166/B/2025
POSTANOWIENIE
z dnia 8 stycznia 2025 r.
Sygn. akt Ts 290/23
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Bogdan Święczkowski,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.B. o zbadanie zgodności:
1) art. 42b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
(Dz. U. Nr 210, poz. 2135, ze zm.) „w zakresie, w jakim uzależnia zwrot ubezpieczonemu kosztów leczenia w zależności od tego
czy świadczenie gwarantowane udzielone zostało na terenie kraju czy też zostało udzielone w innym państwie Unii Europejskiej”,
z art. 68 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2) art. 109 ust. 1 zd. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych „w zakresie, w jakim
w pojęciu indywidualnej sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego nie wchodzi sprawa «zwrotu kosztów» leczenia szpitalnego
obejmującego świadczenie gwarantowane na rzecz ubezpieczonego przez krajowy niepubliczny podmiot leczniczy nie mający zawartej
umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia”, z art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji,
postanawia:
nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 października 2023 r. (data nadania) radca prawny J.B. (dalej:
skarżący), działający w imieniu własnym, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego
stanu faktycznego.
2
1. W piśmie z 1 kwietnia 2021 r. skarżący złożył do Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia wniosek w sprawie zwrotu kosztów
świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczący zabiegu operacyjnego, usuwania
kamieni nerkowych metodą laserową, przeprowadzonego w Centrum Medycznym Sp. z o.o. z siedzibą w P. Wniosek został złożony
na formularzu stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 marca 2021 r. w sprawie wzoru wniosku o zwrot
kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju (Dz. U. poz. 429).
3
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) decyzją z 15 lipca 2021 r. (Nr […]), na podstawie art. 105 § 1 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.) w związku z art. 109
ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z
2021 r. poz. 1285; dalej: ustawa o świadczeniach) umorzył postępowanie w całości z uwagi na brak przepisu uprawniającego Prezesa
NFZ do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej.
4
Na decyzję Prezesa NFZ skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
5
1.1. Wyrokiem z 4 marca 2022 r. (sygn. akt […]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (dalej: WSA) oddalił skargę skarżącego
na decyzję Prezesa NFZ z 15 lipca 2021 r. (Nr […]) w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu kosztów leczenia,
uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W uzasadnieniu sąd podniósł, że - wbrew sugestiom skarżącego - art. 42b ust.
1 ustawy o świadczeniach nie znajduje zastosowania w sprawie, ponieważ zabieg usuwania kamieni nerkowych metodą laserową został
przeprowadzany w placówce medycznej, której siedziba znajduje się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. WSA podzielił stanowisko
Prezesa NFZ, który przyjął, że przepis kompetencyjny zawarty w art. 109 ustawy o świadczeniach nie może stanowić podstawy
do orzekania w sprawie bezpośredniego zwrotu świadczeniobiorcy poniesionych opłat za wykonane świadczenie.
6
Od powyższego wyroku WSA skarżący wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości i
wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
7
1.2. Wyrokiem z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […]) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) oddalił skargę kasacyjną skarżącego
od wyroku WSA z 4 marca 2022 r. (sygn. akt […]). Stwierdził, że sformułowane w niej zarzuty naruszenia prawa są bezzasadne.
W uzasadnieniu wyroku NSA uznał, że „na tle argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą kasacyjnie nie dostrzega podstaw
prawnych do twierdzenia, że skarżący jako beneficjent prawa do ochrony zdrowia został nierówno potraktowany w świetle regulacji
ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub że zastosowanie względem niego przepisów
tej ustawy doprowadziło do pozbawienia go prawa do «rzeczywistej ochrony zdrowia i rzeczywistego dostępu do gwarantowanego
świadczenia opieki zdrowotnej»” (s. 6 wyroku). NSA podniósł, że „na tle rozważań skarżonego organu oraz Sądu pierwszej instancji
należy ponadto stwierdzić, że przywołany w podstawie prawnej kontrolowanego rozstrzygnięcia przepis art. 109 ust. 1 u.ś.o.z.
nie może stanowić samoistnej podstawy kompetencyjnej do załatwiania bliżej nieokreślonych spraw z zakresu ustalania prawa
do świadczeń opieki zdrowotnej. Przepis ten zawiera jedynie ogólną podstawę kompetencyjną do rozstrzygania przez Prezesa Narodowego
Funduszu Zdrowia indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego (spraw dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym
i ustalania prawa do świadczeń)” (s. 7 wyroku).
8
2. W skardze konstytucyjnej skarżący wskazał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […]) jako
ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, informując również, że od tego prawomocnego wyroku nie został
wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że „zwrot kosztów”, o którym mowa w art. 42b ust.
1 ustawy o świadczeniach jest konstytucyjnym elementem urzeczywistniającym prawo do ochrony zdrowia, o którym mowa w art.
68 ust. 1 Konstytucji, a zapewnienie równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, o
którym mowa w art. 68 ust. 2 zd. 1 Konstytucji, powinno także obejmować refinansowanie świadczenia gwarantowanego udzielonego
przez krajowy podmiot leczniczy, z którym NFZ nie ma zawartej umowy. Zdaniem skarżącego wynikające z art. 42b ust. 1 ustawy
o świadczeniach ograniczenie otrzymania od Funduszu zwrotu kosztów świadczenia opieki zdrowotnej tylko przez osobę leczącą
się poza granicami Polski, a wykluczone odnośnie do osoby leczącej się w Polsce, stanowi naruszenie prawa do równego traktowania
przez władze publiczne zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarżący zarzucił niezgodność z Konstytucją art. 109 ust. 1 zd.
1 ustawy o świadczeniach, uznając, że brak kompetencji orzeczniczych Prezesa NFZ oznacza brak zapewnienia właściwej ochrony
proceduralnej konstytucyjnego prawa materialnego zagwarantowanego w art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji.
9
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
10
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał Konstytucyjny dokonuje oceny spełnienia przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z przepisów u.o.t.p.TK,
określających warunki formalne skargi konstytucyjnej. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego
biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania.
11
2. Skarżący, jako radca prawny, w imieniu własnym sporządził skargę konstytucyjną. W związku z tym spełniony został warunek,
o którym mowa w art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK.
12
3. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, o której stanowi art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK.
13
4. Odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […]) doręczono skarżącemu 5 lipca 2023 r.,
skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 5 października 2023 r. (data nadania). Dochowany więc
został trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
14
5. Wskazano, które konstytucyjne prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (art. 53
ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), uzasadniono sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Przedstawiony został
stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK).
15
6. Prawidłowo określony został przedmiot zaskarżenia, co spełnia warunek, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku
z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Zgodnie z tymi przepisami skarga konstytucyjna może być wniesiona, jeżeli na podstawie
zakwestionowanego w skardze przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie
o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny,
którego wyrok z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […]) ma walor prawomocności, powołał w uzasadnieniu wyroku zaskarżony w skardze
konstytucyjnej art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach), podnosząc także, że zastosowanie względem skarżącego
przepisów ustawy o świadczeniach nie doprowadziło do pozbawienia go prawa do ochrony zdrowia i dostępu do świadczenia opieki
zdrowotnej. W skardze konstytucyjnej prawidłowo więc wskazano jako przedmiot zaskarżenia art. 42b ust. 1 ustawy o świadczeniach,
który był podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W., a następnie przed
Naczelnym Sądem Administracyjnym.
16
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK, postanowił jak w sentencji.Pełny tekst orzeczenia
Ts 290/23
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.