwa wcale przeszkody do 
wydania na posiedzeniu wyroku warunkowo umarzającego postępowanie 
karne, skoro oskarżony, nie dysponując wiedzą o powstałej sytuacji proce-
sowej, nie mógł w ogóle wyrazić stanowiska, które pozwoliłoby sądowi 
przyjąć, że nie wyraża sprzeciwu. W sprawie niniejszej należało zatem 
przerwać lub odroczyć posiedzenie, a obecność oskarżonego na posie-
dzeniu w nowym terminie uznać za obowiązkową, gdyby przed tym termi-
nem – po skutecznym, rzeczywistym doręczeniu mu wskazanych wyżej 
pism procesowych – nie złożył oświadczenia w przedmiocie sprzeciwu. W 
rozpoznawanej sprawie obowiązkową obecność oskarżonego uzasadniać 

 
6
mogła również potrzeba porozumienia się oskarżonego z pokrzywdzoną w 
kwestii naprawienia szkody (art. 341 § 3 k.p.k.). 
Oskarżony może wyrazić swoje stanowisko w kwestii warunkowego 
umorzenia już w postępowaniu przygotowawczym, ale także w odpowiedzi 
na wniosek prokuratora lub w piśmie skierowanym do sądu w odpowiedzi 
na pouczenie, jak również ustnie, w czasie posiedzenia sądu. W każdym 
jednak razie treść oświadczenia nie może pozostawiać wątpliwości co do 
woli oskarżonego w tej kwestii. 
W konkluzji stwierdzić trzeba, że wydanie na posiedzeniu wyznaczo-
nym na podstawie art. 339 § 1 pkt 2 k.p.k. wyroku warunkowo umarzające-
go postępowanie jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy sąd ma podstawy 
do przyjęcia, że oskarżony nie sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu 
(art. 341 § 2 zd. 1 k.p.k.). Oczywiście zasadny zatem jest podniesiony w 
kasacji zarzut naruszenia tego przepisu – i niewątpliwy ponadto wpływ 
uchybienia wynikającego z tego naruszenia prawa na treść zaskarżonego 
orzeczenia. Stwierdzenia te stanowią o konieczności uchylenia tego orze-
czenia, niezależnie od zasadności kasacji w pozostałej części. 
Odniesienie się do drugiej części kasacji wymaga na wstępie po-
twierdzenia, że o niedopuszczalności warunkowego umorzenia postępo-
wania i obowiązku skierowania sprawy na rozprawę przesądza uznanie 
sądu, iż warunkowe umorzenie byłoby nieuzasadnione (art. 341 § 2 k.p.k.), 
a więc stwierdzenie, że nie jest spełniona którakolwiek z przesłanek stoso-
wania warunkowego umorzenia, sprecyzowanych w art. 66 k.k. Jedną z 
tych przesłanek – do niej właśnie nawiązuje zarzut i argumentacja kasacji – 
jest wymóg ustalenia, że okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpli-
wości. Warunek braku wątpliwości spełnia funkcję gwarancyjną, „chroniącą 
przed stosowaniem warunkowego umorzenia w tych przypadkach, w któ-
rych należy uniewinnić oskarżonego z powodu braku dostatecznych dowo-
dów popełnienia przez niego czynu zabronionego lub dostatecznych do-

 
7
wodów jego winy” (A. Zoll w: K. Buchała, A. Zoll. Komentarz do kodeksu 
karnego, część ogólna, Kraków 1998, s. 488). Przyznanie się oskarżonego 
do winy nie jest natomiast przesłanką stosowania warunkowego umorze-
nia. Oznacza to, że sąd – badając, czy spełniony jest warunek braku wąt-
pliwości co do okoliczności popełnienia czynu – dokonuje oceny całości 
materiału dowodowego, w tym również wyjaśnień oskarżonego. Dowód z 
wyjaśnień podlega przy tym takim samym kryteriom oceny, jak każdy inny 
dowód. Fakt, że oskarżony nie przyznał się do popełnienia czynu nie ma 
żadnego szczególnego znaczenia formalnego, zwłaszcza zaś wyłączają-
cego dopuszczalność badania, czy spełniony jest warunek braku wątpliwo-
ści co do okoliczności popełnienia czynu. Sąd może, mimo nieprzyznania 
się oskarżonego orzec o warunkowym umorzeniu, jeżeli oceni, że okolicz-
ności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości – podobnie jak może rów-
nież, mimo przyznania się oskarżonego uznać, że wątpliwości takie istnie-
ją, i skierować sprawę na rozprawę. 
Dla możliwości wydania orzeczenia o warunkowym umorzeniu istotne 
jest ustalenie – co oczywiste – wszystkich przesłanek odpowiedzialności 
karnej. Nie może więc budzić wątpliwości ani fakt popełnienia przestęp-
stwa, ani sprawstwo oskarżonego, ani podstawa przypisania mu winy. W 
tej ostatniej kwestii spełniony być musi zarówno ogólny warunek odpowie-
dzialności karnej, jak i szczególny warunek stosowania warunkowego umo-
rzenia, wymagający sprecyzowania stopnia winy przez ustalenie, iż nie jest 
ona znaczna. 
Ustosunkowując się do omawianego zarzutu kasacji trzeba stwier-
dzić, że w tej części, w której Autor kasacji zdaje się upatrywać w przyzna-
niu się oskarżonego warunku umożliwiającego orzekanie o warunkowym 
umorzeniu, zarzut ten nie jest trafny. Trafny jest natomiast w zakresie, w 
jakim przyczyny wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu dostrze-
ga w niedostatku materiału dowodowego, wynikającym z nieprzeprowa-

 
8
dzenia dowodu z opinii biegłego do spraw ruchu drogowego i rekonstrukcji 
wypadków. Mimo nieskomplikowanego w tej sprawie stanu faktycznego 
ustalenie, czy do kolizji pojazdów doszło wyłącznie w wyniku panujących 
warunków drogowych i atmosferycznych, czy wskutek błędu w technice 
prowadzenia pojazdu przez oskarżonego, może budzić wątpliwości – a 
rozstrzygnięcie tej kwestii wymagać może wiadomości specjalnych. Co 
istotne, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie ujawnia okoliczno-
ści, ani ocen, które stały się podstawą przyjęcia, że oskarżony nie zacho-
wał wymaganej ostrożności – co nie pozwala na przeprowadzenie kontroli 
prawidłowości dokonania ustaleń Sądu w tym zakresie.