58/B/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 14 maja 2025 r.
Sygn. akt Ts 89/24
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Stanisław Piotrowicz,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:
art. 767
3a
§ 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie zwrotu:
„jako sąd drugiej instancji” oraz art. 735
1
§ 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, z art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w
związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 maja 2024 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany
przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji na tle następującego stanu faktycznego.
2
Skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego w K. z pozwem o zapłatę od pozwanego 10 972,14 zł. Sformułował w nim także wniosek o
udzielenie zabezpieczenia poprzez zajęcie całej wierzytelności z rachunku bankowego pozwanego. Referendarz sądowy w Sądzie
Rejonowym w K. V Wydział Gospodarczy postanowieniem z 14 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]) udzielił zabezpieczenia zgodnie z
żądaniem. Orzeczenie to nie zwiera uzasadnienia, ponieważ wniosek pozwanego w tej sprawie z 11 lipca 2023 r. został odrzucony
przez referendarza Sądu Rejonowego postanowieniem z 29 sierpnia 2023 r. (sygn. akt jw.). Na postanowienie referendarza z 14
czerwca 2023 r. pozwany wniósł skargę. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 30 października 2023 r. (sygn. akt […]), orzekając
jako sąd drugiej instancji, zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddalił wniosek skarżącego o udzielenie zabezpieczenia
w całości.
3
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Rejonowy w K. odrzucił jako niedopuszczalne postanowieniem
z 9 stycznia 2024 r. (sygn. akt jw.). Zażalenie na to postanowienie zostało natomiast oddalone postanowieniem tego sądu z
11 marca 2024 r. (sygn. akt […]). W uzasadnieniu wskazano, że Sąd Rejonowy, rozpoznając skargę na postanowienie referendarza
sądowego w przedmiocie zabezpieczenia, orzekał jako sąd drugiej instancji na podstawie art. 767
3a
§ 3 w związku z art. 735
1
§ 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.). Przepisy tej ustawy
nie przewidują możliwości zaskarżenia postanowienia wydanego w takich okolicznościach, dlatego zażalenie skarżącego na postanowienie
Sądu Rejonowego z 30 października 2023 r. było z mocy prawa niedopuszczalne.
4
Postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 11 marca 2024 r. zostało wskazane przez skarżącego jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu
art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zostało ono doręczone skarżącemu 22 kwietnia 2024 r.
5
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 29 maja 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 19 czerwca 2024 r.)
wezwał skarżącego do doręczenia odpisu lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w K.
z 14 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem i czterema kopiami oraz dwóch egzemplarzy skargi konstytucyjnej,
a także poinformowania, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek
zaskarżenia.
6
Skarżący złożył w Trybunale wymagane dokumenty 24 czerwca 2024 r. (data nadania).
7
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 4 grudnia 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 18 grudnia 2024 r.)
wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez wskazanie, które wolności lub konstytucyjne prawa skarżącego
wyrażone w art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust.
1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego
– zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy; uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów
z wolnościami lub prawami skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
8
Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie procesowym z 27 grudnia 2024 r. (data nadania).
9
Skarżący zarzucił, że zakwestionowane w skardze przepisy nadają urzędnikom sądowym (nieposiadającym cech niezawisłego i bezstronnego
sądu) status sądu pierwszej instancji. W ten sposób w sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału, naruszone zostało
przysługujące mu prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. Według skarżącego rozpoznanie
„sprawy” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji (
in casu
: udzielenie zabezpieczenia) przez urzędnika sądowego nie może być traktowane na równi z orzekaniem przez niezawisły i bezstronny
sąd. Z tego powodu przyjęcie przez ustawodawcę, że sąd, który rozpoznaje środek odwoławczy od decyzji urzędnika, działa jako
sąd drugiej instancji, nie spełnia standardów konstytucyjnych.
10
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
11
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań,
jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.
