V CZ 143/04

Sygn. akt V CZ 143/04 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 16 grudnia 2004 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Maria Grzelka 
SSN Hubert Wrzeszcz 
 
 
w sprawie z powództwa "P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - następcy 
prawnego "PI." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością  
przeciwko "A." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością  
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 16 grudnia 2004 r., 
zażalenia strony powodowej  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 16 czerwca 2004 r., sygn. akt [...], 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił kasację „P.” Spółki  z 
ograniczoną odpowiedzialnością  od wyroku wydanego w sprawie z powództwa 
„PI.” Spółki z  ograniczona odpowiedzialnością  przeciwko „A.” Spółce z 
ograniczona odpowiedzialnością, o zapłatę. Sąd oparł swe rozstrzygnięcie na 
faktach podanych przez spółkę wnoszącą kasację, iż po wydaniu wyroku w 
postępowaniu apelacyjnym strona powodowa („PI.” spółka z o.o.)  rozwiązała 
umowę nabycia wierzytelności, wskutek czego prawo to „wróciło” do zbywcy, tj. 
Spółki  „P.”, która – jako uprawniona – postanowiła zaskarżyć wyrok sądu drugiej 
instancji. 
Opierając się na treści art. 192 pkt 3 k.p.c. oraz braku zgody strony pozwanej na 
wstąpienie do procesu nabywcy, Sąd drugiej instancji uznał, że kasację wniosła 
nieuprawniona osoba. 
 
Z rozstrzygnięciem tym nie zgadza się „P.y” Spółka  z ograniczoną 
odpowiedzialnością. W zażaleniu wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia 
i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca  powołała się 
na pogląd wyrażany w piśmiennictwie, wg którego  przepis art. 192 pkt 3 k.p.c. nie 
ma zastosowania do rzeczy  oznaczonej co do gatunku, z czego wynika, że zgoda 
strony pozwanej na wstąpienie nabywcy do procesu nie jest konieczna. 
  
 
Sąd Najwyższy zważył co następuje.  
        Zbyciem w rozumieniu  art. 192 pkt 3 k.p.c. (art. 205 pkt 3 dawnego k.p.c.) są 
wszelkie wypadki przejścia pod tytułem szczególnym uprawnienia lub obowiązku, 
a więc także przejście wierzytelności. W piśmiennictwie podnoszono, że przepis 
stanowi procesową reminiscencję starodawnej zasady zakazującej (również ze 
skutkiem materialnoprawnym) zbywania  w toku sprawy roszczenia lub rzeczy 
spornej. We współczesnych ustawodawstwach pozostawiono  tylko skutki 
procesowe, złagodzone zastrzeżeniem dotyczącym zgody strony przeciwnej na 
wstąpienie nabywcy na miejsce zbywcy. Należy zatem przyjąć, że zakaz zbywania 

 
 
3 
jako zasada już nie obowiązuje, jednak potrzeba ochrony interesów strony 
przeciwnej  (zbycie w toku procesu z reguły zmierza do polepszenia sytuacji 
procesowej lub materialnoprawnej zbywcy) pozostawia jej decyzji wpływ  czynności 
na bieg procesu i jego kształt podmiotowy. W braku zgody, sąd nie bierze pod 
uwagę okoliczności, że w toku sprawy nastąpiło przejście wierzytelności, 
a „zbywca" tej wierzytelności pozostaje w sprawie nadal czynnie legitymowany 
(wyrok Sądu Najwyższego  z 3 września 1964 r., I CR 570/63, OSNC 1965/12/211). 
W braku takiej zgody nabywca będzie związany  wyrokiem zapadłym między 
zbywca a stroną przeciwną, zachodzi bowiem wówczas wypadek  rozszerzonej  
jego prawomocności (uchwała składu siedmiu sędziów S N z   5 maja 1951 r., C. 
Prez. 689/50, aktualna pod rządem kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r., 
por. postanowienie z 11 kwietnia 1967 r., I CZ 12/67, PUG 1967, nr 12, s. 408). 
Eksponowane w zażaleniu zapatrywanie  ograniczające zakres regulacji art. 192 
pkt 3 k.p.c. dotyczy rzeczy oznaczonych co do tożsamości,  w rozpoznawanej 
sprawie doszło natomiast do zbycia  w toku procesu wierzytelności.  Minimalnym 
wymaganiem umożliwiającym  zbycie prawa ze skutkiem rozporządzającym jest  
jego oznaczalność, tzn. konkretyzacja stosunku prawnego stanowiącego jej źródło 
oraz 
podmiotu 
i 
przedmiotu 
świadczenia 
(uchwała 
Sądu 
Najwyższego  
z 19 września 1997 r., III CZP 45/97, OSNC 1998/2/22). Zarzut skarżącego oparty 
na argumentacji dotyczącej rzeczy nie odpowiada więc okolicznościom faktycznym 
rozpoznawanej sprawy. Nadto wstąpienie do procesu w miejsce powoda na 
podstawie art. 192 pkt 3 k.p.c. należy uznać za niedopuszczalne w postępowaniu 
kasacyjnym. Art. 388 § 1 k.p.c. w zdaniu pierwszym ustanawia jako regułę 
natychmiastowa wykonalność wyroku. Zbycia rzeczy lub prawa może dokonać 
zarówno powód jak i pozwany a przepis nie różnicuje – ze względu na podmiot 
zbywający - skutków tego zdarzenia na bieg sprawy, dlatego wstąpienia nabywcy w  
razie 
zbycia 
rzeczy 
(prawa) 
dokonanego 
po 
wszczęciu 
postępowania 
egzekucyjnego zakłócałoby zgodność podmiotów postępowania egzekucyjnego 
i toczącego się postępowania rozpoznawczego. Tymczasem stosowany wprost 
przepis art. 788 § 1 k.p.c. wystarczająco i czytelnie reguluje legitymację 
uczestników postępowania egzekucyjnego wynikającą z przejścia uprawnienia lub 

 
 
4 
obowiązku (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 29 października 2004 r., sygn. 
III CZP 63/2004, niepubl.). 
 
Dla wykładni art. 192 pkt 3 k.p.c. znaczenie ma również cel i zakres 
postępowania kasacyjnego  ograniczonego do badania w ramach przytoczonych 
podstaw, czy orzeczenie sądu drugiej instancji zostało wydane z naruszeniem 
prawa 
materialnego 
lub 
przepisów 
postępowania. 
Dlatego 
w 
ramach 
odpowiedniego stosowania przepisów o apelacji (art. 39319 k.p.c.) a wśród nich art. 
391 p 1 k.p.c., który nie wyłącza art. 192 pkt 3 k.p.c.  nie można podzielić  
zapatrywania o dopuszczalności zmian podmiotowych procesu w instancji 
kasacyjnej.  
 
Ponieważ zarzut podniesiony w zażaleniu jest nieuzasadniony Sąd 
Najwyższy  na podstawie art.  385 k.p.c. w związku z  art. 39318 § 1 i 3 oraz art. 397 
§ 2 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.