V CSK 535/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi pauliańskiej wniesionej przez wierzycielkę (L. R.) przeciwko pozwanej (A. R.), córce dłużnika (Z. R.). Powódka domagała się uznania za bezskuteczną ugody sądowej z 25 maja 2015 r., w której Z. R. zobowiązał się płacić A. R. alimenty w kwocie 1750 zł miesięcznie. Powódka posiadała wobec Z. R. wymagalne wierzytelności na kwotę ponad 1,7 mln zł z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem oraz ponad 400 tys. zł z odsetkami i kosztami. Egzekucja tych wierzytelności okazała się bezskuteczna. Sądy obu instancji uznały ugodę za bezskuteczną w całości, przyjmując, że podwyższenie alimentów miało na celu pokrzywdzenie wierzycielki i zwiększenie niewypłacalności dłużnika. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej bezskuteczności ugody i zmienił wyrok Sądu Okręgowego, uznając ugodę za bezskuteczną jedynie w części, w której świadczenie alimentacyjne przewyższało kwotę 1500 zł miesięcznie. Sąd Najwyższy podkreślił, że skarga pauliańska ma zastosowanie do ugód alimentacyjnych, ale jej skutek jest względny i dotyczy jedynie tej części świadczenia, która jest nieuzasadniona i prowadzi do pokrzywdzenia wierzyciela. Wskazał, że pierwotna ugoda z 2011 r. na kwotę 1500 zł była maksymalną granicą obowiązku alimentacyjnego, a jej podwyższenie o 250 zł było nieuzasadnione i miało na celu uniemożliwienie egzekucji. Sąd oddalił skargę kasacyjną w pozostałej części i zniósł wzajemnie koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZastosowanie skargi pauliańskiej do ugód alimentacyjnych, wyważenie interesów wierzyciela i dłużnika alimentacyjnego, interpretacja przesłanek skargi pauliańskiej w kontekście świadczeń alimentacyjnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podwyższenia alimentów ponad uzasadnioną wysokość, gdy dłużnik ma inne wierzytelności. Nie wyłącza możliwości zawarcia ugody alimentacyjnej w uzasadnionej wysokości.
Zagadnienia prawne (4)
Czy skarga pauliańska (art. 527 k.c.) ma zastosowanie do ugody sądowej określającej obowiązki alimentacyjne rodzica względem dziecka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, skarga pauliańska ma zastosowanie do ugody sądowej określającej obowiązki alimentacyjne, która została zawarta z pokrzywdzeniem wierzyciela.
Uzasadnienie
Ugoda alimentacyjna jest czynnością prawną, która może być kwestionowana jako zdziałana z pokrzywdzeniem wierzycieli, zwłaszcza gdy świadczenie alimentacyjne przekracza uzasadnione potrzeby lub możliwości zobowiązanego, a wierzytelności wierzyciela nie są zaspokajane.
Czy podwyższenie świadczenia alimentacyjnego ponad uzasadnione potrzeby dziecka, w sytuacji gdy dłużnik ma inne wymagalne wierzytelności, stanowi pokrzywdzenie wierzyciela w rozumieniu art. 527 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, podwyższenie świadczenia alimentacyjnego ponad uzasadnioną wysokość, które prowadzi do uniemożliwienia zaspokojenia innych wierzycieli, stanowi pokrzywdzenie wierzyciela.
Uzasadnienie
Podwyższenie alimentów, które nie znajduje uzasadnienia w potrzebach dziecka ani możliwościach zarobkowych i majątkowych rodzica, a jednocześnie uniemożliwia zaspokojenie innych wierzycieli, może być uznane za czynność krzywdzącą wierzyciela, zwłaszcza gdy świadczenia alimentacyjne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym.
Czy młody wiek pozwanej (córki dłużnika) może podważyć domniemanie prawne z art. 527 § 3 k.c. o wiedzy o pokrzywdzeniu wierzyciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, młody wiek pozwanej (nawet pełnoletniej) sam w sobie nie podważa domniemania prawnego o wiedzy o pokrzywdzeniu wierzyciela, jeśli całokształt okoliczności wskazuje na świadomość takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Wiek pozwanej, która była już pełnoletnia, nie był wystarczający do podważenia domniemania prawnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy pozwana była obdarowana domem, alimenty były ustalane w wysokich kwotach, a sytuacja rodzinna i finansowa dłużnika była skomplikowana.
Czy ugoda sądowa zawarta przed sądem, który zbadał jej zgodność z prawem i zasadami współżycia społecznego, może być następnie uznana za bezskuteczną w postępowaniu ze skargi pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kontrola ugody sądowej przeprowadzona przez sąd, przed którym została zawarta, nie wyłącza możliwości jej zaskarżenia skargą pauliańską.
