V C 932/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek, wniesionego przez D. B. i J. B. przeciwko M. N. (1). Powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego kwot po 10.100 zł tytułem zachowku po ich zmarłej babci M. N. (2). Spadkodawczyni M. N. (2) w testamencie powołała do całości spadku swojego syna, pozwanego M. N. (1), a wcześniej darowała mu swój udział w nieruchomości. Powodowie, jako zstępni córki spadkodawczyni B. B. (1), która nie otrzymała spadku, dochodzili zachowku. Sąd ustalił, że spadkodawczyni miała pięcioro dzieci, a w przypadku dziedziczenia ustawowego udział B. B. (1) wynosiłby 1/5. Zgodnie z art. 991 § 1 i 2 kc, przysługuje jej połowa wartości tego udziału. Ponieważ B. B. (1) zmarła, jej spadkobiercy (powodowie) nabyli prawo do zachowku. Sąd obliczył substrat zachowku na 200.000 zł, uwzględniając wartość darowizny udziału w nieruchomości według stanu z chwili jej dokonania i cen z chwili ustalania zachowku. Wartość zachowku dla każdego z powodów wyniosła 10.000 zł. Sąd oddalił zarzuty pozwanego dotyczące przedawnienia, sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, a także zarzuty dotyczące nakładów na nieruchomość, uznając je za nieudowodnione lub niezasadne. Ostatecznie Sąd zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów po 10.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Kosztami procesu obciążył w całości pozwanego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalenie zasad dziedziczenia zachowku po osobie, która rozporządziła majątkiem za życia w drodze darowizny i powołała do spadku testamentem innego spadkobiercę. Interpretacja art. 1000 i 995 k.c. w kontekście roszczeń o zachowek.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, związanej z dziedziczeniem po osobie, która za życia rozporządziła znaczną częścią majątku w drodze darowizny.
Zagadnienia prawne (5)
Czy roszczenie o zachowek przysługuje zstępnym osoby uprawnionej do zachowku, która zmarła przed spadkodawcą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zachowek przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej, jeżeli należą oni do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 1002 k.c. oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego (III CZP 101/88), zgodnie z którym roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej, jeśli należą oni do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
Czy darowizna dokonana przez spadkodawcę na rzecz jednego z synów, który następnie został powołany do całości spadku testamentem, wyczerpuje masę spadkową i może być podstawą do dochodzenia zachowku od obdarowanego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli darowizna wyczerpuje cały spadek, uprawniony do zachowku może dochodzić od obdarowanego roszczenia o zachowek w granicach wzbogacenia.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do art. 1000 § 1 k.c., który stanowi, że jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku, jednakże w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.
Jak obliczyć wartość zachowku, gdy spadkodawca dokonał darowizny wyczerpującej spadek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 k.c.).
Uzasadnienie
Sąd zastosował art. 995 § 1 k.c. do ustalenia wartości darowizny, która stanowiła substrat zachowku. Wartość nieruchomości została ustalona na 320.000 zł, a wartość udziału darowanego pozwanemu (25/40) wyniosła 200.000 zł. Następnie substrat ten został pomnożony przez udział spadkowy uprawnionego do zachowku.
Czy zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.) może stanowić podstawę do oddalenia powództwa o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ale tylko w sytuacjach rzeczywiście wyjątkowych, gdy zachowanie strony powodowej cechuje rażąca naganność.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że instytucja zachowku ma charakter etyczny, a ocena roszczenia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego jest zaostrzona. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na pozwanym, który nie wykazał żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 5 k.c.
Czy pozwany, który otrzymał darowiznę udziału w nieruchomości, może skutecznie podnieść zarzut potrącenia z tytułu nakładów na tę nieruchomość?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie wykazał przesłanek potrącenia, w szczególności wzajemności wierzytelności i ich wymagalności.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że pozwany nie zgłosił zarzutu potrącenia, a nawet gdyby to zrobił, nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 498 § 1 k.c. Pozwany jako obdarowany był wyłącznym posiadaczem udziału i obowiązany do ponoszenia ciężarów związanych z nieruchomością.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| J. B. | osoba_fizyczna | powód |
| M. N. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa prawo do zachowku jako uprawnienie do części wartości udziału spadkowego, który by przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w wysokości połowy wartości tego udziału (lub 2/3 w przypadku małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy).
