V CSK 505/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w B., które zmieniło postanowienie Sądu Rejonowego w Ż. i oddaliło wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawczyni i inni uczestnicy byli samoistnymi posiadaczami w złej wierze przez wymagany 30-letni okres. Sąd Okręgowy natomiast uznał, że wnioskodawczyni nie była samoistnym posiadaczem, ponieważ zapewniała o chęci uregulowania kwestii posiadania w drodze umowy cywilnoprawnej, a także nie ogrodziła nieruchomości i nie było widocznej drogi dojazdowej. Sąd Najwyższy, analizując skargę kasacyjną, uznał zarzuty naruszenia prawa materialnego za trafne. Podkreślił, że świadomość posiadacza, iż nie jest właścicielem, nie wyklucza samoistnego posiadania, o ile nadal włada rzeczą jak właściciel. Podobnie, brak ogrodzenia czy widocznej drogi dojazdowej nie jest przeszkodą w stwierdzeniu samoistnego posiadania, zwłaszcza w kontekście sposobu użytkowania gruntu rolnego w warunkach wiejskich. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: Wysokainterpretacja pojęcia samoistnego posiadania w kontekście zasiedzenia, zwłaszcza w przypadkach braku ogrodzenia i deklarowania chęci uregulowania stanu prawnego.
Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z użytkowaniem gruntu rolnego i relacjami między stronami.
Zagadnienia prawne (4)
Czy świadomość posiadacza, że nie jest właścicielem rzeczy, wyklucza możliwość uznania jego posiadania za samoistne w rozumieniu przepisów o zasiedzeniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadomość posiadacza, że nie jest właścicielem, nie wyklucza samoistnego posiadania, jeśli nadal włada rzeczą jak właściciel.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że świadomość braku prawa własności ma wpływ jedynie na kwalifikację dobrej lub złej wiary posiadacza, ale nie na sam fakt istnienia samoistnego posiadania. Dla samoistnego posiadania kluczowe jest faktyczne władanie rzeczą (corpus) oraz wola posiadania jej jak właściciel (animus domini).
Czy brak ogrodzenia nieruchomości oraz brak widocznej drogi dojazdowej wykluczają możliwość uznania posiadania za samoistne w kontekście zasiedzenia nieruchomości rolnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak ogrodzenia i widocznej drogi dojazdowej nie wykluczają samoistnego posiadania, zwłaszcza w odniesieniu do użytkowania gruntu rolnego w warunkach wiejskich.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że wymóg jawności posiadania, rozumiany jako możliwość dokonywania aktów materialnych władania rzeczą, musi być oceniany w kontekście warunków społeczno-gospodarczych. Użytkowanie gruntu rolnego poprzez sadzenie warzyw i koszenie trawy nie wymaga ogrodzenia ani urządzenia widocznej drogi dojazdowej, aby można było uznać je za jawne i właścicielskie.
Czy deklarowanie przez posiadacza zamiaru uregulowania stanu prawnego nieruchomości poprzez umowę cywilnoprawną świadczy o braku zamiaru posiadania jej jak właściciel?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo deklarowanie zamiaru uregulowania stanu prawnego nie wyklucza samoistnego posiadania, chyba że z innych okoliczności wynika rezygnacja z samodzielnego władania rzeczą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym nawet oferta nabycia rzeczy od właściciela nie pozbawia posiadacza przymiotu samoistności, jeśli nie rezygnuje on z niezależnego władania rzeczą.
Czy uzasadnienie postanowienia sądu drugiej instancji musi zawierać wyjaśnienie przyczyn odmiennej oceny dowodów, jeśli sąd opiera się na własnych ustaleniach faktycznych?
