271/B/2025
POSTANOWIENIE
z dnia 10 lipca 2025 r.
Sygn. akt Ts 53/22
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Justyn Piskorski,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej I.M. o zbadanie zgodności:
art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651, ze
zm.) „w zakresie w jakim uniemożliwia on dochodzenie odszkodowania należnego na gruncie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach
i trybie wywłaszczania nieruchomości na podstawie art. 3 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 7 w zw. z art. 53 ust. 2”,
z art. 64 ust. 1, 2 i 3 w związku z preambułą, art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, z art. 21 ust. 2 w związku z preambułą, art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 marca 2022 r. (data nadania) I.M. (dalej: skarżąca), reprezentowana
przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następującego
stanu faktycznego.
2
1. Wnioskiem z 20 stycznia 2015 r., złożonym do Prezydenta W., wnioskodawcy, wśród nich skarżąca, wystąpili o przyznanie odszkodowania
za nieruchomość położoną w W.
3
2. Prezydent W., po rozpatrzeniu wniosku z 20 stycznia 2015 r. oraz wniosku z 3 sierpnia 2017 r. o przyznanie odszkodowania
za nieruchomość położoną w W. ozn. hip. […], decyzją Nr […] z 11 października 2017 r. odmówił przyznania odszkodowania za
nieruchomość położoną przy ul. […] ozn. hip. „[…]”.
4
3. Wojewoda […], po rozpatrzeniu odwołania z 24 października 2017 r. złożonego m.in. przez skarżącą oraz odwołania z 15 listopada
2017 r. od decyzji Prezydenta W. Nr […] z 11 października 2017 r., decyzją Nr […] z 4 lipca 2018 r., utrzymał w mocy zaskarżoną
decyzję, uznając, że jest prawidłowa. Stwierdził, że Prezydent W. „słusznie orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość
położoną w W. ozn. hip.[…], z uwagi na niespełnienie przesłanki wymienionej w art. 215 ust. 2 u.g.n. tj. utraty faktycznego
władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r.” (s. 9 decyzji).
5
4. Wyrokiem z 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., oddalił skargi skarżących, w tym skargę
skarżącej, na decyzję Wojewody […] z 4 lipca 2018 r. […] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania. W uzasadnieniu wyroku
wskazał, że „jedyną podstawę prawną do ustalenia odszkodowania za nieruchomość warszawską w rozpoznawanej sprawie mógł stanowić
wyłącznie art. 215 u.g.n., wobec niezłożenia przez właściciela wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945
r., ani też wniosku w trybie art. 214 u.g.n. (termin upłynął w dniu 31 grudnia 1988 r.). W niniejszej sprawie nie znajduje
zastosowania art. 129 ust. 5 u.g.n. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. może mieć zastosowanie jedynie w przypadkach, gdy
brak jest szczególnego przepisu ustanawiającego obowiązek i regulującego zasady wypłaty odszkodowania z tytułu pozbawienia
praw do nieruchomości. Bowiem wówczas, gdy taka norma istnieje, odszkodowanie jest ustalane na jej podstawie, a w niniejszej
sprawie taką normę stanowi art. 215 ust. 2 u.g.n. Brak wystąpienia jednej z przesłanek w nim określonych nie może zaś stanowić
podstawy do zastosowania art. 129 ust. 5 u.g.n.” (s. 15 wyroku).
6
5. Wyrokiem z 26 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w W. z 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […]). „Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że w uzasadnieniu
skargi kasacyjnej w części dotyczącej postawionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, skarżąca kasacyjnie wskazała
na nieuwzględnienie przez Sąd I instancji regulacji zawartej w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce
nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1990) – dalej: u.g.n., wywodząc z jej treści twierdzenie o zaistnieniu podstaw
do orzeczenia o odszkodowaniu w niniejszej sprawie” (s. 15 wyroku). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z argumentacji
„zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wynika, że Sąd winien był «z urzędu» uwzględnić brak realizacji celu wywłaszczenia
na całej nieruchomości oraz jej obecne komercyjne wykorzystanie, a niewzięcie powyższego pod uwagę stanowi o niewłaściwym
zastosowaniu art. 215 u.g.n. – jako samoistnej podstawy i wyłącznej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, bez uwzględnienia art.
129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Ponownie przypomnieć należy, że art. 129 ust. 5 u.g.n. nie stanowi samoistnej podstawy prawnej do
ustalenia odszkodowania. Materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw
prawnych, zwłaszcza w przypadkach wskazanych w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Ustalenie odszkodowania może więc nastąpić, jeżeli
obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego przewidują odszkodowanie za określony sposób lub formę pozbawienia praw do
nieruchomości w przeszłości” (s. 19 wyroku).
7
6. W skardze konstytucyjnej skarżąca wskazała, że naruszenie przysługujących jej wolności i praw konstytucyjnych wiąże z prawomocnym
wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2021 r. (sygn. akt […]), który został doręczony pełnomocnikowi skarżącej
9 grudnia 2021 r.