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Stanowi, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Określa odpowiedzialność obdarowanego za zachowek, gdy spadkodawca dokonał darowizny wyczerpującej cały spadek. Obdarowany jest obowiązany do zapłaty sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku w granicach wzbogacenia.
k.c. art. 1002
Kodeks cywilny
Reguluje przejście roszczeń z tytułu zachowku na spadkobierców osoby uprawnionej, gdy ta zmarła.
k.c. art. 995 § § 1
Kodeks cywilny
Określa sposób obliczania wartości przedmiotu darowizny na potrzeby doliczenia do spadku przy ustalaniu zachowku – według stanu z chwili dokonania darowizny i cen z chwili ustalania zachowku.
Pomocnicze
k.c. art. 1007 § § 1
Kodeks cywilny
Określa termin przedawnienia roszczeń z tytułu zachowku – pięć lat od ogłoszenia testamentu.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Reguluje nadużycie prawa podmiotowego, które może stanowić podstawę do oddalenia powództwa, w tym o zachowek, w wyjątkowych sytuacjach.
k.p.c. art. 233 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skutków procesowych niestawiennictwa strony na rozprawie.
k.p.c. art. 299
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje dowód z przesłuchania stron jako dowód subsydiarny.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Pozostawienie szczegółowego wyliczenia kosztów procesu referendarzowi sądowemu.
u.g.n. art. 154 § § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Określa, że wybór podejścia, metody i techniki szacowania nieruchomości należy do rzeczoznawcy majątkowego.
u.p.u.w.g.z.n.c.m.w.p.w.g. art. 1 § ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów
Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności z dniem 1 stycznia 2019 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie o zachowek przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej. • Darowizna wyczerpująca spadek może być podstawą do dochodzenia zachowku od obdarowanego w granicach wzbogacenia. • Wartość darowizny na potrzeby zachowku oblicza się według stanu z chwili dokonania i cen z chwili ustalania zachowku. • Zastosowanie art. 5 k.c. do oddalenia powództwa o zachowek jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach rażącej naganności. • Pozwany nie wykazał przesłanek do potrącenia z tytułu nakładów na nieruchomość. • Pozwany jako obdarowany był wyłącznym posiadaczem udziału i obowiązany do ponoszenia ciężarów związanych z nieruchomością.
Odrzucone argumenty
Umowa darowizny była w rzeczywistości umową dożywocia. • Roszczenie jest przedawnione. • Żądanie powodów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. • Pozwany sprzedał nieruchomość i nie jest już wzbogacony. • Pozwany poniósł nakłady na nieruchomość, które powinny zostać uwzględnione. • Wartość nieruchomości i nakładów powinna być ustalona według stanu i cen aktualnych.
Godne uwagi sformułowania
roszczenia z tytułu zachowku przechodzą na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy • wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku • pozbawić zachowku na podstawie art. 5 kc można tylko w sytuacjach rzeczywiście wyjątkowych • specyfika roszczenia o zachowek polega na tym, że przyznanie prawa do zachowku służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec osób najbliższych
Skład orzekający
Kamil Antkowiak
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad dziedziczenia zachowku po osobie, która rozporządziła majątkiem za życia w drodze darowizny i powołała do spadku testamentem innego spadkobiercę. Interpretacja art. 1000 i 995 k.c. w kontekście roszczeń o zachowek."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, związanej z dziedziczeniem po osobie, która za życia rozporządziła znaczną częścią majątku w drodze darowizny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy kwestii zachowku, która jest częstym problemem w sprawach spadkowych. Wyjaśnia, jak obliczyć zachowek po darowiźnie i jakie są prawa spadkobierców ustawowych, gdy dziedziczenie następuje na podstawie testamentu.
“Czy możesz dochodzić zachowku po darowiźnie? Sąd wyjaśnia!”
Dane finansowe
WPS: 20 200 PLN
zachowek: 10 000 PLN
zachowek: 10 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.