12
2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie
którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach
określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu
skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie,
o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.
Zakwestionowany przepis musi więc być podstawą ostatecznego orzeczenia, zaś jego normatywna treść – źródłem naruszenia wolności
lub praw występującego ze skargą konstytucyjną.
13
Skarżący zakwestionował art. 767
3a
§ 3 i art. 735
1
§ 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568). Pierwszy z nich stanowi
(w zakresie określonym w skardze konstytucyjnej), że skargę na postanowienie referendarza sąd rozpoznaje w składzie jednego
sędziego jako sąd drugiej instancji. Drugi jest natomiast przepisem odsyłającym. Mówi on o tym, że do skargi na postanowienie
referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepis art. 767
3a
, a także że skarga podlega rozpoznaniu w terminie tygodnia od dnia jej wpływu do sądu.
14
Trybunał Konstytucyjny zauważa, że powyższe przepisy nie były podstawą postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 11 marca 2024
r. (sygn. akt […]), tj. orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
15
Rozstrzygnięciem tym sąd oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie sądu odrzucające niedopuszczalny z mocy ustawy środek
odwoławczy od orzeczenia z 30 października 2023 r. (sygn. akt […]), tj. postanowienia, które zmieniło postanowienie referendarza
sądowego o udzieleniu zabezpieczenia.
16
W postępowaniu zakończonym orzeczeniem, w związku z którym skarżący wystąpił do Trybunału, sąd badał więc jedynie to, czy
na postanowienie (Sądu Rejonowego w K. orzekającego jako sąd drugiej instancji), wydane po rozpoznaniu skargi, przysługuje
środek odwoławczy w postaci zażalenia.
17
W sprawie skargi na orzeczenie referendarza o udzieleniu zabezpieczenia Sąd Rejonowy orzekł natomiast w postanowieniu z 30
października 2023 r. (co zostało wskazane wprost w uzasadnieniu orzeczenia z 11 marca 2024 r.). To zatem to orzeczenie, a
nie postanowienie z 11 marca 2024 r., zostało wydane na podstawie przepisów zakwestionowanych w skardze konstytucyjnej.
18
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia podstawowego
wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
19
3. Należy także zauważyć, że jeśliby nawet przyjąć, że w rozpatrywanej sprawie orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1
Konstytucji, jest postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 30 października 2023 r. (sygn. akt […]), to skardze konstytucyjnej
należałoby odmówić nadania dalszego biegu z powodu przekroczenia terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
20
4. Niezależnie od wyżej wskazanych okoliczności Trybunał zwraca uwagę na to, że nie wszystkie z zadań powierzonych sądom przez
ustawodawcę muszą wykonywać tylko i wyłącznie sędziowie. Zgodnie z art. 2 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju
sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334): „Zadania z zakresu ochrony prawnej, inne niż wymiar sprawiedliwości, wykonują
w sądach referendarze sądowi i starsi referendarze sądowi. Ilekroć w przepisach jest mowa o referendarzach sądowych, rozumie
się przez to także starszych referendarzy sądowych”. Pogląd ten został zaaprobowany przez Trybunał w wyroku z 12 maja 2011
r., sygn. P 38/08 (OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33). Trybunał przypomniał również, że referendarz „nie jest sądem”, lecz wysokokwalifikowanym
prawnikiem, urzędnikiem sądowym upoważnionym do wykonywania oznaczonych czynności w postępowaniu sądowym, którego rozstrzygnięcia
powinny podlegać kontroli sądowej (zob. postanowienie z 18 kwietnia 2018 r., sygn. SK 15/16, OTK ZU A/2018, poz. 18). Taki
stan rzeczy miał miejsce w sprawie objętej badaną skargą, ponieważ postanowienie referendarza zostało poddane kontroli sądu.
21
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
22
POUCZENIE
23
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie
7 dni od daty jego doręczenia.Pełny tekst orzeczenia
Ts 89/24
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.