Orzeczenie · 2017-07-07

V CSK 607/16

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2017-07-07

SNCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy

zadośćuczynieniekrzywdadobra osobistewięzi rodzinneczyn niedozwolonySkarb Państwaodpowiedzialność deliktowaśmierć osoby najbliższejk.c.

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powód A.K. dochodził od Skarbu Państwa zadośćuczynienia za krzywdę moralną po śmierci żony i teścia, zabitych przez żołnierza podczas dezercji. Sądy obu instancji uwzględniły powództwo, zasądzając odpowiednio 80.000 zł i 20.000 zł, uznając, że zerwanie więzi rodzinnych stanowi naruszenie dóbr osobistych podlegające ochronie na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 k.c. Sąd Apelacyjny podkreślił związanie wyrokiem karnym i zasadę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez żołnierza. Pozwany Skarb Państwa złożył skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 23 w zw. z art. 448 i art. 446 § 4 k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że więź rodzinna jest dobrem osobistym. Sąd Najwyższy oddalił skargę, wskazując na utrwalone orzecznictwo, które konsekwentnie uznaje więzi rodzinne za dobra osobiste, których zerwanie na skutek czynu niedozwolonego stanowi samoistną szkodę niemajątkową. Podkreślono, że katalog dóbr osobistych jest otwarty, a więzi rodzinne, chronione również konstytucyjnie, mieszczą się w tym pojęciu. Sąd odwołał się do licznych wcześniejszych orzeczeń potwierdzających tę linię orzeczniczą, w tym postanowienia składu siedmiu sędziów III CZP 2/14.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej zadośćuczynienia za zerwanie więzi rodzinnych na skutek czynu niedozwolonego, a także kwestii przedawnienia roszczeń wynikających ze zbrodni.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2008 r. w zakresie szkody niemajątkowej, choć potwierdza ciągłość interpretacji.

Zagadnienia prawne (2)

Czy zerwanie więzi rodzinnych na skutek śmierci osoby bliskiej spowodowanej czynem niedozwolonym stanowi szkodę niemajątkową podlegającą zadośćuczynieniu na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zerwanie więzi rodzinnych na skutek śmierci osoby bliskiej spowodowanej czynem niedozwolonym stanowi samoistną szkodę niemajątkową, która mieści się w kategorii dóbr osobistych podlegających ochronie na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy potwierdził utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym więzi rodzinne są dobrem osobistym. Ich zerwanie na skutek czynu niedozwolonego powoduje krzywdę psychiczną, która jest szkodą niemajątkową podlegającą zadośćuczynieniu. Katalog dóbr osobistych jest otwarty, a więzi rodzinne, chronione również konstytucyjnie, mieszczą się w tym pojęciu.

Czy roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą ze zbrodni, powstałe przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r., do roszczeń o naprawienie szkody wynikających ze zbrodni, powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a według przepisów dotychczasowych nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442¹ k.c., co oznacza dwudziestoletni termin przedawnienia.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na przepis przejściowy ustawy nowelizującej Kodeks cywilny, który wydłużył termin przedawnienia dla szkód wynikających ze zbrodni do dwudziestu lat, licząc od dnia popełnienia przestępstwa, niezależnie od daty dowiedzenia się o szkodzie i sprawcy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

A. K.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
A. K.	osoba_fizyczna	powód
Skarb Państwa-Jednostka Wojskowa [...]	organ_państwowy	pozwany

Przepisy (13)

Główne

k.c. art. 448

Kodeks cywilny

Podstawa zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, w tym więzi rodzinnych.

k.c. art. 24 § § 1

Kodeks cywilny

Środki ochrony dóbr osobistych, w tym roszczenie o zadośćuczynienie.

Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks cywilny art. 2

Przepis przejściowy dotyczący przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wynikającej ze zbrodni.

k.c. art. 442¹

Kodeks cywilny

Termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody.

Pomocnicze

k.c. art. 446 § § 3

Kodeks cywilny

Dotyczy odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, które zostało zasądzone w pierwszej instancji, ale nie obejmuje krzywdy psychicznej.

k.c. art. 446 § § 4

Kodeks cywilny

Dotyczy zadośćuczynienia za krzywdę dla najbliższych członków rodziny po śmierci poszkodowanego.

k.c. art. 11

Kodeks cywilny

Związanie sądu cywilnego wyrokiem skazującym sądu karnego.

k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa skargi kasacyjnej oparta na naruszeniu przepisów prawa materialnego.

k.p.c. art. 98 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy w zakresie kosztów postępowania.

k.p.c. art. 398²¹

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.

k.p.c. art. 391 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego.

Konstytucja art. 18

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona rodziny.

Konstytucja art. 71

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona rodziny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Więzi rodzinne stanowią dobra osobiste podlegające ochronie na podstawie art. 448 k.c. • Zerwanie więzi rodzinnych na skutek czynu niedozwolonego jest samoistną szkodą niemajątkową. • Roszczenie o zadośćuczynienie za szkodę wynikłą ze zbrodni, powstałe przed 2007 r., przedawnia się po upływie 20 lat od popełnienia przestępstwa.

Odrzucone argumenty

Więzi rodzinne nie są dobrami osobistymi, ponieważ ich skuteczność zależy od relacji między członkami rodziny (erga omnes). • Konstrukcja ochrony więzi rodzinnych za pomocą instrumentów cywilnoprawnych jest niecelowa. • Przyjęcie odpowiedzialności na podstawie art. 448 k.c. czyni art. 446 § 4 k.c. zbędnym lub pogarsza sytuację poszkodowanych pośrednio. • Zarzut przedawnienia roszczenia. • Zarzut zaspokojenia szkody przez zasądzone odszkodowanie na podstawie art. 446 § 3 k.c.

Godne uwagi sformułowania

"Podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięć sądów obu instancji była tożsama." • "Sąd Najwyższy odwołuje się ponadto do motywów orzeczenia w sprawie o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, wydanego w tym samym składzie (wyrok z dnia 7 lipca 2017 r., V CSK 609/16)." • "Prawidłowe jest zatem uwzględnienie krzywdy wynikającej z zerwania więzi rodzinnej na skutek śmierci osób najbliższych jako samoistnej szkody o charakterze niemajątkowym." • "Każdorazowo jednak zwraca się uwagę na jego istotny element polegający nie tylko na stosunku bliskości (najbliższy członek rodziny zmarłego), ale i rzeczywistym istnieniu więzi rodzinnych i emocjonalnych."

Skład orzekający

Dariusz Zawistowski

przewodniczący

Anna Owczarek

sprawozdawca

Marta Romańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej zadośćuczynienia za zerwanie więzi rodzinnych na skutek czynu niedozwolonego, a także kwestii przedawnienia roszczeń wynikających ze zbrodni."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2008 r. w zakresie szkody niemajątkowej, choć potwierdza ciągłość interpretacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy emocjonalnie naładowanego tematu śmierci bliskich i prawa do zadośćuczynienia, co zawsze budzi zainteresowanie. Potwierdza ważną zasadę prawną dotyczącą dóbr osobistych.

“Czy śmierć bliskich zawsze oznacza prawo do zadośćuczynienia? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”

Dane finansowe

WPS: 130 000 PLN

zadośćuczynienie: 80 000 PLN

zadośćuczynienie: 20 000 PLN

Asystent AI dla prawników