V CZ 12/12

Sygn. akt V CZ 12/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 24 maja 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Anna Kozłowska 
SSN Maria Szulc (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa K. Ś. 
przeciwko Z. Ś. i W. Ś. 
o ustalenie płci, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 24 maja 2012 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 19 grudnia 2011 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną 
powoda uznając, że w wypadku częściowego zwolnienia od kosztów sądowych 
strony reprezentowanej przez adwokata nie znajduje zastosowania art. 112 ust. 2 
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w 
brzmieniu obowiązującym od dnia 19 kwietnia 2010 r., a nadanym artykułem 3 pkt 5 
ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania 
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r., nr 7, poz. 45 - dalej 
u.o.k.s.c.), lecz ustęp 3 tego artykułu. W konsekwencji strona jest zobowiązana do 
opłacenia pisma bez wezwania przewodniczącego, w terminie tygodniowym od 
doręczenia odpisu postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów 
sądowych, lub - w wypadku złożenia zażalenia - odpisu postanowienia sądu drugiej 
instancji oddalającego zażalenie. Powód został zwolniony przez Sąd Apelacyjny od 
obowiązku uiszczenia opłaty stałej ponad kwotę 200 złotych, zaś w pozostałej 
części wniosek oddalono, wobec czego tygodniowy termin do uiszczenia opłaty od 
skargi kasacyjnej biegł od doręczenia jego pełnomocnikowi odpisu postanowienia, 
tj. od dnia 1 grudnia 2011 r. Opłata została wniesiona w dniu 13 grudnia 2011 r., a 
zatem po terminie ustawowym, i  z tej przyczyny skarga kasacyjna podlegała 
odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. 
W zażaleniu na powyższe postanowienie powód, zarzucając naruszenie: art. 
112 § 2 i 3 u.o.k.s.c., art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 112 
§ 2 i § 3 u.o.k.s.c., art. 112 § 2 i § 3 u.o.k.s.c. w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c., art. 112 
§ 3 u.o.k.s.c. i naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu naruszenia art. 112 § 3 
u.o.k.s.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dyspozycja 
tego przepisu znajduje zastosowanie także w sytuacji częściowego zwolnienia od 
obowiązku uiszczenia opłaty stałej. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez 
skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że wskutek częściowego zwolnienia 
od kosztów, opłata stała traci swój charakter. Ustawa o kosztach sądowych 

 
3 
przewiduje jedynie trzy rodzaje opłat - stosunkową, stałą i podstawową. 
Opłata stała jest opłatą, która ma niezmienną, stałą wysokość i jest pobierana 
w sprawach wymienionych w art. 12 u.o.k.s.c. Zwolnienie od obowiązku poniesienia 
części opłaty powoduje jedynie ten skutek, że strona jest zobowiązana do 
uiszczenia opłaty stałej w wysokości niższej, natomiast nie zmienia się charakter tej 
części opłaty i nie przekształca się ona w żadną z pozostałych postaci opłat. 
W konsekwencji przepisy ustawy normujące zasady uiszczenia opłaty stałej mają 
zastosowanie także w  wypadku częściowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia 
tej opłaty. Podnoszona przez skarżącego konieczność dokonania operacji 
rachunkowej albo w ogóle nie ma miejsca w wypadku zwolnienia ponad kwotę, 
którą w ocenie sądu strona może zapłacić (tak jak w sprawie niniejszej ponad 
kwotę 200 zł), albo sprowadza się do prostego działania arytmetycznego 
w wypadku zwolnienia w  części określonej ułamkowo, które nie ma nic wspólnego 
z obliczeniem opłaty stosunkowej lub dokonaniem „operacji rachunkowej". 
Zarzut naruszenia art. 112 § 2 i 3 u.o.k.s.c. przez ich błędną wykładnię 
skarżący uzasadnia twierdzeniem, że użyte w § 3 sformułowanie oddalenie 
wniosku przesądza o jego zastosowaniu wyłącznie w sytuacji, gdy doszło do 
odmowy zwolnienia od kosztów w całości. Pogląd wyrażony przez skarżącego był 
prezentowany w judykaturze i piśmiennictwie, ale stracił aktualność w następstwie 
zmian wprowadzonych ustawą nowelizującą z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz. U. Nr 7, 
poz. 45), która weszła w życie z dniem 19 kwietnia 2010 r. Zasadą jest, że fachowy 
pełnomocnik ma obowiązek samodzielnego określenia opłaty stałej lub stosunkowej 
(art. 130 § 1 k.p.c.) i nie ma uzasadnionych przyczyn, by częściowe zwolnienie od 
kosztów sądowych w zakresie opłaty stałej powinność tę uchylało, zwłaszcza 
w świetle zasad wykładni a maiori ad minus (patrz  postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., V CZ 116/10, niepubl., z dnia 21 lipca 
2011 r., V CZ 30/11, niepubl., z dnia 28 września 2011 r., I CZ 86/11, niepubl., 
postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z  dnia  26 stycznia 2012 r., 
1 ACz 126/12, niepubl.). W obecnym stanie prawnym   odrzucenie nieopłaconego 
środka odwoławczego wniesionego przez profesjonalnego pełnomocnika jest, 
co do zasady, możliwe wyłącznie po  przeprowadzeniu procedury naprawczej, tj. po 
bezskutecznym wezwaniu pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego takiego 

