V CK 626/04

Sygn. akt V CK 626/04 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 12 maja 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
SSN Kazimierz Zawada 
 
w sprawie z powództwa Biura Obrotu Wierzytelnościami "R. (…)" Sp. z o. o. w M. 
przeciwko H. G. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 maja 2005 r., kasacji pozwanej 
od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 15 marca 2004 r., sygn. akt XIX Ga (…), 
 
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do 
ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 15 marca 2004 r. zmienił wyrok Sądu 
Rejonowego w K. z dnia 4 września 2003 r. w ten sposób, że zasądził od pozwanej H. 
G. na rzecz powodowej Spółki 22184,90 zł.  
Sąd Okręgowy ustalił, że małżonkowie G. i H. G. na podstawie wpisów do 
ewidencji działalności gospodarczej działali jako dwa odrębne podmioty gospodarcze. 
Prowadzili przedsiębiorstwa o różnym przedmiocie działalności. W 1999 r. G. G. 

 
2 
sprzedał żonie H. G. meble za cenę 22184,75 zł., a w dniu 4 grudnia 2002 r. zbył 
powodowej Spółce wierzytelność z tytułu ich ceny. 
Według końcowych ustaleń Sądu Okręgowego strony w dniu 8 kwietnia 2002 r. 
„dokonały częściowego podziału majątku wspólnego, a pozwana wobec swego męża 
zrzekła się wszelkich roszczeń z tytułu składu i wartości majątku dorobkowego objętego 
podziałem”. 
Na gruncie tych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że powodowa Spółka w wyniku 
przelewu z dnia 4 grudnia 2002 r. nabyła wierzytelność z tytułu ceny sprzedanych 
pozwanej mebli. 
Kasacja pozwanej - oparta na podstawie pierwszej z art. 3931 k.p.c. - zawiera 
zarzut naruszenia art. 509 k.c. w zw. z art. 32 § 2 pkt. 1 i 2 k. r. i op. i art. 58 k.c., i 
zmierza do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Odniesienie się do zarzutów kasacji należy poprzedzić kilkoma stwierdzeniami 
natury ogólnej. 
Zgodnie z art. 31 k.r. i op. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między 
małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek (wspólność 
ustawowa). 
Według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sprzed jego zmiany ustawą z dnia 17 
czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych 
innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) o zaliczeniu przedmiotów majątkowych do 
dorobku decydował przede wszystkim czas ich nabycia; dorobkiem były przedmioty 
majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub 
jednego z nich [(art. 32 § 1 k.r. i op. uchylony z dniem 20 stycznia 2005 r. - ustawa z 
dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691)]. Jedynie w ściśle i wyczerpująco 
wymienionych przez kodeks rodzinny i opiekuńczy wypadkach, nabyty w czasie trwania 
ustroju wspólności ustawowej przedmiot majątkowy nie zwiększał zasobów dorobku, 
lecz stawał się przedmiotem majątku odrębnego. Artykuł 32 k.r. i op [uchylony z dniem 
20 stycznia 2005 r. - ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks 
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691)] wyrażał 
zasadę ogólną, a art. 33 pkt 2-10 k.r. op. w brzmieniu sprzed zmiany ustawą z dnia 17 
czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych 
innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) - wyjątki od tej zasady. Z art. 33 k.r. i op. 

 
3 
wynikało, że dorobkiem są przedmioty majątkowe nabyte zarówno ze środków 
pochodzących z majątku wspólnego, jak i ze środków pochodzących z majątku 
odrębnego każdego z małżonków. Wyjątek stanowiła surogacja przewidziana w art. 33 
pkt 3 k.r. i op. Jeżeli chodzi o samo pojęcie „przedmiotów majątkowych", składających 
się w myśl art. 31 i 32 k.r. i op., na majątek wspólny, to należy z kolei zwrócić uwagę, że 
jego zakresem objęte były również wszelkie wierzytelności. Przedmiotów majątkowych 
w rozumieniu tych artykułów nie można było bowiem utożsamiać z rzeczami. Wniosek 
taki wynikał m.in. z faktu, że art. 33 k.r. i op. wśród składników majątku odrębnego 
wymieniał expressis verbis wierzytelności (pkt 8). 
Od strony konstrukcyjnej charakterystyczną cechą ustroju wspólności ustawowej 
(łącznej) jest to, że w czasie jego trwania udziały małżonków w majątku wspólnym nie 
są określone. 
Według art. 47 § 1 k.r. i op. w brzmieniu sprzed jego zmiany ustawą z dnia 17 
czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych 
innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) małżonkowie mogli w drodze umowy wspólność 
majątkową rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć te typy ustrojów majątkowych, obok 
ustawowego, mogli przyjąć małżonkowie. Niedopuszczalne było przyjęcie ustroju 
majątkowego stanowiącego kombinację w jednej umowie różnych typów ustrojów 
majątkowych albo przyjęcie przez małżonków ustroju nie wymienionego w ustawie. 
Wychodząc z tych założeń można stwierdzić, że dopuszczalne było na gruncie 
kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sprzed jego zmiany ustawą z dnia 17 czerwca 2004 
r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 
Nr 162, poz. 1691) zawarcie przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej, 
ograniczającej zakres wspólności majątkowej przez wyłączenie z niej przedsiębiorstwa 
(zakładu). 
Ten 
rodzaj 
umów 
mógł 
stanowić 
wówczas 
alternatywę 
wobec 
funkcjonującego w innych systemach prawnych ustroju rozdzielności majątkowej albo 
ustroju wspólności zysków. 
Odnosząc powyższe rozważania na grunt wiążących Sąd Najwyższy ustaleń 
faktycznych trzeba zauważyć, że G. G. i H. G. pozostawali w związku małżeńskim w 
okresie, w którym powstały prowadzone przez nich przedsiębiorstwa. Powstanie tych 
przedsiębiorstw w owym czasie skutkowało zatem tym, że przynależały one do majątku 
wspólnego małżonków G. Przedsiębiorstwa te funkcjonowały więc w ramach ustroju 
wspólności majątkowej. Oznacza to, że stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami H. i 
G. G. w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej podlegały 

 
4 
ustawowej wspólności majątkowej. Zakres tej wspólności nie uległ bowiem ograniczeniu 
choćby przez umowne wyłączenie któregokolwiek z prowadzonego przez każdego z 
małżonków przedsiębiorstwa. 
W rezultacie niepodobna przyjąć, jak to uczynił Sąd Okręgowy, aby w ramach 
ustroju wspólności majątkowej w stosunku wewnętrznym między małżonkami powstała 
na rzecz jednego z nich – G. G. dochodzona pozwem wierzytelność z tytułu ceny mebli. 
Na koniec zauważyć też trzeba, że z treści częściowego podziału majątku 
wspólnego małżonków G. nie wynika, aby kwotę z tytułu ceny mebli pozwana była 
zobowiązana zapłacić byłemu małżonkowi. 
Błędna 
koncepcja 
Sądu 
Okręgowego 
rozstrzygnięcia 
niniejszej 
sprawy 
doprowadziła do tego, że sąd ten, wydając zaskarżony wyrok, naruszył wskazane 
przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.