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, gdy wady uzasadnienia uniemożliwiają kontrolę kasacyjną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że choć zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. dotyczył braku wyjaśnienia przez Sąd Okręgowy podstaw dokonania ustaleń dotyczących rozmów o uregulowaniu stanu prawnego, to w tym konkretnym przypadku, mimo wadliwości uzasadnienia, nie miało to wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż kwestia ta była zbędna dla oceny prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| L. R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| R. R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. H. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| G. H. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| R. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 336
Kodeks cywilny
Błędna wykładnia pojęcia samoistnego posiadania polegająca na uznaniu, że za przeszkodę dla przyjęcia takiej kwalifikacji władania nieruchomością można było uznać brak jej ogrodzenia oraz deklarowanie przez władającego woli uregulowania jej stanu prawnego.
k.c. art. 172 § § 2
Kodeks cywilny
Błędna wykładnia pojęcia samoistnego posiadania polegająca na uznaniu, że za przeszkodę dla przyjęcia takiej kwalifikacji władania nieruchomością można było uznać brak jej ogrodzenia oraz deklarowanie przez władającego woli uregulowania jej stanu prawnego.
k.c. art. 339
Kodeks cywilny
Niezastosowanie i uchylenie się od przyjęcia domniemania prawnego samoistnego posiadania, pomimo braku podstaw do jego wzruszenia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu postanowienia przyczyn odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodów dotyczących daty i przebiegu rzekomych rozmów w kwestii zamiaru uregulowania stanu prawnego spornego gruntu, nadto zaś wybiórczą ocenę znaczenia poszczególnych elementów stanu faktycznego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu postanowienia przyczyn odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodów dotyczących daty i przebiegu rzekomych rozmów w kwestii zamiaru uregulowania stanu prawnego spornego gruntu, nadto zaś wybiórczą ocenę znaczenia poszczególnych elementów stanu faktycznego.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu postanowienia przyczyn odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodów dotyczących daty i przebiegu rzekomych rozmów w kwestii zamiaru uregulowania stanu prawnego spornego gruntu, nadto zaś wybiórczą ocenę znaczenia poszczególnych elementów stanu faktycznego.
k.c. art. 292
Kodeks cywilny
Wskazanie, że przepis ten, odmiennie niż art. 172 k.c., samodzielnie określa charakter posiadania służebności drogi koniecznej jako przesłanki nabycia jej przez zasiedzenie, wymagając posiadania polegającego na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia pojęcia samoistnego posiadania przez Sąd Okręgowy, polegająca na uznaniu braku ogrodzenia i deklarowania woli uregulowania stanu prawnego za przeszkody dla przyjęcia samoistnego posiadania. • Niezastosowanie art. 339 k.c. i uchylenie się od przyjęcia domniemania prawnego samoistnego posiadania. • Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu postanowienia przyczyn odmiennej oceny dowodów.
Godne uwagi sformułowania
Okoliczność bowiem, że wnioskodawczyni oraz uczestnicy mogli mieć świadomość, że prawo własności im nie przysługuje, nie oznacza jeszcze braku po ich stronie przymiotu posiadaczy samoistnych. • Świadomość posiadacza, że nie jest właścicielem posiadanej rzeczy ma jedynie wpływ na kwalifikowanie istnienia dobrej lub złej wiary posiadacza samoistnego. • Dla istnienia samoistnego posiadania potrzebne jest bowiem faktyczne władanie rzeczą (corpus) oraz czynnik woli (animus domini). • O charakterze posiadania nie decyduje stan prawny, na którego podstawie nastąpiło objęcie rzeczy we władanie, lecz sposób tego władania. • Tego typu użytkowanie nie wymaga ogrodzenia gruntu w warunkach wiejskich. • Niewątpliwie konieczne jest, aby posiadanie, które ma doprowadzić do zasiedzenia nieruchomości było jawne. Władać jak właściciel można jedynie podejmując czynności widoczne dla otoczenia.
Skład orzekający
Lech Walentynowicz
przewodniczący
Teresa Bielska-Sobkowicz
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "interpretacja pojęcia samoistnego posiadania w kontekście zasiedzenia, zwłaszcza w przypadkach braku ogrodzenia i deklarowania chęci uregulowania stanu prawnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z użytkowaniem gruntu rolnego i relacjami między stronami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczowe aspekty zasiedzenia, które są często problematyczne w praktyce, szczególnie dotyczące definicji samoistnego posiadania i jego zewnętrznych przejawów.
“Czy brak ogrodzenia i chęć uregulowania sprawy dyskwalifikują zasiedzenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.