Uzasadnienie
Zakres kontroli ugody sądowej na etapie jej zawierania nie obejmuje oceny pod kątem wystąpienia przesłanek skargi pauliańskiej, która opiera się na bezskuteczności czynności w stosunku do konkretnego wierzyciela, a nie na jej nieważności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. R. | osoba_fizyczna | powódka |
| A. R. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Z. R. | osoba_fizyczna | ojciec pozwanej, dłużnik |
| M. K. | osoba_fizyczna | pełnomocnik powódki (z urzędu) |
| B. J. | osoba_fizyczna | pełnomocnik pozwanej (z urzędu) |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 527 § § 1
Kodeks cywilny
Skarga pauliańska ma zastosowanie do czynności prawnych, w tym ugód sądowych, zmierzających do pokrzywdzenia wierzyciela.
k.c. art. 527 § § 2
Kodeks cywilny
Pokrzywdzenie wierzyciela następuje, gdy czynność prawna dłużnika zwiększa jego niewypłacalność.
k.c. art. 527 § § 3
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik działał w świadomości pokrzywdzenia wierzyciela, a osoba trzecia wiedziała o tym, czynność jest bezskuteczna wobec wierzyciela.
k.c. art. 531
Kodeks cywilny
Skutek bezskuteczności czynności prawnej jest względny i dotyczy tylko skarżącego wierzyciela.
k.r.o. art. 133 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie.
k.r.o. art. 135 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
k.r.o. art. 135 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze zdolne do samodzielnego życia, następuje w sposób odpowiadający równym stopom życiowym rodziców i dzieci.
Pomocnicze
k.c. art. 534
Kodeks cywilny
Termin do wniesienia skargi pauliańskiej wynosi 5 lat od daty dokonania czynności.
k.p.c. art. 184 § zd. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd bada, czy ugoda sądowa nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego ani nie zmierza do obejścia prawa.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej obejmują naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeśli jest bezzasadna.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy może uchylić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy lub przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach o zwrot kosztów procesu sąd orzeka według zasad słuszności.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu kasacyjnym stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Do postępowania przed Sądem Najwyższym stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem drugiej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podwyższenie alimentów ponad uzasadnioną wysokość, które prowadzi do pokrzywdzenia wierzyciela, może być przedmiotem skargi pauliańskiej. • Skarga pauliańska ma zastosowanie do ugód alimentacyjnych. • Domniemanie prawne z art. 527 § 3 k.c. nie zostało podważone przez pozwaną.
Odrzucone argumenty
Skarga pauliańska nie ma zastosowania do czynności zmierzających do wykonania ustawowego obowiązku alimentacyjnego. • Sytuacja powódki nie uległa pogorszeniu w wyniku zawarcia ugody. • Ugoda została uznana za dopuszczalną przez sąd, przed którym została zawarta. • Żądanie powódki było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
Pokrzywdzenie polega wówczas na ustanowieniu świadczenia alimentacyjnego na poziomie przekraczającym wysokość uzasadnioną w świetle kryteriów przewidzianych w art. 135 § 2 k.r.o. • W wyniku uwzględnienia powództwa przewidzianego w art. 527 i nast. k.c. nie dochodzi do bezwzględnego unieważnienia czynności prawnej lecz do jej ubezskutecznienia w stosunku do skarżącego wierzyciela (art. 531 k.c.). • Pogorszenie położenia wierzyciela jest niewątpliwe. • Założeniem jest, że nie zasługuje na ochronę dokonana przez dłużnika czynność przysparzająca korzyści osobie, która jest świadoma, że dokonujący tej czynności na jej rzecz krzywdzi swoich wierzycieli i jest to założenie realizujące zasadę uczciwości w stosunkach społecznych.
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący
Władysław Pawlak
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zastosowanie skargi pauliańskiej do ugód alimentacyjnych, wyważenie interesów wierzyciela i dłużnika alimentacyjnego, interpretacja przesłanek skargi pauliańskiej w kontekście świadczeń alimentacyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podwyższenia alimentów ponad uzasadnioną wysokość, gdy dłużnik ma inne wierzytelności. Nie wyłącza możliwości zawarcia ugody alimentacyjnej w uzasadnionej wysokości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak skarga pauliańska może być wykorzystana do ochrony wierzycieli przed działaniami dłużników mającymi na celu ukrycie majątku lub uniemożliwienie egzekucji, nawet w kontekście świadczeń alimentacyjnych. Jest to przykład złożonej interakcji między prawem rodzinnym a prawem zobowiązań.
“Czy podwyższenie alimentów może być podstawą do skargi pauliańskiej? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.