Pełny tekst orzeczenia Ts 323/23

137/B/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 17 września 2025 r.
Sygn. akt Ts 323/23
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Michał Warciński,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii Rzymskokatolickiej w P. o zbadanie zgodności:
art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305
4
w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, ze zm.) w zakresie,
w jakim:
– „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze na nieruchomości przywróconej skarżącym w drodze
postępowania regulacyjnego na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła
Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347[,] ze zm.)”,
– uniemożliwiają „przerwanie biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości będącej przedmiotem postępowania regulacyjnego
do czasu przywrócenia prawa własności tej nieruchomości w postępowaniu regulacyjnym prowadzonym z udziałem przedstawiciela
Skarbu Państwa na mocy ugody zawartej przed Komisją Majątkową z 12 października 1993 r., zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy
o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego”, z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust.
1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 grudnia 2023 r. (data nadania) Parafia Rzymskokatolicka
w P. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego
postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
2
Skarżąca jest właścicielem nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 29/2. Własność tej nieruchomości
została przywrócona skarżącej na mocy orzeczenia Komisji Majątkowej w W. z 12 października 1993 r. (sygn. akt […]). Przez
nieruchomość skarżącej przebiega napowietrzna linia energetyczna średniego napięcia, której właścicielem jest ENEA Operator
Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne). Skarżąca, pismem z 29 czerwca 2016 r., wezwała przedsiębiorstwo
energetyczne do zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem i o wypłatę wynagrodzenia
za bezumowne korzystanie z nieruchomości, jednak uzyskała odpowiedź odmowną.
3
W związku z tym skarżąca 7 marca 2017 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w P. Wydział IX Cywilny z pozwem o wydanie nakazu zapłaty
w postępowaniu nakazowym i orzeczenie, że przedsiębiorstwo energetyczne zobowiązane jest zapłacić skarżącej kwotę 8 778,00
zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
4
Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z 17 maja 2022 r. (sygn. akt […]) oddalił powództwo, stwierdziwszy, że przedsiębiorstwo energetyczne
było posiadaczem samoistnym linii elektroenergetycznych począwszy od 2007 r. i pozostaje nim nadal. Do 2007 r. urządzenia
służące do przesyłu energii elektrycznej znajdowały się w posiadaniu jego poprzedników prawnych. Apelacja skarżącej została
oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy z 2 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]).
5
Wyrok Sądu Okręgowego – doręczony pełnomocnikowi skarżącej 8 września 2023 r. – wskazany został jako ostateczne rozstrzygnięcie
w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
6
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 21 lutego 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 27 lutego 2024 r.)
wezwał skarżącą do złożenia pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej
oraz reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została
skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami) oraz do doręczenia odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem
wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć (wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej (wraz z czterema
kopiami), w szczególności wyroku Sądu Rejonowego w P. z 17 maja 2022 r. (sygn. akt […]).
7
Skarżąca doręczyła dokumenty 5 marca 2024 r. (data nadania).
8
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 5 marca 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 17 marca 2025 r.) wezwał
skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: doprecyzowanie przedmiotu zaskarżenia (tj. przepisu ustawy
lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach
lub prawach albo obowiązkach skarżącej określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżąca domaga się stwierdzenia
niezgodności z Konstytucją – art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed
Trybunałem Konstytucyjnym, Dz. U z 2019 r. poz. 2393: dalej: u.o.t.p.TK) przez wyjaśnienie, czy jest nim wskazany na stronie
1 skargi (po słowach: „wnoszę o: 1. stwierdzenie niegodności”): „art. 292 w zw. z art. 172 § 1 w zw. z art. 285 § 1 i 2 w
zw. z art. 305
4
w zw. z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.; dalej: k.c.)”,
czy wskazany na stronie 2 skargi (po słowach: „Określam przedmiot skargi konstytucyjnej wskazując na naruszenie przepisów:”):
„art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c.
w zw. z art. 305
4
k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła
Katolickiego”. Skarżąca została także zobowiązana do wskazania, które wolności lub prawa wynikające z powołanych w skardze
przepisów Konstytucji (wzorców kontroli) i w jaki sposób zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot zaskarżenia
w skardze konstytucyjnej oraz uzasadnienie sformułowanego zarzutu niezgodności z powołaniem argumentów lub dowodów na jego
poparcie.
9
Skarżąca odniosła się do powyższego zarządzenia w piśmie procesowym z 24 marca 2025 r. (data nadania).
10
Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów k.c. przyjęta w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, stosowana
przez sądy powszechne, w tym Sąd Okręgowy w P., doprowadziła w jej sprawie do naruszenia konstytucyjnego prawa własności,
a także zasad: proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego.
11
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
12
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań,
jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.
13
2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie
którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach
określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu
skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie,
o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.
14
3. Jako że skarżąca nie określiła jednoznacznie tak rozumianego przedmiotu skargi, Trybunał wezwał do jego doprecyzowania.
Zarządzeniem z 5 marca 2025 r. zobowiązał skarżącą do wyjaśnienia, czy kwestionuje zgodność z Konstytucją wskazanych na stronie
pierwszej skargi przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, ze zm.; dalej:
k.c.), czy przywołanych na stronie drugiej, określonych jako jej przedmiot, także przepisów innych aktów normatywnych.
15
W piśmie procesowym z 24 marca 2025 r. skarżąca nie wyjaśniła tej kwestii. Potwierdziła, że kwestionuje przywołane na stronie
pierwszej skargi przepisy k.c., ale podała zupełnie inny zakres ich zaskarżenia. Wykonując zarządzenie wskazała więc inne
przepisy niż te, które zakwestionowała pierwotnie. Ponadto sformułowała dodatkowy wzorzec kontroli w postaci art. 45 Konstytucji.
16
Trybunał przypomina, że określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd
lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie oraz wskazanie naruszonej konstytucyjnej wolności lub prawa, o których
mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK, jest elementem konstrukcyjnym skargi i zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK musi
nastąpić w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia. W piśmie procesowym z 24 marca
2025 r. skarżąca nie mogła więc zmodyfikować przedmiotu zaskarżenia i wzorców kontroli.
17
Wziąwszy powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że skarżąca nie usunęła prawidłowo braku formalnego skargi konstytucyjnej.
18
Wskazana okoliczność jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego
biegu.
19
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
20
POUCZENIE
21
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie
7 dni od daty jego doręczenia.