8
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła że „[w] przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz w ślad za nim Naczelny
Sąd Administracyjny, nie dokonał prawidłowej wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. wskazując, że z tytułu wywłaszczenia odszkodowanie
mogło być ustalone wyłącznie na podstawie art. 215 ust. 2. W niniejszej sprawie art. 215 ust. 2 u.g.n. nie mógł mieć zastosowania.
Z kolei wskazano wyraźnie w wyroku NSA, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie może stanowić samodzielnej podstawy do ustalenia
odszkodowania” (s. 7 skargi). Zdaniem skarżącej „treść art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest oczywista i jednoznaczna. Skoro pozbawiono
praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania w ramach wywłaszczenia, to z uwagi na treść art. 128 ust. 1 i art. 129 ust.
5 pkt 3 u.g.n. w powiązaniu z art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji, konieczne jest wszczęcie postępowania
i wydanie decyzji co do odszkodowania także w stosunku do nieruchomości przejętych w trybie dekretu warszawskiego (następnie
ustawy z dnia 12 marca 1958 r.). Art. 129 ust. 5 pkt 3 jest przepisem ramowym, który znajduje zastosowanie w sytuacjach prawnych
wynikających z różnych ustaw obecnie obowiązujących jak również już uchylonych. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby
do sprzeczności z art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji czyli z zasadą ochrony własności oraz przede wszystkim z art. 21 ust.
2 Konstytucji gwarantującym prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia” (s. 8 skargi). Skarżąca uznała, że „rozwiązania
prawne – jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, ograniczające możliwość realizacji prawa własności, prowadzące do wydrążenia
treści tego prawa, nie mogą być uznane za prawidłowe w demokratycznym państwie prawnym i nie pozostają w funkcjonalnym związku
z żadną z wartości wskazanych w art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP” (s. 9 skargi).
9
7. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 6 maja 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 18 maja 2022 r.) skarżąca
została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego
także do sporządzenia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym (dołączone pełnomocnictwo
upoważnia jedynie do złożenia skargi) w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna; 2)
udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne (doręczenie np. poświadczonej
za zgodność z oryginałem koperty, w której doręczone zostało to orzeczenie, wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej,
lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki); 3) podanie, czy od wskazanego
w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; 4) doręczenie odpisów lub
kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) wyroku: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2021 r. (sygn.
akt […]), Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […]), b) decyzji: Wojewody […] z 4 lipca
2018 r. (nr […]), Prezydenta W. z 11 października 2017 r. (nr […]).
10
Skarżąca odniosła się do zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w piśmie z 25 maja 2022 r. (data nadania), podając,
że od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) nie został wniesiony nadzwyczajny środek
zaskarżenia oraz przesyłając w załączeniu wymagane dokumenty.
11
8. Zarządzeniem z 24 kwietnia 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 13 maja 2024 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego
wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) podanie treści art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy
z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w stosunku do którego skarżąca domaga się stwierdzenia niezgodności
z Konstytucją; 2) wyjaśnienie, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z: a) art. 64 ust. 1, 2 i 3 w związku z preambułą,
art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, b) art. 21 ust. 2 w związku z preambułą, art.
2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, i w jaki sposób zostały naruszone przez zaskarżony w skardze konstytucyjnej
art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu
ustawy o gospodarce nieruchomościami ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami, z powołaniem argumentów lub dowodów
na jego poparcie.
12
Pismem z 20 maja 2024 r. (data nadania) skarżąca wykonała powyższe zarządzenie.
13
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
14
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał Konstytucyjny dokonuje oceny spełnienia przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów
u.o.t.p.TK, określających warunki korzystania ze skargi konstytucyjnej. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze
konstytucyjnej dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymogów.
15
2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw, którego merytoryczne rozpoznanie
uwarunkowane zostało spełnieniem przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z przepisów u.o.t.p.TK, które określają
zasady, na jakich dopuszczalne jest występowanie ze skargą konstytucyjną. Artykuł 79 ust. 1 Konstytucji stanowi, że każdy,
czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału
Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ
administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
Doprecyzowanie art. 79 ust. 1 Konstytucji następuje w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, który zobowiązuje skarżącego do określenia
kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej
orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego
skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. W świetle powołanej regulacji konstytucyjnej i ustawowej jedynym
dopuszczalnym przedmiotem zaskarżenia i kontroli w trybie skargi konstytucyjnej może być przepis spełniający warunek o dwojakim
charakterze: po pierwsze był podstawą prawną ostatecznego orzeczenia, w związku z którym wniesiono skargę konstytucyjną, czyli
przepisem, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego określonych w Konstytucji, po
drugie treść przepisu zaskarżonego w skardze naruszała konstytucyjne prawa skarżącego. Skarżący, stosownie do art. 53 ust.