 
4 
środka. Jedynym wyjątkiem jest art. 112 ust. 3 u.o.k.s.c., który odmiennie niż ust. 2, 
reguluje obowiązek uiszczenia opłaty. Wyłącza on zasadę wzywania strony przez 
przewodniczącego do opłacenia środka odwoławczego w wypadku oddalenia 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (ust. 2) wówczas, gdy środek taki 
został wniesiony przez fachowego profesjonalistę i podlega opłacie stałej lub 
stosunkowej obliczonej od wartości przedmiotu zaskarżenia. Powołana przez 
skarżącego uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2010 r., II UZP 4/10/ 
OSNP 2011/3-4/38/ nie odnosi się do regulacji zawartej w art. 112 ust. 3 i 4, lecz 
poddaje wykładni skutki uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c. Nie zasługuje, zatem 
na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. 
w zw. z art. 112 § 2 i § 3 u.o.k.s.c. 
Wbrew wywodom skarżącego, paragraf 3 artykułu 112 u.o.k.s.c. znajdzie 
zastosowanie także w wypadku częściowego zwolnienia od opłaty od skargi 
kasacyjnej wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika. Ustawa o kosztach 
sądowych stanowi, że jej przepisy przewidujące pobranie opłaty od pozwu lub 
wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie, stosuje się do opłaty od skargi 
kasacyjnej (art. 18 ust. 2). Przepis paragrafu 3 zd. 1 ma nadto zastosowanie, gdy 
przepisy ustawy przewidują pobranie opłaty stałej lub stosunkowej obliczonej od 
podanej przez stronę wartości przedmiotu sporu, lub przedmiotu zaskarżenia, 
a zatem 
także 
w 
wypadku 
wniesienia 
środka 
zaskarżenia 
lub 
środka 
odwoławczego. Nie przewiduje on rygoru pod jakim czynność opłacenia pisma ma 
być dokonana, bowiem będzie to zależało od rodzaju wniesionego pisma – 
dla środków odwoławczych rygor odrzucenia pisma nieopłaconego w postępowaniu 
procesowym przewidują np. przepisy art. 370 k.p.c. i 370 w zw. z art. 394 § 1 k.p.c., 
zaś dla skargi kasacyjnej art. 3986 § 2 k.p.c. Nie ma żadnych racjonalnych 
powodów, by nadzwyczajne środki zaskarżenia wyłączyć z zakresu obowiązywania 
omawianego przepisu. Wbrew twierdzeniu skarżącego, analiza zestawienia art. 112 
§ 3 zdanie pierwsze ze zdaniem drugim nie prowadzi do wniosku, że regulacja 
ta dotyczy wyłącznie sytuacji oddalenia przez sąd drugiej instancji zażalenia na 
postanowienie sądu pierwszej instancji. Przeciwnie, sytuacje złożenia wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych w sądzie drugiej instancji w postępowaniu 
wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej obejmuje zdanie drugie, które nie 

 
5 
ogranicza wypadków wniesienia wniosku tylko do sądu pierwszej instancji. 
Stąd  brak jest podstaw, by podzielić zarzut naruszenia art. 112 § 2 i § 3 u.o.k.s.c. 
w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. Z powyższych względów nie mógł być także skuteczny 
zarzut naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. skoro skarżący nie kwestionuje, że opłata 
została uiszczona po upływie terminu siedmiu dni od daty doręczenia 
postanowienia Sądu drugiej instancji w przedmiocie zwolnienia od kosztów 
sądowych. 
Ponieważ 
opłata 
miała 
charakter 
opłaty 
stałej, 
pełnomocnik 
zobowiązany był do jej uiszczenia bez wezwania przez przewodniczącego do 
uzupełnienia braku formalnego. 
Z uwagi na bezzasadność zażalenia orzeczono jak w sentencji na podstawie 
art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.