1 pkt 3 u.o.t.p.TK, musi uzasadnić podniesiony w skardze zarzut niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu
normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Oznacza
to, że w uzasadnieniu skargi skarżący musi przedstawić argumentację, która uprawdopodobni zarzut, że normatywna treść zaskarżonego
przepisu stanowiła źródło naruszenia przysługujących mu konstytucyjnych wolności lub praw. W świetle art. 53 ust. 1 pkt 3
u.o.t.p.TK skarżący zobowiązany jest do wykazania bezpośredniego związku pomiędzy treścią zaskarżonego przepisu a naruszeniem
wskazanych wolności lub praw konstytucyjnych, czyli uprawdopodobnienia, że naruszenie podanych wolności lub praw konstytucyjnych
było wynikiem określonego sformułowania kwestionowanej regulacji ustawowej, której zarzucana jest niekonstytucyjność.
16
W związku z powyższym na skarżącej ciążył zatem obowiązek skonfrontowania treści zaskarżonego w skardze konstytucyjnej art.
129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651, ze zm.;
dalej: u.g.n.) ze wskazanymi w
petitum
skargi konstytucyjnymi wzorcami kontroli.
17
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że sformułowane w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej zarzuty dotyczą wyroku Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w W. oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. wyroków wydanych w sprawie skarżącej, a nie
wskazanego w skardze przepisu u.g.n. Analiza argumentacji zawartej w uzasadnieniu niniejszej skargi konstytucyjnej prowadzi
do wniosku, że wskazanym przez skarżącą źródłem naruszenia przysługujących jej konstytucyjnych praw nie jest treść kwestionowanego
art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., tylko nieprawidłowa wykładnia tego przepisu dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w
W. w uzasadnieniu wyroku z 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku
z 26 listopada 2021 r. (sygn. akt […]), który wskazano jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Przedstawionymi w uzasadnieniu skargi argumentami skarżąca koncentruje się na wykazaniu wadliwego odniesienia przez Wojewódzki
Sąd Administracyjny w W. oraz Naczelny Sąd Administracyjny powołanego wyżej przepisu u.g.n. do rozpatrywanej sprawy, podważając
prawidłowość tych orzeczeń. Tak wypowiedziany w skardze konstytucyjnej zarzut nie może stanowić przedmiotu rozpoznania przez
Trybunał Konstytucyjny, ponieważ dotyczy on stosowania, a nie stanowienia prawa. Podane w skardze konstytucyjnej naruszenie
prawa wiązać należy z treścią normatywną zaskarżonego przepisu, a nie ze sposobem jego zastosowania przez orzekający w sprawie
Sąd. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna nie jest skargą na rozstrzygnięcie, ale skargą na przepis prawa.
Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego w drodze skargi konstytucyjnej nie mogą być prawomocne orzeczenia lub ostateczne
decyzje zapadłe w indywidualnych sprawach, lecz wyłącznie akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały
wydane. Trybunał Konstytucyjny nie posiada bowiem kompetencji do kontroli prawidłowości sposobu zastosowania art. 129 ust.
5 pkt 3 u.g.n. przez Sądy orzekające w sprawie skarżącej. Na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji nie jest podejmowana kontrola
konstytucyjności stosowania prawa. Zgodnie z powyższym skarżąca nie może więc kwestionować orzeczenia Sądu, ponieważ wydanie
wyroku i jego treść nie mogą być przedmiotem skargi konstytucyjnej.
18
W związku z tym, że Trybunał Konstytucyjny nie posiada kompetencji do kontroli prawidłowości postępowania orzekającego w sprawie
skarżącej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz zastosowania przez te Sądy kwestionowanego
w skardze art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., Trybunał uznał, że charakter zarzutów sformułowanych w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej
uzasadnia odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
19
3. Stosownie do art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna może być wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego na zasadach
określonych w ustawie. Oznacza to, że musi odpowiadać warunkom określonym w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed
Trybunałem Konstytucyjnym. Skarżąca w
petitum
skargi powołała przepisy Konstytucji jako wzorce kontroli, ale w uzasadnieniu skargi nie określiła, w jaki sposób zostały
one naruszone przez zaskarżony art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W piśmie procesowym z 20 maja 2024 r., przesłanym w odpowiedzi
na wezwanie zawarte w zarządzeniu sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 24 kwietnia 2024 r., skarżąca nie usunęła wskazanego
braku formalnego skargi konstytucyjnej, ponieważ nie wyjaśniła, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z powołanych
wzorców kontroli i w jaki sposób zostały naruszone przez kwestionowany art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nie podała też argumentów
uzasadniających zarzut niezgodności kwestionowanego przepisu u.g.n. ze wskazanymi w skardze przepisami Konstytucji. Trybunał
Konstytucyjny uznał zatem, że rozpoznawana skarga konstytucyjna nie spełnia warunku określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK,
jak również w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Okoliczność ta stanowi przesłankę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
20
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, postanowił jak w sentencji.
21
POUCZENIE
22
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania
dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczeniaPełny tekst orzeczenia
Ts 53/22
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.